Miya oʻlimi sahifasining manbasini koʻrish

{{Tibbiy holat bilgiqutisi
| nomi                   = Miya o'limi
| tasvir                 = Brain Death - Lazarus sign - Rare exuberant spinal reflex exclusively elicited per head flexion (TubeRipper.com).webm
| izoh                   = Tasodifiy o'qdan jarohatlanish natijasida miya o'limi holatiga tushgan bemor. Shuningdek, bu yerda bemorda [[Lazar belgisi|Lazarus sign]] kuzatilganini ko'rish mumkin. Tasvirdan so'ng uning organlari donorlikka topshirilgan.
| soha                   = [[Nevrologiya]] (neurology), [[neyroxirurgiya]] (neurosurgery), [[reanimatologiya]] (critical care medicine)
| belgilari              = Reaksiyasiz koma, [[kalla nervlari]] reflekslarining yo'qligi, [[apnoe]] (nafas olishning to'xtashi)
| asoratlari             = [[Poliorgan yetishmovchiligi sindromi|Poliorgan yetishmovchiligi]] (total organ failure)
| boshlanish vaqti       = O'tkir (acute)
| davomiyligi            = Doimiy / Ortga qaytmas
| turlari                = Bosh miya o'limi, miya ustuni o'limi
| sabablari              = [[Yurak to'xtashi]] (cardiac arrest), [[insult]] (stroke), [[bosh miya shikastlanishi]] (traumatic brain injury), [[gipoksiya]] (hypoxia)
| xavf omillari          = Og'ir jarohatlar, yurak-qon tomir kasalliklari
| tashxis                = [[Elektroensefalografiya|EEfG]] (EEG), [[angiografiya]], [[apnoe testi]]
| differensial tashxis   = [[Koma]], [[gipotermiya]], barbituratlar bilan zaharlanish
| oldini olish           = Jarohatlarning oldini olish, asosiy kasalliklarni davolash
| davolash               = Sun'iy [[hayotni ta'minlash]] (life support)
| dorilar                = 
| prognoz                = 100% o'lim ko'rsatkichi
| takrorlanishi          = Kam uchraydi
| oʻlim holati           = 15 000 – 20 000 (yillik, AQSh ma'lumotlari bo'yicha)
}} '''Miya oʻlimi''' (brain death) — [[Elektroensefalografiya|miya funksiyalarining]] (brain function) hayotni saqlab qolish uchun zarur boʻlgan ixtiyorsiz faollikning (masalan, [[Ventilyatsiya nazorati|nafas olish]]) toʻxtashini ham oʻz ichiga oluvchi doimiy, ortga qaytmas va toʻliq yoʻqolishidir.<ref name="enc bd">{{cite encyclopedia|url=http://www.deathreference.com/Bl-Ce/Brain-Death.html|title=Brain death|encyclopedia=Encyclopedia of Death and Dying|access-date=25 March 2014}}</ref><ref name=":0">{{cite web |url=http://www.uptodate.com/contents/diagnosis-of-brain-death |title=Diagnosis of brain death |last=Young |first=G Bryan |work=UpToDate |access-date=25 March 2014}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.4103/0972-5229.53108|pmid=19881172|title=The diagnosis of brain death|journal=Indian Journal of Critical Care Medicine|volume=13|issue=1|pages=7–11|year=2009|last1=Goila|first1=A.|last2=Pawar|first2=M.|pmc=2772257|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.4081/ni.2010.e2|pmid=21577338|pmc=3093212|title=Diagnosis of brain death|journal=Neurology International|volume=2|issue=1|page=2|year=2010|last1=Machado|first1=C.}}</ref><ref name="Wijdicks_Page_131">{{cite book |date=2014 |title=The Comatose Patient |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-933123-9 |page=131 |last1=Wijdicks |first1=Eelco F.M. |url=https://books.google.com/books?id=HpCtAwAAQBAJ&pg=PA131}}</ref> U inson tirik boʻlgan va ayrim avtonom funksiyalar saqlanib qolgan [[Surunkali vegetativ holat|surunkali vegetativ holatdan]] (persistent vegetative state) farq qiladi.<ref>{{cite journal|title=Medical aspects of the persistent vegetative state (1)|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1994-05-26_330_21/page/1498|journal=N. Engl. J. Med.|volume=330|issue=21|pages=1499–508|date=May 1994|pmid=7818633|doi=10.1056/NEJM199405263302107|author1=Multi-Society Task Force on PVS|doi-access=free}}</ref> Shuningdek, u miya va tana faoliyati hamda funksiyalari saqlanib qolgan [[Koma|komadan]] va [[Izolyatsiya qilingan odam sindromi|izolyatsiya qilingan odam sindromidan]] (locked-in syndrome) ham farq qiladi. Tibbiy [[differensial diagnostika]] (differential diagnosis) ushbu turli holatlarni bir-biridan ajratish imkonini beradi.

Miya oʻlimi koʻplab yurisdiksiyalarda [[huquqiy o'lim]] (legal death) koʻrsatkichi sifatida qoʻllaniladi.<ref>{{cite web |url=https://www.nhs.uk/conditions/brain-death/#:~:text=Brain%20death%20(also%20known%20as,is%20legally%20confirmed%20as%20dead |title=Brain death |date=20 October 2017}}</ref> Biroq, u nomuvofiq ravishda [[O'limning tibbiy ta'rifi|taʼriflanadi]] (defined) va jamoatchilik tomonidan koʻpincha notoʻgʻri tushuniladi.<ref>{{cite journal|vauthors=Jones AH, Dizon ZB, October TW|title=Investigation of Public Perception of Brain Death Using the Internet|journal=Chest|volume=154|issue=2|pages=286–292|date=August 2018|pmid=29382473|pmc=7339235|doi=10.1016/j.chest.2018.01.021}}</ref> Miya qismlarining bir vaqtda ishdan chiqmasligi insonni haqiqatda oʻlgan deb hisoblash masalasida savollar tugʻdiradi. „Miya oʻlimi“ atamasi turli holatlarga nisbatan qoʻllanilgan. Masalan, bir yirik tibbiy lugʻat „miya oʻlimi“ni „serebral oʻlim“ (bosh miya yarim sharlarining oʻlimi) bilan sinonim deb hisoblasa ham,<ref name="Dorlands">{{Citation |author=Elsevier |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |url=http://dorlands.com/ |postscript=. |access-date=2015-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111192614/http://dorlands.com/ |publisher=Elsevier |archive-date=2014-01-11 |author-link=Elsevier}}</ref> AQSh Milliy tibbiyot kutubxonasining [[Tibbiy mavzu sarlavhalari|MeSH]] (Medical Subject Headings) tizimi miya oʻlimiga [[miya ustuni]] (brainstem) oʻlimini ham kiritadi. Bu farqlar tibbiy jihatdan muhim ahamiyatga ega. Chunki bosh miyasi oʻlgan, ammo miya ustuni tirik boʻlgan insonda mustaqil nafas olish yordamsiz davom etishi mumkin. Butun miya oʻlimida esa (jumladan, miya ustuni oʻlimida) [[nafas oldirishni]] (ventilation) faqat hayotni taʼminlovchi uskunalar amalga oshiradi. Ayrim mamlakatlarda miya oʻlimi qayd etilgan bemorlarning organlari [[organ donorligi]] (organ donation) uchun jarrohlik yoʻli bilan qonuniy ravishda olinishi mumkin.<ref>{{Cite journal|last=Lewis|first=Ariane|last2=Bakkar|first2=Azza|last3=Kreiger-Benson|first3=Elana|last4=Kumpfbeck|first4=Andrew|last5=Liebman|first5=Jordan|last6=Shemie|first6=Sam D.|last7=Sung|first7=Gene|last8=Torrance|first8=Sylvia|last9=Greer|first9=David|date=2020-07-21|title=Determination of death by neurologic criteria around the world|url=https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000009888|journal=Neurology|volume=95|issue=3|pages=e299–e309|doi=10.1212/WNL.0000000000009888|url-access=subscription}}</ref><ref>"INTERNATIONAL REPORT ON ORGAN DONATION AND TRANSPLANTATION ACTIVITIES 2023," Global Observatory on Donation and Transplantation, published December 2024, https://www.transplant-observatory.org/wp-content/uploads/2024/12/2023-data-global-report-17122024.pdf.</ref>

== Tibbiy-huquqiy tarix ==
Miya oʻlimi — barcha miya funksiyalari, jumladan, miya ustunining toʻliq va ortga qaytmas yoʻqolishi sababli insonning tibbiy-huquqiy oʻlimidir. Miya oʻlimi taʼrifi koʻplab hududlarda qabul qilingan boʻlsa-da, u bugungi kunda tibbiy etikaning eng murakkab mavzularidan biri boʻlib qolmoqda. Oʻlimning [[operatsion ta'rifi]] (operational definition) aniq tibbiy-huquqiy oqibatlarga (tibbiy huquqshunoslik va tibbiy qonunchilikda) ega. Anʼanaga koʻra, ham huquqiy, ham tibbiy hamjamiyatlar oʻlimni [[klinik o'lim]] (clinical death) holatidagi muayyan [[Inson tanasi|tana]] funksiyalarining, ayniqsa, [[nafas olish]] va [[Yurak sikli|yurak urishining]] butkul toʻxtashi orqali aniqlagan. Tibbiyot hamjamiyatining nafas olishi, yurak urishi yoki boshqa tashqi hayot belgilari boʻlmagan odamlarni [[reanimatsiya]] qilish qobiliyati oshishi bilan oʻlimning boshqa taʼrifiga ehtiyoj tugʻildi. Bu esa huquqiy oʻlim masalasini kun tartibiga chiqardi. Hayotni taʼminlovchi uskunalar va [[organ transplantatsiyasi]] (organ transplantation) imkoniyatlarining kengayishi ushbu masalani yanada dolzarblashtirdi.

1960-yillardan boshlab organ transplantatsiyasi dasturlari faol boʻlgan barcha mamlakatlarda oʻlimni aniqlashni tartibga soluvchi qonunlar joriy etildi. 1971-yilda [[Finlandiya]] miya oʻlimini oʻlimning huquqiy taʼrifi (yoki koʻrsatkichi) sifatida qabul qilgan birinchi Yevropa davlati boʻldi. [[AQSh|AQShda]] esa [[Kanzas]] shtati bundan oldinroq shunga oʻxshash qonunni qabul qilgan edi.<ref name=":1">{{cite journal|author=(Randell T.|title=Medical and legal considerations of brain death|journal=Acta Anaesthesiologica Scandinavica|volume=48|issue=2|year=2004|pages=139–44|pmid=14995934|doi=10.1111/j.0001-5172.2004.00304.x|s2cid=38019096}}</ref>

[[Harvard tibbiyot maktabi]] (Harvard Medical School) qoshidagi ''[[ad hoc]]'' qoʻmitasi 1968-yilda ortga qaytmas komani taʼriflash boʻyicha muhim hisobotni eʼlon qildi.<ref>{{cite journal|year=1968|title=A definition of irreversible coma: report of the Ad Hoc Committee of the Harvard Medical School to Examine the Definition of Brain Death|url=https://archive.org/details/sim_jama_1968-08-05_205_6/page/336|journal=JAMA|volume=205|issue=6|pages=337–40|doi=10.1001/jama.1968.03140320031009|pmid=5694976}}</ref><ref>{{cite book |year=1987 |title=Life-sustaining technologies and the elderly. |publisher=Diane Publishing |isbn=978-1-4289-2281-5 |url=https://books.google.com/books?id=rAz4nl35KkIC&pg=PA59 |via=Google Books}}</ref> Harvard mezonlari asta-sekin hozirgi miya oʻlimi tushunchasiga nisbatan konsensus shakllanishiga xizmat qildi. 1976-yildagi [[Karen Ann Quinlan ishi]] (Karen Ann Quinlan case) ortidan AQSh shtat qonunchilik organlari miya oʻlimini oʻlim koʻrsatkichi sifatida qabul qilishga kirishdilar. 1981-yilda [[Prezident komissiyasi (AQSh)|Prezident komissiyasi]] „Oʻlimni belgilash: oʻlimni aniqlashdagi tibbiy, huquqiy va etik masalalar“ deb nomlangan muhim hisobotni taqdim etdi.<ref>{{cite book |date=July 1981 |title=Defining death: a report on the medical, legal and ethical issues in the determination of death |url=https://archive.org/details/bwb_W9-CNR-077 |publisher=President's Commission for the Study of Ethical Problems in Medicine and Biomedical and Behavioral Research |hdl=1805/707 |hdl-access=free}}</ref> Hisobotda oʻlimga „yuqori miya“ yondashuvi rad etilib, uning oʻrniga „butun miya“ taʼrifi yoqlangan. Ushbu hisobot 39 shtatda qabul qilingan [[O'limni aniqlashning yagona to'g'risidagi akt]] (Uniform Determination of Death Act) uchun asos boʻldi.<ref>{{cite web |title=Legislative Fact Sheet – Determination of Death Act |url=http://uniformlaws.org/LegislativeFactSheet.aspx?title=Determination%20of%20Death%20Act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201163046/http://uniformlaws.org/LegislativeFactSheet.aspx?title=Determination%20of%20Death%20Act |archive-date=1 February 2012 |publisher=Uniform Law Commission |access-date=8 May 2012}}</ref> Bugungi kunda AQShning huquqiy va tibbiy hamjamiyatlari „miya oʻlimi“ni oʻlimning huquqiy taʼrifi sifatida ishlatadi. Bu esa hayotni taʼminlovchi uskunalar tana [[Metabolizm|metabolik jarayonlarini]] saqlab turgan boʻlsa ham, insonni huquqiy jihatdan oʻlgan deb eʼlon qilish imkonini beradi.<ref>{{cite web |url=http://pntb.org/wordpress/wp-content/uploads/Uniform-Determination-of-Death-1980_5c.pdf |title=Uniform Determination of Death Act |publisher=National Conference of Commissioners on Uniform State Laws |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131421/http://pntb.org/wordpress/wp-content/uploads/Uniform-Determination-of-Death-1980_5c.pdf |archive-date=4 March 2016}}</ref>

Buyuk Britaniyada [[Qirollik shifokorlar kolleji]] (Royal College of Physicians) 1995-yilda hisobot eʼlon qildi. Unda 1976-yilda nashr etilgan testlar miya oʻlimini aniqlash uchun yetarli ekanligi haqidagi 1979-yilgi daʼvodan voz kechildi. Buning oʻrniga oʻlimning faqat miya ustuni funksiyasining ortga qaytmas yoʻqolishiga asoslangan yangi taʼrifi taklif qilindi.<ref>{{cite journal|title=Criteria for the diagnosis of brain stem death. Review by a working group convened by the Royal College of Physicians and endorsed by the Conference of Medical Royal Colleges and their Faculties in the United Kingdom|journal=J R Coll Physicians Lond|volume=29|issue=5|pages=381–82|date=1995|pmid=8847677|pmc=5401215}}</ref> Ushbu yangi taʼrif — ong va mustaqil nafas olish qobiliyatining ortga qaytmas yoʻqolishi, hamda oʻsha holatni tasdiqlash uchun oʻzgarmagan 1976-yilgi testlar keyingi Amaliyot kodekslarida organ transplantatsiyasi maqsadida oʻlimni sertifikatlash asosi sifatida qabul qilingan.<ref>"A Code of Practice for the Diagnosis and Confirmation of Death." Academy of Medical Royal Colleges, London, 2008</ref><ref>American Academy of Neurology. (2000, January 13). Spontaneous Movements Often Occur After Brain Death. Science Daily.</ref> Avstraliya va Yangi Zelandiya Intensiv terapiya jamiyati (ANZICS) bayonotiga koʻra, „miya oʻlimini aniqlash uchun klinik sharoitda ortga qaytmas boʻlgan reaksiyasiz koma, miya ustuni reflekslarining yoʻqligi va nafas olish markazi funksiyasining yoʻqligi talab qilinadi. Xususan, nevrologik funksiyaning ortga qaytmas yoʻqolishiga mos keladigan oʻtkir miya patologiyasining (masalan, bosh miya shikastlanishi, kalla ichi qon quyilishi, gipoksik ensefalopatiya) aniq klinik yoki [[neyrovizualizatsiya]] dalillari boʻlishi kerak“.<ref>{{cite book |year=2013 |title=The ANZICS Statement on Death and Organ Donation |edition=3.2 |publisher=Australian and New Zealand Intensive Care Society |location=Melbourne |isbn=978-1-876980-21-4 |page=17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180319202056/http://www.anzics.com.au/Downloads/ANZICS%20Statement%20on%20%20Death%20and%20Organ%20Donation%20Edition%203.2.pdf |archive-date=March 19, 2018 |url=http://www.anzics.com.au/Downloads/ANZICS%20Statement%20on%20%20Death%20and%20Organ%20Donation%20Edition%203.2.pdf}}</ref> Braziliyada Federal Tibbiyot kengashi 2017-yilda oʻz qoidalarini qayta koʻrib chiqdi. Unga koʻra, bemor oʻziga xos fiziologik shartlarga javob berishi va shifokor miya oʻlimi tashxisini qoʻyishdan oldin bemorga optimallashtirilgan yordam koʻrsatishi, qoʻshimcha testlar oʻtkazishi hamda ushbu tashxisni qoʻyuvchi shifokorlar maxsus tayyorgarlikdan oʻtishi zarur.<ref>{{Cite journal|last1=Westphal|first1=Glauco Adrieno|last2=Veiga|first2=Viviane Cordeiro|last3=Franke|first3=Cristiano Augusto|date=July–September 2019|title=Diagnosis of brain death in Brazil|journal=Revista Brasileira de terapia intensiva.|volume=31|issue=3|pages=403–09|doi=10.5935/0103-507X.20190050|pmc=7005965|pmid=31618361}}</ref>

2020-yilda xalqaro ekspertlar paneli — Butunjahon miya oʻlimi loyihasi (World Brain Death Project) quyidagi [[Tibbiy ko'rsatma|koʻrsatmalarni]] (guideline) eʼlon qildi:<ref name="pmid-32761206">.</ref><blockquote>Kattalar va bolalarda nevrologik mezonlar boʻyicha miya oʻlimini/oʻlimni (BD/DNC) aniqlash uchun minimal klinik standartlar boʻyicha tavsiyalar, shuningdek, turli klinik holatlar uchun aniq yoʻriqnomalar beradi. Ushbu tavsiyalar xalqaro jamiyatlar tomonidan keng qoʻllab-quvvatlangan boʻlib, ular professional birlashmalar va mamlakatlarga miya oʻlimini aniqlash protokollarini ishlab chiqish yoki qayta koʻrib chiqishda yordam beradi. Bu esa mamlakatlar ichida va ular orasida katta izchillikka erishish imkonini beradi (Greer et al., 2020).</blockquote>Greer va boshqalar tomonidan 2020-yilda nashr etilgan Butunjahon miya oʻlimi loyihasi miya oʻlimini aniqlash boʻyicha eng keng qamrovli va global darajada tan olingan tavsiyalarni taqdim etadi. Kelishuv bayonoti kattalar va bolalarda miya oʻlimi tashxisini qoʻyish protokollarida batafsil dalillarni oʻz ichiga oladi. U standart klinik jarayonga, zarurat tugʻilganda qoʻshimcha testlarga va qiyin holatlardagi maxsus mulohazalarga eʼtibor qaratadi. Loyihaning asosiy maqsadlaridan biri yagona xalqaro tizimni yaratish orqali miya oʻlimi tashxisidagi tafovutlarni kamaytirishdir.

== Tibbiy mezonlar ==
Tabiiy harakatlar, yaʼni [[Lazar belgisi|Lazarus sign]] yoki Lazar refleksi deb ataluvchi holatlar organlari sunʼiy hayot taʼminoti orqali ishlab turgan miya oʻlimi holatidagi bemorlarda kuzatilishi mumkin. Ushbu harakatlarni keltirib chiqaradigan tirik hujayralar miya yoki miya ustunidan emas, balki [[Orqa miya|orqa miyadan]] (spinal cord) kelib chiqadi. Baʼzan tana harakatlari oila aʼzolarida notoʻgʻri umid uygʻotishi mumkin.

Miya oʻlimi holatidagi shaxsda [[fizikal tekshiruv]] (physical examination) oʻtkazilganda miya funksiyasining klinik dalillari mavjud boʻlmaydi. Bu holat [[og'riqqa]] javob bermaslik va [[kalla nervlari]] [[reflekslarining]] yoʻqligini oʻz ichiga oladi. Reflekslar qatoriga [[qorachiqning torayishi]] (fiksatsiyalangan qorachiqlar), [[okuloatsefalik refleks]], [[shoxparda refleksi]], [[Kalorik refleks testi|kalorik testga]] javob bermaslik va ixtiyorsiz [[Nafas olish tizimi|nafas olmaslik]] kiradi.

Miya oʻlimini baʼzan [[Barbituratlar|barbiturat dozasini oshirib yuborish]], oʻtkir [[alkogoldan zaharlanish]], [[Sedativlar|sedativ]] moddalar dozasi oshishi, [[gipotermiya]], [[gipoglikemiya]], [[koma]] va surunkali [[vegetativ holatlar]] kabi boshqa tibbiy holatlardan farqlash qiyin kechishi mumkin. Ayrim komatoz bemorlar komadan oldingi yoki unga yaqin funksionallik darajasiga qaytishi mumkin. Shuningdek, ogʻir qaytmas nevrologik disfunksiyasi boʻlgan baʼzi bemorlar miya poʻstlogʻi va miya ustuni funksiyalari yoʻqolganiga qaramay, ixtiyorsiz nafas olish kabi pastki miya funksiyalarini saqlab qoladilar. [[Anensefaliya]] holati bunga misol boʻla oladi.

Miyaning elektr faolligi toʻliq toʻxtashi yoki aksariyat uskunalar aniqlay olmaydigan darajada past darajaga tushishi mumkin. Shuning uchun [[elektroensefalogramma]] (EEfG) „tekis chiziq“ koʻrinishida boʻladi, garchi bu holat baʼzan chuqur [[anesteziya]] yoki [[yurak to'xtashi]] paytida ham kuzatilsa-da.<ref>{{cite journal|last1=Karasawa|first1=H|display-authors=etal|date=Jan 2001|title=Intracranial electroencephalographic changes in deep anesthesia|url=https://archive.org/details/sim_clinical-neurophysiology_2001-01_112_1/page/24|journal=Clin Neurophysiol|volume=112|issue=1|pages=25–30|pmid=11137657|doi=10.1016/s1388-2457(00)00510-1|s2cid=30912230}}</ref> AQShda oʻlimni tasdiqlash uchun tekis EEfG testi talab etilmasa ham, u tasdiqlovchi qiymatga ega deb hisoblanadi. Buyuk Britaniyada esa u ahamiyatsiz deb topilgan, chunki u miya ustunidan yuqori qismlarda koʻrsatishi mumkin boʻlgan har qanday faollik Amaliyot kodeksi mezonlari boʻyicha oʻlim tashxisiga taalluqli emas deb hisoblanadi.<ref>"A Code of Practice for the Diagnosis of Death". Academy of Medical Royal Colleges, London, 2008</ref>

Miya oʻlimi tashxisi holatning ortga qaytmasligiga ishonch hosil qilish uchun koʻpincha oʻta qatʼiy talablarni qoʻyadi. Huquqiy mezonlar turlicha, ammo umuman olganda, ikki mustaqil shifokor tomonidan nevrologik tekshiruv oʻtkazilishi talab etiladi. Miya oʻlimi testlari miya funksiyasining (Buyuk Britaniyada miya ustuni funksiyasining) toʻliq va ortga qaytmas yoʻqligini koʻrsatishi kerak.<ref>{{cite journal|title=Difficulty in brainstem death testing in the presence of high spinal cord injury|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2004-05_92_5/page/760|first1=C. E.|last1=Waters|first2=G.|last2=French|first3=M.|last3=Burt|journal=British Journal of Anaesthesia|volume=92|issue=5|pages=760–64|doi=10.1093/bja/aeh117|pmid=15113764|year=2004|doi-access=free}}</ref> Bu tekshiruvlar orasida 24 soat farq bilan (boshqa mamlakatlarda, agar sabab aniq jismoniy travma boʻlsa, kutilish muddati kamroq) oʻtkazilgan ikkita izoelektrik (tekis chiziqli) EEfG boʻlishi mumkin. Agar tashxis EEfG mezonlariga koʻra qoʻyilayotgan boʻlsa, bemorning tana harorati meʼyorda boʻlishi va u miya faoliyatini susaytiruvchi dori vositalaridan xoli boʻlishi kerak.
[[Fayl:Radionuclide_Cerebral_Blood_Flow_Scan.png|thumb|Radionuklidli skanerlash: Kalla ichi qon aylanishi mavjud emas. [[Issiq burun belgisi|"hot-nose" sign]] koʻrsatilgan.]]
Shuningdek, kalla ichi qon aylanishining butunlay yoʻqligini koʻrsatuvchi [[Radionuklid|radionuklidli]] miya qon aylanishi skanerlashi ham boshqa tekshiruvlar bilan birga koʻrib chiqilishi kerak — miyaning vaqtinchalik shishishi, ayniqsa birinchi 72 soat ichida, vaqt oʻtishi bilan tuzalishi mumkin boʻlgan bemorda notoʻgʻri musbat natijaga olib kelishi mumkin.<ref>{{cite web |url=http://theness.com/neurologicablog/index.php/brain-dead/ |title=Brain Dead – NeuroLogica Blog |website=theness.com |date=2008-04-08}}</ref>

[[KT-angiografiya]] (CT angiography) tashxis qoʻyish uchun talab etilmaydi va u yetarli test hisoblanmaydi.<ref>{{cite journal|last1=Taylor|first1=T|last2=Dineen|first2=RA|last3=Gardiner|first3=DC|last4=Buss|first4=CH|last5=Howatson|first5=A|last6=Pace|first6=NL|title=Computed tomography (CT) angiography for confirmation of the clinical diagnosis of brain death.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=Mar 31, 2014|volume=3|issue=3|article-number=CD009694|pmid=24683063|doi=10.1002/14651858.CD009694.pub2|pmc=6517290}}</ref>

Tasdiqlovchi testlar faqat 1 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun zarurdir.<ref name=":0" /> Kattalar va katta yoshdagi bolalar uchun testlar ixtiyoriy hisoblanadi. Tasdiqlovchi testlarni talab qilishi mumkin boʻlgan boshqa holatlarga miya ustuni reflekslarini aniqlash qiyin boʻlgan ogʻir yuz jarohatlari, avvaldan mavjud qorachiq anomaliyalari hamda ogʻir uyqu apnoesi va/yoki oʻpka kasalligi boʻlgan bemorlar kiradi.<ref name=":0" /> Tasdiqlovchi testlarga quyidagilar kiradi: serebral angiografiya, elektroensefalografiya, transkranial Dopler ultratovush tekshiruvi va serebral ssintigrafiya (texnetsiy Tc 99m ekzametazim). Serebral angiografiya miya oʻlimini aniqlashda eng sezgir tasdiqlovchi test hisoblanadi.<ref name=":0" />

== Organ donorligi ==
{{Asosiy maqola|Organ donorligi}}
Miya oʻlimi tashxisi huquqiy maqsadlarda oʻlimni tasdiqlash uchun asos sifatida qabul qilingan boʻlsa-da, u [[Biologik o'lim|biologik oʻlimdan]] — hamma tomonidan oʻlim deb tushuniladigan holatdan keskin farq qiladi.<ref>Truog RD, Miller FG. The meaning of brain death. JAMA Internal Medicine 2014, Publ online June 9, 2014 : </ref> Agar oʻpkani sunʼiy ventilyatsiya qilish va boshqa hayotni taʼminlovchi choralar davom ettirilsa, miya oʻlimi tashxisi qoʻyilgan insonlarning tanasida hayotiy organlarning ishlashda davom etishi ularni transplantatsiya qilish uchun qulay imkoniyat yaratadi.

Agar miya oʻlimi tashxisi qoʻyilgan organ donori tanasini transplantatsiya qilinuvchi shaxsga (retsipient) oʻtkazilgunga qadar sunʼiy ventilyatsiya uskunasi quvvatlab tursa, donorning oʻlim sanasi miya oʻlimi tashxisi qoʻyilgan kun sifatida qayd etiladi.<ref>{{cite web |title=Understanding Brain Death |date=29 September 2011 |url=http://www.donorrecovery.org/learn/understanding-brain-death/ |quote=What is the legal time of death for a brain dead patient?  The legal time of death is the date and time that doctors determine that all brain activity has ceased. This is the time that is noted on the patient's death certificate.}}</ref>

Baʼzi mamlakatlarda (masalan, [[Ispaniya]],<ref>{{Cite web |title=Donación |url=http://www.ont.es/informacion/Paginas/Donaci%C3%B3n.aspx |access-date=1 April 2021 |website=Organización Nacional de Trasplantes |language=es |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704233551/http://www.ont.es/informacion/Paginas/Donaci%C3%B3n.aspx}}</ref> [[Finlandiya]], [[Birlashgan Qirollik]],<ref>{{cite web |url=https://www.organdonation.nhs.uk/helping-you-to-decide/organ-donation-laws/ |title=UK laws |qaralgan sana=2026-01-23 |arxivsana=2024-07-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240726181012/https://www.organdonation.nhs.uk/helping-you-to-decide/organ-donation-laws/ }}</ref> [[Portugaliya]], [[Fransiya]] va 2026-yildan [[Shveytsariya]]), qonuniy mezonlar boʻyicha oʻlim tashxisi qoʻyilgan har bir kishi avtomatik ravishda organ donoriga aylanadi. Biroq ayrim yurisdiksiyalar ([[Singapur]], Ispaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya, [[Chexiya]], [[Polsha]] va Portugaliya kabi) ushbu tizimdan voz kechish (opting out) imkoniyatini beradi. Boshqa joylarda organ donorligi uchun oila aʼzolari yoki yaqin qarindoshlarning roziligi talab qilinishi mumkin. [[Yangi Zelandiya]], [[Avstraliya]] va AQShning aksariyat shtatlarida haydovchilardan guvohnoma olish uchun ariza topshirishda organ donori sifatida roʻyxatdan oʻtishni xohlash-xohlamasliklari soʻraladi.<ref>{{cite web |title=National Donate Life America Donor Designation State Report Card 2013 |url=http://donatelife.net/wp-content/uploads/2013/07/DLA_ReportCardFinal_2013.pdf |pages=6 & 7 |quote=2012 State Comparisons |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322222952/http://donatelife.net/wp-content/uploads/2013/07/DLA_ReportCardFinal_2013.pdf |archive-date=2014-03-22}}</ref>

AQShda, agar bemor oʻlim holatida yoki oʻlimga yaqin boʻlsa, shifoxona tayinlangan [[Organ qabul qilish tashkiloti|Organ Procurement Organization]] (OPO) ga tafsilotlarni maʼlum qilishi va bemor donor sifatida mosligi tekshirilayotgan vaqtda uning holatini saqlab turishi shart.<ref>{{cite web |title=State and Federal Law on Organ Procurement |url=http://www.wsha.org/EOL-OrganProcurement.cfm |quote=Unless the individual expressed contrary intent, a hospital must take measures to ensure the medical suitability of an individual at or near death while a procurement organization examines the patient for suitability as a donor. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306072928/http://www.wsha.org/EOL-OrganProcurement.cfm |archive-date=2014-03-06}}</ref> OPO marhumning donor sifatida roʻyxatdan oʻtganligini tekshiradi, bu huquqiy rozilik hisoblanadi; agar marhum roʻyxatdan oʻtmagan yoki boshqacha tarzda rozilik bildirmagan boʻlsa (masalan, haydovchilik guvohnomasida), OPO yaqin qarindoshlaridan ruxsat soʻraydi.<ref>{{Cite web |title=The Deceased Donation Process |url=https://www.organdonor.gov/about/process/deceased-donation.html |access-date=1 April 2021 |website=Organdonor.gov |arxivsana=2021-03-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210325200032/https://www.organdonor.gov/about/process/deceased-donation.html }}</ref> Organlar jarrohlik yoʻli bilan olinguncha bemor sunʼiy ventilyatsiya apparatida saqlanadi. Agar bemor [[Oldindan sog'liqni saqlash bo'yicha ko'rsatma|tibbiy koʻrsatmasida]] (advance health care directive) sunʼiy ventilyatsiyani xohlamasligini bildirgan boʻlsa yoki [[reanimatsiya qilmaslik]] (DNR) haqida buyruq bergan boʻlsa-yu, ammo organlarini topshirishni istagan boʻlsa, yurak va oʻpka kabi baʼzi hayotiy muhim organlarni olish imkoni boʻlmasligi mumkin.<ref>{{cite web |title=Frequently Asked Questions About Donation |url=http://health.mo.gov/living/organdonor/faq.php |quote=DNR will be honored. You can still be a tissue donor.}}</ref>

== Demografiya ==

=== Amerika Qoʻshma Shtatlari ===
AQShda barcha kattalar oʻlimining 2%i va shifoxonadagi bolalar oʻlimining 5%i miya oʻlimi bilan bogʻliq.<ref name="Greer">{{cite journal|last1=Greer|first1=David M.|title=Determination of Brain Death|journal=New England Journal of Medicine|date=30 December 2021|volume=385|issue=27|pages=2554–2561|doi=10.1056/NEJMcp2025326|pmid=34965339|s2cid=245566906}}</ref> 2019-yilda AQShdagi [[bolalar intensiv terapiya bo'limlari]] (PICU) boʻyicha oʻtkazilgan umummilliy soʻrovda, PICUlarda vafot etgan jami 15 344 dan ortiq bolalardan 3 000 dan ortigʻida miya oʻlimi qayd etilgan. Milliy tadqiqotga koʻra, „miya oʻlimini baholash hatto yirik PICUlarda ham kamdan-kam hollarda oʻtkaziladi“.<ref>{{cite journal|last1=Kirschen|first1=Matthew P.|url=|title=Epidemiology of Brain Death in Pediatric Intensive Care Units in the United States|last2=Francoeur|first2=Conall|last3=Murphy|first3=Marie|last4=Traynor|first4=Danielle|last5=Zhang|first5=Bingqing|last6=Mensinger|first6=Janell L.|last7=Ichord|first7=Rebecca|last8=Topjian|first8=Alexis|last9=Berg|first9=Robert A.|date=May 2019|journal=JAMA Pediatr|volume=173|pages=469–476|doi=10.1001/jamapediatrics.2019.0249|issn=2168-6203|oclc=8553840562|pmid=30882855|issue=5|pmc=6503509|last11=Morrison|first11=Wynne|first10=Akira|last10=Nishisaki}}</ref>

== Yana qarang ==
{{Portal|Tibbiyot
}}{{col div|colwidth=25em}}
* [[Miya ustuni o'limi]]
* [[Klinik o'lim]]
* [[O'limdan keyingi ong]]
* [[O'lim]]
* [[Surunkali vegetativ holat]]
* [[Informatsion-nazariy o'lim]]
* [[Klaus Schäfer (katolik ilohiyotchisi)|Klaus Schäfer]]
{{colend}}

== Manbalar ==
{{Reflist}}

== Tashqi havolalar ==

{{O'lim}}