Misr inqilobi (2011-2013) sahifasining manbasini koʻrish

'''Misrdagi inqilob.''' [[Qohira]], [[Iskandariya]] va boshqa shaharlarda (jumladan, xorijiy davlatlardagi [[Misr]] elchixonalari oldida) bir qator norozilik namoyishlari boʻlib oʻtdi, namoyishchilar prezident isteʼfosini talab qilib chiqdi.

Namoyishchilar prezidentning isteʼfosidan tashqari yangi ish oʻrinlarini yaratish, ish haqini oshirish, uy-joy taqchilligiga yechim topish, oziq-ovqat narxining oshishi, soʻz erkinligi va turmush darajasini oshirishni talab qilishdi. standartlar<ref name="Egypt braces for nationwide protests">{{veb manbasi|muallif=Jailan Zayan|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hP30nA0bbEaHZKjlpUKhdHxoN8Cg?docId=CNG.95111380dfbe35f8a08d6124c5e915e8.71|sarlavha=AFP – Egypt braces for nationwide protests|nashriyot=AFP|sana=2011-01-25|kirish sanasi=2011-01-25|arxivurl=https://www.webcitation.org/6969q3ge1?url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hP30nA0bbEaHZKjlpUKhdHxoN8Cg?docId=CNG.95111380dfbe35f8a08d6124c5e915e8.71#|arxivsana=2012-07-12}}</ref>.

== Sabablar ==
{{Asosiy|Misr tarixi}}

Bir qator ekspert va jurnalistlarning fikricha, Misrdagi tartibsizliklarning asosiy sabablari: Bir rahbarning 30 yillik doimiy hokimiyati, [[ishsizlik]], uy joy muommolari, soʻz erkinligi va bir qancha demografik faktorlar hisoblandi.

Bir qancha tahlillarga koʻra, Misrdagi norozilik namoyishlari Tunisdagi inqilobga turtki boʻlgan. Tunisdagi inqilob singari, Misrdagi tartibsizliklar boshida oʻzini-oʻzi yoqib yuborish hollari ham boʻlgan. 17-yanvar kuni Qohiradagi parlament binosi oldida [[talaba]] oʻzini yoqib yuborgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.co.il/mideast/17jan2011/cairo8006.html|sarlavha=NEWSru.co.il: Студент совершил акт самосожжения перед зданием парламента в Каире|kirish sanasi=2011-01-29|arxivsana=2011-01-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110120074729/http://newsru.co.il/mideast/17jan2011/cairo8006.html}}</ref>. Tunisdagi tartibsizliklar singari, Misrdagi tartibsizliklar ham jahon axborot agentliklari tomonidan batafsil yoritildi va turli nomlar oldi: ''"Twitter inqilobi"''<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/articles/2011/01/27/twrewolt/|sarlavha=Лента.ру: Ближний Восток: Твиттерная революция|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-03-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210301102449/https://lenta.ru/articles/2011/01/27/twrewolt/}}</ref>, ''"Yoshlik"''<ref name="shorouknews">{{Ar}} {{yangiliklar manbasi |date=2011-01-27 |title=Elbaradei: I will join the Youth Revolution on Friday |work= |url=http://www.shorouknews.com/ContentData.aspx?ID=384034 |access-date=2011-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130043101/http://www.shorouknews.com/ContentData.aspx?ID=384034 |archive-date=2011-01-30}}</ref>, ''"Xardal"''<ref>{{veb manbasi|url=http://top.rbc.ru/incidents/29/01/2011/535277.shtml|sarlavha=Журналист Сергей Пашков назвал египетские выступления «Горчичной революцией» (видеорепортаж, содержащийся на ссылке; 3:17)|kirish sanasi=2011-01-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110129233505/http://top.rbc.ru/incidents/29/01/2011/535277.shtml|arxivsana=2011-01-29}}</ref>, ''"Dam olish maskani"''<ref>[http://www.5-tv.ru/news/36075/ V reportaje korrespondentov programmi „Seychas“ 5 kanala] (g. Sankt-Peterburg, 29.01.2011 g. 16:00)</ref>, ''"Qovun"'' , ''"Piramidalar inqilobi"''<ref>{{veb manbasi|url=http://www.polit.ru/news/2011/01/29/ignatenko.html|sarlavha=Востоковед Александр Игнатенко: если Мубарака уберут, американцы рыдать не будут|kirish sanasi=2011-02-08|arxivsana=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110202153302/http://www.polit.ru/news/2011/01/29/ignatenko.html}}</ref> kabi namoyish nomlarini olgan.

== Baradei roli ==
[[Fayl:Hosni_Mubarak_facing_the_Tunisia_domino_effect.png|thumb|250x250px| Karlos Latuffning karikaturasi]]
19-yanvar kuni Misrdan boʻlgan MAGATEning sobiq rahbari [[Muhammad Al-Baradei|Muhammad al-Baradei]] jurnalistlarga bergan intervyusida Misrdagi vaziyatni Tunis bilan bogʻlab, prezident Muborak agʻdarilishi mumkinligini, chunki „xalq oʻzgarishlarni kutmoqda“ deb aytgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.co.il/mideast/19jan2011/baradei_a201.html|sarlavha=NEWSru.co.il: Эль-Барадеи: «Египет ждет то же, что и Тунис»|kirish sanasi=2011-01-29|arxivsana=2011-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110122033638/http://newsru.co.il/mideast/19jan2011/baradei_a201.html}}</ref>. Biroq, Misrda hokimiyat oʻzgarishi bundan ham oldinroq oʻylab topilgan edi. 2010-yil fevral oyida Baradei MAGATE rahbari lavozimidan isteʼfoga chiqib, muxolifat harakati<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.co.il/mideast/24feb2010/baradei510.html|sarlavha=NEWSru.co.il: Бывший глава МАГАТЭ эль-Барадеи создает «Коалицию за перемены»|kirish sanasi=2011-01-29|arxivsana=2010-07-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100711025445/http://www.newsru.co.il/mideast/24feb2010/baradei510.html}}</ref> tashkil etilishini eʼlon qildi va Misr prezidenti boʻlish istagini eʼlon qilgan edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.co.il/mideast/23feb2010/baradei504.html|sarlavha=NEWSru.co.il: Мухаммед эль-Барадеи хочет баллотироваться на пост президента Египта|kirish sanasi=2011-01-29|arxivsana=2010-07-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100711025439/http://www.newsru.co.il/mideast/23feb2010/baradei504.html}}</ref>. 2010-yil dekabr oyida Baradei misrliklarni fuqarolik boʻysunmaslikka chaqirgan edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.co.il/mideast/09dec2010/egypt_0010.html|sarlavha=NEWSru.co.il: Бывший глава МАГАТЭ призвал египтян к акции гражданского неповиновения|kirish sanasi=2011-01-29|arxivsana=2011-01-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110114162629/http://newsru.co.il/mideast/09dec2010/egypt_0010.html}}</ref>.

27-yanvar kuni [[Muhammad Al-Baradei|Muhammad al-Baradei]] 28-yanvardagi namoyishda ishtirok etish uchun Venadan [[Qohira|Qohiraga]] uchib, Muborakni isteʼfosini talab qildi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/27/rescall/|sarlavha=Лента.ру: Ближний Восток: Бывший глава МАГАТЭ призвал президента Египта уйти в отставку|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-04-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210410211540/https://lenta.ru/news/2011/01/27/rescall/}}</ref>. U „namoyishchilar xohlasa“ davlat rahbari boʻlishga tayyorligini bildirdi. Biroq yetib kelishi bilan u uy qamogʻiga olindi. Biroq, 30-yanvar kuni Baradei allaqachon Qohiraning bosh maydonidagi mitingda birlashgan muxolifat (shu jumladan islomchilar) rahbari sifatida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/30/era/|sarlavha=Лента.ру: Эль-Барадей провозгласил наступление новой эры в Египте|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2012-12-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121221192537/http://lenta.ru/news/2011/01/30/era/}}</ref>.

== Hukumatning choralari ==
Mamlakat ustidan nazoratni saqlab qolish uchun hukumat muxolifat yetakchilarini (ham liberallar, ham islomchilar<ref>[http://portal-credo.ru/site/?act=news&id=82114&cf= Portal-Credo.ru: V Yegipte prodoljayutsya massovie aresti chlenov dvijeniya „Bratya-musulmane“]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) hibsga oldi. Harakatlarni muvofiqlashtirish va vaziyatning keskinlashuviga yoʻl qoʻymaslik uchun mamlakatda [[Internet]]<ref name="autogenerated4">{{veb manbasi|url=http://www.bfm.ru/articles/2011/01/28/egipet-ster-sebja-s-internet-karty-mira.html|sarlavha=БФМ.РУ: Египет стер себя с интернет-карты мира|kirish sanasi=2011-01-30|arxivsana=2011-02-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110201055226/http://www.bfm.ru/articles/2011/01/28/egipet-ster-sebja-s-internet-karty-mira.html}}</ref> va (vaqtincha) mobil aloqa oʻchirildi. Hukumat isteʼfoga chiqarildi va yangi tayinlovlar amalga oshirildi. Katta shaharlarda komendantlik soati eʼlon qilindi.

== Hujum ob’ektlari ==
Politsiya bilan toʻqnashuvlardan soʻng namoyishchilar politsiya mashinalari<ref>[http://www.zman.com/news/2011/01/27/93794.html Izrailskoe informatsionnoe agentstvo: V Yegipte napadayut na politseyskie uchastki i pojarnie stansii]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, maʼmuriyat binolarini<ref>[http://www.rian.ru/world/20110128/327568839.html RIA Novosti: Demonstranti podojgli zdanie administratsii v egipetskoy Aleksandrii]</ref>, hukmron partiya idoralari<ref>{{veb manbasi|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=424028|sarlavha=Вести.ру: Манифестанты подожгли штаб-квартиру правящей партии|kirish sanasi=2011-01-30|arxivsana=2011-02-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110201114004/http://www.vesti.ru/doc.html?id=424028}}</ref>, televideniye markazlari va vazirlik binolarini (Tashqi ishlar vazirligi va Ichki ishlar vazirligi) binolarini nishonga oldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rosbalt.ru/2011/01/28/813771.html|sarlavha=Росбалт: Протестующие в Египте штурмуют здания МИД и государственного ТВ|kirish sanasi=2011-01-30|arxivsana=2011-01-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110130024356/http://www.rosbalt.ru/2011/01/28/813771.html}}</ref>.

== Muborak tarafdorlari ==
2-fevral kuni kutilmaganda voqea joyiga yangi kuch Mubrak tarafdorlari kirib keldi: Ulardan baʼzilari [[Oʻtochar qurol|oʻqotar quroldan]] [[Muxolafat|muxolifatga]] qarata oʻq uzishni boshladilar<ref>{{veb manbasi|url=http://www.1tv.ru/news/world/170120|sarlavha=Первый канал: В Египте сторонники президента Мубарака открыли огонь по оппозиционерам|kirish sanasi=2011-02-03|arxivsana=2012-02-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120210123302/http://www.1tv.ru/news/world/170120}}</ref>. Namoyishchilardan tashqari Muborak tarafdorlari ham jurnalistlarga hujum qilgan<ref>[http://www.newizv.ru/lenta/140410/ Novie Izvestiya: V stolknoveniyax mejdu protivnikami i storonnikami prezidenta Yegipta postradali jurnalisti]{{Oʻlikhavola|date=fevral 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Maʼlumotlarga koʻra, armiya Muborak tarafdorlarining namoyishchilarga qilgan hujumlariga toʻsqinlik qilmagan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.com/world/03feb2011/opposing.html|sarlavha=В Каире возобновились ожесточенные столкновения сторонников и противников Хосни Мубарака|kirish sanasi=2011-02-04|arxivsana=2011-02-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110214145859/http://www.newsru.com/world/03feb2011/opposing.html}}</ref>.

== Xronologiya ==

=== Muborak isteʼfoga chiqishidan oldin ===
[[Fayl:Central_Security_Forces_in_2011_Egyptian_Protests.jpg|right|thumb|250x250px| Misr politsiyasi 2011-yil 25-yanvar]]
[[Fayl:Demonstration_in_Imbaba,_Cairo,_being_attacked_by_tear_gas.jpg|right|thumb|250x250px| Imbabada ([[Qohira]]) namoyishni tarqatish, 2011-yil 28-yanvar]]
[[Fayl:Demonstrators_on_Army_Truck_in_Tahrir_Square,_Cairo.jpg|left|thumb|250x250px| 2011-yil 29-yanvar kuni Tahrir maydonidagi tank ustidagi namoyishchilar]]
[[Fayl:Egypt_solidarity_protest_in_Paris,_29_January_2011_009.jpg|right|thumb|250x250px| 2011-yil 29-yanvarda [[Parij|Parijdagi]] Misr elchixonasi yaqinidagi namoyishlar]]
[[Fayl:Egypt_Uprising_solidarity_Melbourne_protest,_30_January_2011_020.jpg|thumb|250x250px| 2011-yil 30-yanvarda [[Melburn|Melburndagi]] Misr elchixonasi oldidagi namoyishlar]]
[[Fayl:Scorched_vehicles_in_Cairo_during_the_2011_Egyptian_Revolution_(1).jpg|left|thumb| Yoqib yuborilgan NDP ofisi]]
[[Fayl:2011_Egypt_protests_-_two_signs.jpg|thumb|250x250px| 2011-yil 30-yanvar Qohira]]
[[Fayl:Burning_tank_in_Cairo,_Egypt_in_2011.jpg|left|thumb|250x250px| Yoqib yuborilgan M113 zirhli transportyor, 2011-yil 3-fevral]]
[[Fayl:Flickr_-_Floris_Van_Cauwelaert_-_Protest_on_Tahrir_(20).jpg|thumb|250x250px| Ishlatilgan qobiqlar, 30-yanvar]]
[[Fayl:Protesters_in_Cairo_(1st_February_2011).jpg|left|thumb|250x250px| 2011-yil 1-fevral Qohira]]
[[Fayl:2011_Egyptian_Protests_Cardboard_in_the_Chinese_Language.jpg|thumb|250x250px| "Agar arabchani tushunmasangiz, xitoy tilida aytaylik: Muborak, ket! „]]
[[Fayl:Copts_praying_in_Tahrir.jpg|right|thumb|250x250px| [[Qohira|Qohirada]] [[Qibtiylar|qibtitlar]] ibodat qilish, 9-fevral, 2011-yil]]
Oʻtgan kunlarda kichik norozilik namoyishlari boʻlib oʻtgan boʻlsa-da, namoyishlarning asosiy toʻlqini butun mamlakat boʻylab 25-yanvardan boshlangan.

* '''25-yanvar''' (seshanba): ''“Gʻazab kuni"''

:* 15 ming ishtirokchi [[Qohira]] markazidagi Tahrir maydoniga keldi.
:* Misr politsiyasi hukumatga qarshi shiorlar va prezident [[Husniy Muborak|Husni Muborakning]] isteʼfosini va mamlakatda tub islohotlar oʻtkazilishini talab qilayotgan minglab namoyishchilarni tarqatib yuborish uchun koʻzdan yosh chiqazuvchi gaz ishlatdi. Koʻzdan yosh chiqazuvchi gaz qoʻllanganidan soʻng namoyishchilar tarqaldi, biroq tez orada toʻplanib, yana namosyishlarni davom ettirishdi. Natijada butun mamlakat boʻylab tartibsizliklar boshlanib ketdi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/25/cairo/|sarlavha=В Египте начались антиправительственные беспорядки|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2020-12-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201229050745/https://lenta.ru/news/2011/01/25/cairo/}}</ref>. Maʼlumotlarga koʻra bir politsiyachi va uch namoyishchi halok boʻlgan.

* '''26-yanvar''' (chorshanba)

:* [[Suvaysh|Suvayshda]] namoyishchilar politsiya boʻlimi va Milliy demokratik partiya binosini yoqib yuborishga harakat qilishdi.
:* Misr hukumati fuqarolarga shahar koʻchalarida guruh boʻlib toʻplanish va ommaviy namoyishlar oʻtkazishni taqiqladi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/26/egypt1/|sarlavha=В Египте запретили уличные акции|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2022-03-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220327063918/https://lenta.ru/news/2011/01/26/egypt1/}}</ref>.

* '''27-yanvar''' (payshanba)

:* Suvayshda oʻt oʻchirish stantsiyasi yonib ketdi. Norozilik Misrning boshqa shaharlariga ([[Ismoiliya]], [[Iskandariya]] va bsohqa) shaharlar boʻylab tarqala boshladi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/27/evendeeper/|sarlavha=Протесты в Египте перекинулись вглубь страны|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-06-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210612185817/https://lenta.ru/news/2011/01/27/evendeeper/}}</ref>.
:* Rasmiylar avval hibsga olingan 259 nafar namoyishchini ozod qildi<ref>{{veb manbasi|url=http://ria.ru/world/20110127/327132246.html|sarlavha=Власти Египта освободили почти 260 задержанных участников демонстраций|kirish sanasi=2011-07-14|arxivsana=2016-03-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305090534/http://ria.ru/world/20110127/327132246.html}}</ref>.
:* Misr politsiyasi hukumatga qarshi namoyishlarda qatnashgani uchun mingdan ortiq odamni hibsga oldi, ammo bu harakatlar namoyishchilarni toʻxtata olmadi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/27/thousand/|sarlavha=Число арестованных в Египте перевалило за тысячу человек|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2022-03-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220327070049/https://lenta.ru/news/2011/01/27/thousand/}}</ref>.

* '''28-yanvar''' (juma): ''qoʻshinlarning shaharlarga kirishi, Internetning uzilishi''

:* Internet, mobil aloqa<ref name="autogenerated4"/><ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt/|sarlavha=Лента.ру: Египет полностью отключился от интернета|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2020-11-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201129170302/https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt/}}</ref> oʻchirildi, „Musulmon birodarlar“ning 5 nafar yetakchisining hibsga olinishi, Qohirada qoʻshinlar, Tahrir maydonining yopilishi, Iskandariya, Suvaysh, Mansuriyda toʻqnashuvlar sabab 9 nafar kishi halok boʻlgani maʼlum boʻldi.
:* Misr politsiyasi Qohiradagi keng koʻlamli namoyishlarni suv purkagichlar bilan tarqata boshladi. Bundan tashqari, namoyishchilarga qarshi koʻzdan yosh oqizuvchi gaz va rezina oʻqlardan foydalanildi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt1/|sarlavha=Египетская полиция применила против демонстрантов водяные пушки|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-05-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210507113436/https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt1/}}</ref>.
:*
:* [[Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik|MAGATEning]] sobiq rahbari [[Muhammad Al-Baradei|Muhammad al-Baradey]] uy qamogʻiga olindi. U 28-yanvar kuni [[Juma namozi|juma namozidan]] keyin boshlangan mitingga qoʻshildi, biroq tez orada politsiya uning shahar boʻylab harakatlanishini cheklab qoʻydi.<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt3/|sarlavha=Бывшего главу МАГАТЭ посадили под домашний арест|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2016-03-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306015142/http://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt3/}}</ref>
:* Qohiradagi Misr muzeyi eksponatlarini oʻgʻirlash holaatlari kuzatildi.

* '''29-yanvar''' (shanba): ''hukumat isteʼfosi va Ichki ishlar vazirligi binosiga bostirib kirishga urinish''

* '''30-yanvar''' (yakshanba)

:* 50 ming ishtirokchi Qohira markazidagi Tahrir maydoniga yigʻildi.
:* Vadi Natrun qamoqxonasidan minglab mahbuslarning qochishi. Mahbuslar „qoʻriqchilarning qarshiligini bostirishdi“ va ozod boʻlishdi va yaqin atrofdagi shahar va qishloqlarga qochib ketishdi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/30/prisoners/|sarlavha=Лента.ру: Из тюрьмы в Египте сбежали тысячи заключенных|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-06-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210616014546/https://lenta.ru/news/2011/01/30/prisoners/}}</ref>.
:* [[Ozarbayjon]] elchixonasi xodimi vafot etdi. Ozarbayjon fuqarolarini Misrdan evakuatsiya qilish boshlandi<ref>{{veb manbasi|url=http://news.day.az/politics/250550.html|sarlavha=Day.Az: При беспорядках в Египте погиб сотрудник посольства Азербайджана|kirish sanasi=2011-01-30|arxivsana=2020-03-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200303185406/https://news.day.az/politics/250550.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://news.day.az/society/250538.html|sarlavha=Day.Az: В Баку прибыл самолет с эвакуированными из Египта гражданами Азербайджана|kirish sanasi=2011-02-01|arxivsana=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110202153534/http://news.day.az/society/250538.html}}</ref>.
:* [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] oʻz fuqarolarini Misrni „imkon qadar tezroq“ tark etishga chaqirdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeta.ru/news/lenta/2011/01/30/n_1680674.shtml|sarlavha=Газета.ру: США призывают своих граждан покинуть Египет «быстро, насколько возможно», готовят в понедельник эвакуацию|kirish sanasi=2011-01-31|arxivsana=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110202164534/http://www.gazeta.ru/news/lenta/2011/01/30/n_1680674.shtml}}</ref>.
:* Rossiyaning " Lukoyl " va " Novatek " kompaniyalari oʻz xodimlarini evakuatsiya qildi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/01/30/n_1680746.shtml|sarlavha=Газета.ру: «Лукойл» и «Новатэк» эвакуируют сотрудников из Египта, где число жертв достигло 150, туристы остаются|kirish sanasi=2011-01-31|arxivsana=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110202125446/http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/01/30/n_1680746.shtml}}</ref>.
:* Misr hukumati Sharm al-Shayx kurort shahriga qoʻshin yuboradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/01/30/n_1680794.shtml|sarlavha=Газета.ру: Власти Египта вводят в Шарм-эш-Шейх войска|kirish sanasi=2011-01-31|arxivsana=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110202124330/http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/01/30/n_1680794.shtml}}</ref>.

* '''31-yanvar''' (dushanba)

:* 250 ming ishtirokchi Qohira markazidagi Tahrir maydoniga yogʻildi..
:* [[Yaponiya]] Tashqi ishlar vazirligi yaponiyalik sayyohlarni evakuatsiya qilish uchun charter samolyotlar yollayotganini eʼlon qildi. " Nissan " korporatsiyasi [[Giza|Gizadagi]] yigʻish zavodini bir haftaga yopib qoʻydi, " [[Panasonic|Panasonik]] ", " [[Toyota]] ", " [[Toshiba]] " va " Hitachi „ xodimlarining Misrga rejalashtirilgan barcha ish safarlarini bekor qildi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeta.ru/auto/news/2011/01/31/n_1681742.shtml|sarlavha=Газета.ру: Nissan из-за беспорядков в Египте приостановила производство, отправив сотрудники на курорты|kirish sanasi=2011-01-31|arxivsana=2016-03-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304125220/http://www.gazeta.ru/auto/news/2011/01/31/n_1681742.shtml}}</ref>.
:* [[Al-Azhar|Qohiradagi Al-Azhar universitetining]] boshqird talabalari [[Boshqirdiston]] hukumatidan ularni Misrdan evakuatsiya qilishni soʻradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/01/31/n_1681986.shtml|sarlavha=Газета.ру: Студенты из Башкирии просят эвакуировать их из Каира; они заблокированы в общежитии, продукты заканчиваются|kirish sanasi=2011-01-31|arxivsana=2011-02-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110203034513/http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/01/31/n_1681986.shtml}}</ref>.
:* Misr hukumati mamlakatning asosiy dengiz darvozasi hisoblangan [[Iskandariya]] portini yopdi. Mahalliy aholi oziq-ovqat tanqisligi va ocharchilik tahdidi tufayli vahima ichida. Iskandariya xristian jamoasi talonchilik va vandalizmga qarshi otryadlar yaratdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.baltinfo.ru/2011/01/31/Vlasti-Egipta-zakryli-glavnye-morskie-vorota-strany-185594|sarlavha=БалтИнфо: Власти Египта закрыли главные морские ворота страны|kirish sanasi=2011-01-31|arxivsana=2012-01-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120130225359/http://www.baltinfo.ru/2011/01/31/Vlasti-Egipta-zakryli-glavnye-morskie-vorota-strany-185594}}</ref>.

* '''1-fevral''' (seshanba): ''“Millionlar marshi" va Muborakning televideniyedagi murojaati''

:* Milliy frontda birlashgan muxolifat<ref>[http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=175635 Yegipetskaya oppozitsiya obʼedinilas v Natsionalniy front]</ref> seshanba kuni „Millionlar marshi“ni eʼlon qildi. Bir milliondan ortiq namoyishchi Qohira markazidagi Tahrir maydoniga chiqdi, ular armiya qurshovida toʻplanishdi. Miting faollari provokatorlarni aniqlash uchun „xalq xavfsizligi“ otryadlarini tuzdilar.
:* Kechqurun prezident Muborak televideniye orqali xalqqa murojaat qildi va u Misr shaharlari koʻchalarida oʻrnatilgan ulkan monitorlarda namoyish etildi. U [[2011|2011-yil]] kuzida boʻlib oʻtadigan navbatdagi saylovlarda qatnashmasligini, ammo shu vaqtgacha prezidentlik lavozimini saqlab qolishini aytdi.

* '''2-fevral''' (chorshanba): ''Muborak tarafdorlari noroziliklarga qarshi''

:* Misr Ichki ishlar vazirligining eʼlon qilingan maʼlumotlariga koʻra, tartibsizliklar paytida 20 mingga yaqin mahbus qamoqxonalardan qochib ketgan, ular orasida faoliyati taqiqlangan " [[Musulmon birodarlar]] " harakati faollari va Falastinning " [[Xamas|Hamas]] „ harakati aʼzolari ham mavjud edi<ref>{{veb manbasi|url=http://world.comments.ua/2011/02/02/227620/za-vremya-massovih-protestov.html|sarlavha=Комментарии — proUA: За время массовых протестов из тюрем Египта бежали 20 тысяч зеков|kirish sanasi=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120515011645/http://world.comments.ua/2011/02/02/227620/za-vremya-massovih-protestov.html|arxivsana=2012-05-15}}</ref>.
:* Qohirada VGTRK muxbiri Sergey Pashkov kaltaklangan<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/02/02/beatup/|sarlavha=Лента.ру: В Египте избили российских журналистов|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2017-04-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170427131112/https://lenta.ru/news/2011/02/02/beatup/}}</ref>.

* '''4-fevral''' (juma): ''“Taʼtil kuni"''

:* Muxolifat Tahrir maydoniga Muborakning isteʼfosini talab qilib, bir million tarafdorlarini olib keldi. Shunga oʻxshash harakatlar Iskandariya va al-Mansurda ham boʻlib oʻtdi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/02/04/cairo/|sarlavha=На площадь Тахрир в Каире вышли больше миллиона человек|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2016-03-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305014249/http://lenta.ru/news/2011/02/04/cairo/}}</ref>. Asosiy yangilik muxolifatchilar musulmon birodarlar<ref>{{veb manbasi|url=http://www.vesti.az/news.php?id=67140|sarlavha=Братья-мусульмане отказались от власти в Египте|kirish sanasi=2011-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110206032956/http://vesti.az/news.php?id=67140|arxivsana=2011-02-06}}</ref> ham, Baradei<ref>{{veb manbasi|url=http://www.vesti.az/news.php?id=67203|sarlavha=Эль-Барадеи не будет бороться за пост президента Египта|kirish sanasi=2011-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110206035210/http://vesti.az/news.php?id=67203|arxivsana=2011-02-06}}</ref> boʻlajak saylovlarda ishtirok etishdan bosh torta boshlagani edi.

* '''10-fevral''' (payshanba)

:* Muborak prezidentlik vakolatlarining bir qismini vitse-prezident Umar Sulaymonga<ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/2011210172519776830.html%7Ctitle=Defiant Al Jazeera: Defiant Mubarak refuses to resign]{{ref-en}}</ref> topshirdi, lekin isteʼfoga chiqishdan bosh tortdi. U 2011-yil sentabrigacha boʻlgan saylovlargacha Misrga rahbarlik qilish niyatini yana bir bor tasdiqladi va konstitutsiyaga oʻzgartirishlar tayyorlaganini aytdi. Bu haqda Muborak televideniye orqali xalqqa murojaatida maʼlum qilgan edi.

* '''11-fevral''' (juma)

Muborak hokimiyatni harbiylarga topshirib, isteʼfoga chiqdi.


== AQShning Misr inqilobiga munosabatlari ==
* 26-[[26-yanvar|yanvar kuni]] [[Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat departamenti|AQSh Davlat departamenti]] Misr hukumatini namoyishchilar bilan tinch yoʻl bilan muomala qilishga chaqirgan edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rian.ru/world/20110126/326437437.html|sarlavha=РИА Новости: Госдеп США призвал власти Египта к мирному обращению с демонстрантами|kirish sanasi=2011-01-27|arxivsana=2011-01-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110131221540/http://www.rian.ru/world/20110126/326437437.html}}</ref>.
* Keyin, 2-fevral kuni [[Barack Obama|Barak Obama]] Husni Muborakni zudlik bilan hokimiyatni topshirish jarayonini boshlashga chaqirgan edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsru.co.il/mideast/02feb2011/mubarak8001.html|sarlavha=Обама: Мубарак должен уйти немедленно|sana=2011-02-02|nashriyot=NEWSru.co.il|kirish sanasi=2011-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110309003733/http://www.newsru.co.il/mideast/02feb2011/mubarak8001.html|arxivsana=2011-03-09}}</ref>.
* 28-yanvar kuni AQSh Davlat kotibi [[Hillary Clinton|Xillari Klinton]] rasmiy bayonotida har ikki tomonni zoʻravonlikdan tiyilishga va Misrni isloh qilish uchun zudlik bilan harakat qilishga chaqirgan edi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt5/|sarlavha=Лента.ру: США потребовали немедленных реформ в Египте|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-06-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210612191447/https://lenta.ru/news/2011/01/28/egypt5/}}</ref>.
* 3-fevral kuni Nyu-Yorkning sobiq meri Rudolf Juliani [[Isroil|Isroilni]] Misr muxolifatini Muborakning isteʼfosi talabida qoʻllab-quvvatlashga chaqirib chiqgan edi<ref>[http://rus.ruvr.ru/2011/02/03/42617644.html Golos Rossii: Rudolf Djuliani: Izrail doljen podderjat egipetskuyu oppozitsiyu]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
* Maʼlumki, Amerika Qoʻshma Shtatlari 2011-yil yanvarida Misrda boʻlib oʻtgan xalq qoʻzgʻoloni kunlarida Misr va xorijiy nohukumat tashkilotlariga 150 million dollarga yaqin mablagʻ oʻtkazganligi haqida xabar berildi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3395361|sarlavha=Экономическая история ЦРУ: прослушка, перевороты и нелегальные доходы — Главные новости — Финмаркет<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2013-07-03|arxivsana=2013-07-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130710164258/http://finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3395361}}</ref>.
== Misr inqilobining keyingi bosqichlari ==

=== Misr harbiylar hukmronligi ostida (02.11.2011 — 30.06.2012) ===

* '''2011-yil 11-fevral (juma) kuni soat 19:10 dan (Moskva vaqti bilan)''' Misrda hokimiyat Misr mudofaa va harbiy sanoat vaziri, feldmarshal M. X. Tantavi. Bosh vazir A. Shafik yangi hukumat tuzilgunga qadar oʻz vakolatlarini vaqtincha saqlab qoldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.fontanka.ru/2011/02/13/036/|sarlavha=Руководить внутренней и внешней политикой Египта будет глава Высшего совета ВС|kirish sanasi=2011-02-13|arxivsana=2011-02-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110216065343/http://www.fontanka.ru/2011/02/13/036/}}</ref>. Harbiylar konstitutsiyani toʻxtatib, parlamentni tarqatib yubordi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.fontanka.ru/2011/02/13/030/|sarlavha=Военные Египта отменили действие конституции и распустили парламент|kirish sanasi=2011-02-13|arxivsana=2011-02-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110216073616/http://www.fontanka.ru/2011/02/13/030/}}</ref>.

* 2011-yil 3-martda Bosh vazir A. Shafik isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi (uning oʻrniga sobiq transport vaziri Essam Sharaf tayinlandi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=433030&cid=9|sarlavha=Вести. Ru: Премьер-министр Египта подал в отставку|kirish sanasi=2011-03-04|arxivsana=2012-03-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120303042049/http://www.vesti.ru/doc.html?id=433030&cid=9}}</ref>.
* 9-mart — ertalab Misr poytaxtida qibtiylar va musulmonlar oʻrtasida toʻqnashuvlar yuz berdi. Muqattam hududidagi otishma natijasida olti nafar nasroniy halok boʻldi, yana 45 nafari yaralandi.
* 15-mart kuni Muborak rejimining asosiy tayanchi hisoblangan Davlat xavfsizlik xizmati<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/03/15/disband/|sarlavha=В Египте распустили службу госбезопасности|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2016-03-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304232944/http://lenta.ru/news/2011/03/15/disband/}}</ref> tugatildi.
* 19-mart kuni konstitutsiyani oʻzgartirish boʻyicha referendum boʻlib oʻtdi, bunda prezidentning vakolatlari cheklandi (6 yil oʻrniga 4 yil, 3 muddatga taqiq, favqulodda vakolatlar bekor qilindi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rosbalt.ru/main/2011/03/19/830318.html|sarlavha=В Египте подводят итоги референдума по изменению конституции|kirish sanasi=2011-03-19|arxivsana=2012-03-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120318160059/http://www.rosbalt.ru/main/2011/03/19/830318.html}}</ref>.
* 2011-yil 13-aprel — Misr hukumati sobiq prezident Husni Muborakni hibsga oldi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/04/13/mubarak/|sarlavha=Хосни Мубарака арестовали|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2016-08-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160828195452/https://lenta.ru/news/2011/04/13/mubarak/}}</ref> (Shu kungacha Muborak va uning oila aʼzolari Sharm al-Shayxdagi qarorgohda uy qamogʻida).
* 16 -aprel — Oliy arbitraj sudining qarori bilan sobiq hukmron Misr Milliy-demokratik partiyasi tugatildi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/04/16/party/|sarlavha=Египетский суд распустил партию Мубарака|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2020-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200708013204/https://lenta.ru/news/2011/04/16/party/}}</ref>.
* 21-aprel — Misr sudi sobiq prezident Husni Muborak va uning rafiqasi Syuzannaning ismlarini jamoat joylari nomlaridan olib tashlashga qaror qildi. Bugungi kunga qadar mamlakatimizda Muborak nomidagi besh yuzdan ortiq maktab mavjud.

* 30-aprel kuni saylovda qatnashish uchun birinchi boʻlib Harakat Siyosiy byurosi aʼzosi [[Muhammad Mursiy]] boshchiligidagi Ozodlik va Adolat partiyasi tuzildi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/04/30/party/|sarlavha=Египетские исламисты создали политическую партию|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210125211255/https://lenta.ru/news/2011/04/30/party/}}</ref>.

27-viloyatdan 18 tasi „Musulmon birodarlar“ nomzodiga ovoz berdi. Qohira va Nil deltasi, yaʼni oʻqimishli va savodli misrliklar yashaydigan, boshlangʻich darajada oʻqish va yozishni biladigan hududlar asosan Shafiqga ovoz berdi. Mursiy asosan Misrning savodsiz dehqonlari tomonidan saylanadigan prezident boʻldi. AQSh rahbariyati yangi prezidentni qoʻllab-quvvatladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2012/07/120714_clinton_meets_mursi_egypt.shtml|sarlavha=Клинтон в Каире поддержала президента-исламиста|kirish sanasi=2012-07-16|arxivsana=2012-07-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120716055221/http://www.bbc.co.uk/russian/international/2012/07/120714_clinton_meets_mursi_egypt.shtml}}</ref>.

* 7-may kuni Qohirada qibtiy nasroniylar va salafiy musulmonlar oʻrtasida toʻqnashuvlar boshlandi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2011/05/08/cairo/|sarlavha=В межрелигиозных столкновениях в Египте погибли пять человек|kirish sanasi=2020-04-28|arxivsana=2021-04-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210418201517/https://lenta.ru/news/2011/05/08/cairo/}}</ref>. Qohiraning Imbaba chekkasida sodir boʻlgan qirgʻin 15 kishining hayotiga zomin boʻldi. 232 mahalliy aholi jarohatlangan. Mojaro bir necha ming salafiylar — islomning eng radikal oqimlaridan biri vakillari Mari-Mina kopt cherkovini qurshab olganidan keyin boshlangan.
* 2011-yil 6-iyun — Misrning „Musulmon birodarlar“ islomiy harakati mamlakatda taqiqlanganlar roʻyxatidan chiqarildi, deb xabar beradi Agence France-Presse.

=== Mursiy prezidentligi ===

* 2012-yil 24-iyunda islomchi nomzod [[Muhammad Mursiy]] prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozondi. Moʻtadil islom harakati yetakchisi „Musulmon birodarlar“ 13 million 230 ming 131 saylovchi (51,73 foiz ovoz) qoʻllab-quvvatladi va atigi bir necha foizi raqibi, 12 million 347 ming 380 ovoz (48,27 foiz) olgan sobiq bosh vazir Ahmad Shafikdan oʻzib ketdi. Nomzodlar oʻrtasidagi tafovut million ovozdan kam boʻlgan. MSK maʼlumotlariga koʻra, saylovning ikkinchi bosqichida saylovchilarning 51,85 foizi ishtirok etgan.

* 2012-yil 30-iyun — M. Mursiy Misr prezidenti lavozimini egalladi.
* 2012-yil 8-iyul, yakshanba — Misr Prezidenti Muhammad Mursiy oʻz farmoni bilan Xalq Assambleyasini (parlament quyi palatasi) qayta tikladi. Davlat rahbari yangi konstitutsiyani ishlab chiqish uchun deputatlar yigʻilishini aytdi. Ertasi kuni Oliy Konstitutsiyaviy sud prezidentni parlament quyi palatasini tarqatib yuborish toʻgʻrisidagi sud qarorini bajarmaslikdan ogohlantirdi.
* 10-iyul — Xalq majlisi tarqatib yuborilganidan keyin birinchi yarim soatlik yigʻilish oʻtkazildi. Shu kuni sud qonun chiqaruvchi organni chaqirishni taqiqlovchi qarorni qayta chiqardi. Bundan tashqari, Qurolli Kuchlar Oliy Kengashi davlat rahbarining harakatlaridan noroziligini bildirgan.

* 24-iyul — Misr prezidenti Muhammad Mursiy suv xoʻjaligi vaziri Hisham Qandilni bosh vazir etib tayinladi.
* 2012-yil 5-avgust — Sinaydagi Rafah nazorat-oʻtkazish punktida jangarilar tomonidan uyushtirilgan hujum chogʻida 16 misrlik chegarachi halok boʻldi.
* 2012-yil 12-avgustda Prezident M.Mursiy Qurolli Kuchlar Oliy Kengashi rahbari, Misr mudofaa va harbiy sanoat vaziri, feldmarshal M.X.Tantavini lavozimidan ozod qildi. Prezident farmoniga koʻra, Misr armiyasi bosh shtabi boshligʻi Sami Anan oʻz lavozimidan chetlatildi. Tantavi va Anandan tashqari, SCAFning yana bir qancha aʼzolari oʻz lavozimlaridan chetlashtirildi. Qurolli Kuchlar Oliy Kengashining yangi rahbari [[General-polkovnik|, general-polkovnik]] [[Abdulfattoh as-Sisiy|Abdul Fatoh Xalil as-Sisiy]] 2012-yil 12-avgustdan Misr Prezidenti — Kengash raisi, Misr mudofaa va harbiy sanoat vaziri, [[Oliy bosh qoʻmondon|Oliy qoʻmondon etib tayinlandi]]. Misr. Bundan tashqari, Mursiy 2012-yil 17-iyundagi prezident vakolatlarini cheklashga qaratilgan va shu paytgacha mamlakatning asosiy qonunini almashtirgan konstitutsiyaviy deklaratsiyani bekor qildi. Mursiy hukmi Misrda prezident va harbiylar oʻrtasidagi „ikki hokimiyatning tugashi“ va „oʻtish davrining toʻliq yakuni“ sifatida koʻrilmoqda.

== Manbalar ==
<references />
== Adabiyotlar ==

* {{kitob manbasi|author=Уильям Бёрнс|title=Невидимая сила. Как работает американская дипломатия|orig-year=William J. Burns.   The Back Channel: A Memoir of American Diplomacy and the Case for Its Renewal|publisher=Альпина Паблишер|year=2020|location=М.|isbn=978-5-9614-2828-5|ref=Бёрнс}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20131213060459/http://www.savvy.by/politika/blizhnij-vostok/item/579-egipet-sostoyanie-permanentnoy-revolyutsii-chast-2.html Savvy International Analytics] — Misr — Doimiy inqilob davlati 2-qism
* [http://www.savvy.by/politika/blizhnij-vostok/item/572-egipet-sostoyanie-permanentnoy-revolyutsii Savvy International Analytics]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (mavjud havola) — Misr — doimiy inqilob davlati
* [https://lenta.ru/story/egypt/ Tasma.] [https://lenta.ru/story/egypt/ ru: Misrdagi ommaviy tartibsizliklar]
* Misrdagi noroziliklar: AQSh [https://web.archive.org/web/20110508150305/http://press-post.net/protesty-v-egipte-ssha-taino-podderzhivali-liderov-stojaxhix-za-vosstaniem qoʻzgʻolon ortidagi yetakchilarni] yashirincha ''qoʻllab-quvvatladi''
* [http://live.reuters.com/Event/Unrest_in_Egypt Reuters: Misrdagi tartibsizliklar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110130092405/http://live.reuters.com/Event/Unrest_in_Egypt |date=2011-01-30 }}{{Ref-en}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small>
* [http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/201112515334871490.html Al-Jazira: Xronologiya: Misrdagi tartibsizliklar]{{Ref-en}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small>
* [https://news.blogs.cnn.com/category/world/egypt-world-latest-news/ CNN: Misrdagi tartibsizliklar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220706200253/https://news.blogs.cnn.com/category/world/egypt-world-latest-news/ |date=2022-07-06 }}{{Ref-en}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small>
* [https://iarex.ru/interviews/12497.html Rangli inqiloblar — elita ichidagi hokimiyatni qayta taqsimlash jarayoni: Misrdagi noroziliklar haqida intervyu.] IA REX, 07.02.2011-yil.
[[Turkum:Misr]]
[[Turkum:Misr ma'daniyati]]
[[Turkum:Inqilob]]
[[Turkum:Terrorizm]]
[[Turkum:Qohira]]
[[Turkum:AQSh]]
[[Turkum:Nil]]
[[Turkum:Piramida]]
[[Turkum:Tunis]]
[[Turkum:Tunis inqilobi]]
[[Turkum:Arab bahori]]