Mohács jangi sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi
|nomi= Mohach jangi
|qismi= [[Usmonli imperiyasi|Usmonli]]-[[Gabsburg]] urushi.
|tasvir= [[Tasvir:1526-Suleiman the Magnificent and the Battle of Mohacs-Hunername-large.jpg|thumb|Mohach jangi, Usmonli miniaturasi|300px]]
|sana= [[1526-yil]] [[29-avgust]]
|yer= Mohach, [[Vengriya Qirolligi]]
|sabab=
|natija= Usmoniylarning g'alabasi
|raqib1= [[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Usmonli imperiyasi]]
*[[Fayl:Flag of the Crimeans.svg|22px]] [[Qrim xonligi]]
|raqib2= [[Fayl:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] [[Vengriya Qirolligi]]<br />
[[Fayl:Coat of arms of Croatia 1495.svg|22px|link=Xorvatiya va Vengriya Ittifoqi]] [[Xorvatiya Qirolligi]]<br />
[[Fayl:Blason Boheme.svg|22px|Kingdom of Bohemia]] [[Lands of the Bohemian Crown|Bogemiya toji]]<br />
[[Fayl:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|22px]] [[Muqaddas Rim imperiyasi]]<br />
[[Fayl:Flag of Bavaria (lozengy).svg|22px]] [[Bavariya gersogligi]]<br />
[[Fayl:POL Przemysł II 1295 COA.svg|22px]] [[Polsha Qirolligi]]
|raqib3=
|qomondon1= [[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]]  '''[[Sulaymon I]]'''<br />[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]]  [[Pargalı Ibrahim Pasha]]<br />[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]]  [[Malkoçoğlu Balı Bey|Malkoçoğlu Bali Bey]]<br />[[Devlet I Giray]]<br /> [[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Gazi Husrev-beg|Gazi Hüsrev Bey]]<br />[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]]  [[Behram Pasha]]
|qomondon2= [[Fayl:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] '''[[Louis II of Hungary and Bohemia|Louis II of Hungary]]'''<br />[[Fayl:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] [[Pál Tomori]]<br />[[Fayl:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] [[György Zápolya]]<br />[[Fayl:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] [[Stephen VII Báthory]]
|qomondon3=
|kuch1= 55,000–70,000 askarlar<ref>{{Kitob manbasi |last=Ágoston |first=Gábor  |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor2=Bruce Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Mohács, Battle of |date=2009 |publisher=Facts on File |place=New York |pages=388–389}}</ref><br />200 dona miltiqlar
|kuch2= 25,000-30,000 askarlar<br />80 miltiqar (faqatgina 50 tasi oʻz vaqtida olib kelingan)
|kuch3=
|yoqotishlar1= ~1,500-2,000<ref>Cathal J. Nolan, ''The Age of Wars of Religion, 1000-1650: An Encyclopedia of Global Warfare and Civilization'', Vol. 2, (Greenwood Press, 2006), 602.</ref><ref>https://www.britannica.com/event/Battle-of-Mohacs</ref>
|yoqotishlar2= ~ 14,000 to 20,000+
|yoqotishlar3=
|umumiy_yoʻqotishlar=
|ilova=
}}
'''Mohach jangi''' — [[Markaziy Yevropa]] tarixidagi eng jiddiy janglardan biri boʻlgan. [[1526-yil]] [[29-avgust]] kuni Vengriya Qirolligi Mohach yaqinida Lui II boshchiligidagi Vengriya Qirolligi va [[Sulaymon I]] boshchiligidagi [[Usmonli imperiyasi]] kuchlari oʻrtasida jang boʻladi. Usmonli gʻalabasi bir necha asrlar davomida Vengriyaning Usmonli imperiyasiga qaram boʻlishiga va Gabsburg monarxiyasi va Transilvaniya knyazligiga boʻlinishiga olib keldi. Keyinchalik Lui II ning oʻlimi Vengriya va Bogemiyada Yagiellonlar sulolasining tugashiga olib keldi, ularning sulolaviy daʼvolari Gabsburg sulolasiga oʻtdi. Mohach jangi bilan Oʻrta asrlar Vengriyasi ham barham topdi.

== Jangga tayyorgarlik ==
[[Tasvir:Partition of Hungary.png|thumb|left|[[1526-yil]]gacha Vengriya Qirolligi va u Mohach jangidan keyin boʻlingan 3 qismi: Vengriya qirollik oilasi, Transilvaniya va Usmonli imperiyasi qoʻshib olingan qismlari.|300px]]

Vengerlar uzoq vaqt davomida [[Yevropa]]ning janubi-sharqida Usmoniylarning kengayishiga qarshi chiqishgan, ammo [[1521-yil]]da turklar Dunay daryosidan yuqoriga koʻtarilib, Nandorfehervarni (hozirgi [[Belgrad]], [[Serbiya]]) — Dunaydagi eng kuchli venger qal’asi va Sababsni (hozirgi Sabab, Serbiya) egallab olishgan.

Nandorfehervarning qoʻldan ketishi [[Vengriya]]da xavotir uygʻotdi, lekin qirol boshchiligidagi ulkan 60.000 kuchli armiya qoʻshini qarshi chiqishga harakat qilgan. Ammo qoʻshin juda sekin harakatlangan va yetarli oziq-ovqat olmagan. Shuning uchun armiya ochlik va kasallik ostida oʻz-oʻzidan tarqaldi, hatto Belgradni yangi oʻrnatilgan turk garnizonlaridan tortib olishni ham eplay olmadi. [[1523-yil]]da jasur ruhoniy-askar arxiyepiskop Pale Tomori Janubiy Vengriya sardori boʻldi. U chegarani himoya qilishda oʻzining shaxsiy yepiskoplik mablagʻlaridan ishlatishga majbur boʻldi. Petrvaradin [[1526-yil]] [[15-iyul]]da qal’a garnizonlarining yoʻqligi sababli turklar tomoniga egallandi. Petervradin va Buda oʻrtasidagi Duna boʻylab taxminan 400 km masofada biron bir vengriyalik shaharcha, qishloq yoki biron bir istehkom yoʻq edi.
== Jang ==
[[Fayl:Battle of Mohács, Turkish miniature.jpg|thumb|left|Mohach jangi Usmonli miniaturachilar qalamida]]
[[Fayl:Tomori pál.jpg|thumb|Armiya kapitani general Pom Tomori oʻzining oltin zirhida (1526)]]
[[Fayl:El descubrimiento del cuerpo del rey Luis II, por Bertalan Székely.jpg|thumb|Qirol Lui II jasadi]]
Vengriya Pavia jangida qirol Frensis I ga oʻxshash tarzda qurilgan va asosan zirhli otlarga (jandarm ritsarlariga) asoslangan eski qurollangan ritsarlarga tayanadigan qimmat, ammo eskirgan armiya qurdi. Vengriya jang maydoni ikki chiziqdan iborat edi. Birinchisida yollanma piyoda va artilleriya markazi va ikkala qanotda otliqlarning koʻp qismi bor edi. Ikkinchisi — piyoda va otliq qoʻshin<ref>"The Battle of Mohacs: The Fall of the Hungarian Empire", by Richard H. Berg, published in ''Against the Odds'', Volume 3, Number 1, September 2004</ref>. Usmonli armiyasi artilleriya va elita, mushk bilan qurollangan yangilar atrofida qurilgan zamonaviyroq kuch edi. Qolgan qismi feodal Timarli otliq qoʻshinlari va Rumeliya va Bolqonlarning harbiy xizmatdan olinadigan yigʻimlaridan iborat edi<ref>Ottoman army wikipedia page{{Circular reference|date=November 2015}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
[[Sulaymon I]]

[[Zigetvar qamali]]
[[Turkum:Usmonli imperiyasi ishtirokidagi janglar]]
[[Turkum:Usmonli-Gabsburg urushlari]]
[[Turkum:Sulaymon I]]