Molodilo sahifasining manbasini koʻrish

'''Molodilo'''<ref>{{Книга|автор=Николаева М. Г., Паутова И. А.|заглавие=Краткий словарь русских названий растений|ссылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/nikolaeva2002_kratk_slov_russk_nazv.djvu|ответственный=Отв. ред. чл.-корр. РАН [[Цвелёв, Николай Николаевич|Н. Н. Цвелёв]]; РАН; Ботан. ин-т им. В. Л. Комарова|место=СПб.|издательство=[[Издательство «Росток»|Росток]]|год=2002|страницы=28|isbn=5-94668-012-9}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130524143617/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/nikolaeva2002_kratk_slov_russk_nazv.djvu |date=2013-05-24 }}.</ref>{{Sfn|Бялт|2012}} ({{lang-la|Sempervívum}}) — Semizakdoshlar (''Crassulaceae'') ''oilasiga mansub'' gulli oʻsimliklarning [[Urugʻ (zoologiya)|turkumi]]. Turkumning ilmiy nomi ''semper'' (lot. — „har doim“) va ''vivus'' („tirik“) degan maʼnoni anglatadi<ref>Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».</ref>.

== Nomi ==
''Molodilo'' nomi boshqa oʻsimlikka ham ega boʻlishi mumkin — oʻsha Semizaklar oilasidan boʻlgan achchiq semizak ({{lang-la|Sédum ácre}}).

Ushbu turkumning baʼzi turlari (shuningdek, boshqa Semizakdoshlar turlari) ruscha „tosh atirgul“ va „quyon karam“ nomlariga ega<ref>Живучка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>.

== Botanik tavsifi ==
[[Fayl:272_Sempervivum_tectorum.jpg|left|thumb| Yopishqoq Molodilo. [[Линдман, Карл Аксель Магнус|K. A. <span class="nowrap">M.</span>]] [[Линдман, Карл Аксель Магнус|<span class="nowrap">Lindman</span>]]<span> </span>''Bilder ur Nordens Flora'' kitobidan botanik tasviri<span>,</span> <span class="nowrap">1917-1926</span>]]
Koʻp yillik goʻshtli [[Oʻt|oʻtlar]], bezli tuklar bilan oʻsib chiqqan, kamdan-kam hollarda deyarli yalangʻoch, 1-15 sm [[Diametr|diametrli]] barglarning juda zich koʻp bargli toʻpbarglarini va barglarning kichik toʻplarini ushlab turuvchi koʻplab stolonlarni hosil qiladi.

Gullaydigan [[Poya|poyalari]] odatda mayda bezli tuklar bilan oʻsadi, tik va shoxlanmagan. Monokarpiklar. [[Barg|Barglari]] sukkulent, tartib bilan joylashgan, butun, odatda tuxumsimon yoki choʻzinchoq, oʻtkir yoki uchi uchli, qirrasi boʻylab kirpiksimondir.

[[Gul|Gullari]] muntazam, 8-20 oʻlchamli, ikki jinsli, qoʻsh [[Gul|gulkosali]], deyarli turgʻun, yassi-popuksimon [[Toʻpgul|toʻpgul]] boʻlib yigʻilgan, ularning alohida toʻpgullari — monoxaziyadir. Kosachabargi goʻshtli, tagi birlashgan, tekis qirrali, odatda qisqa oddiy yoki bezli tuklar bilan qoplangan, kamdan-kam hollarda tuksiz. [[Gulbarg|Gulbarglari]] nishtarsimon, har doim kosachabargdan uzunroq, odatda yulduzsimon, qirralari va tashqi tomoni oq, sariq, sargʻish-yashil, qizil, pushti yoki binafsha rangda. Changchisi barglaridan ikki baravar koʻp, 16 dan 40 gacha; gulbarglarga qarama-qarshi boʻlganlar ularga birikib va tartib bilan joylashganlari esa alohida oʻsadi. Changchi ipi odatda zichlashgan, tukli yoki kamdan-kam tuksiz boʻladi. Changdoni choʻzinchoq tuxumsimon. Nektar bezlari past urugʻli, mayda, qatlamsimon, choʻqqisi butun shaklda. [[Urugʻchibarg|Ginetsey]] 8-20 ta teng yonli boʻlmagan, choʻzinchoq tuxumsimon, odatda bezsimon, oʻsimtasimon serbarglardan holi. Stilodiy urugʻdondan biroz kaltaroq, tekis, yalangʻoch. Tumshuqchalari kichik, boshchali.

Mevasi 8-20 dona choʻzinchoq tuxumsimon yoki deyarli lansetsimon, bezli tuklari, koʻp urugʻli barglari bor.

== Kelib chiqishi va tarqalishi ==
Bu turkum taxminan 30-50 [[Tur (biologiya)|turni]] birlashtiradi. [[Markaziy Yevropa|Markaziy]], Janubiy, [[Sharqiy Yevropa]], [[Kavkaz]], [[Onadoʻli|Kichik Osiyo]] va [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyoda]], asosan, togʻli hududlarda tarqalgan.Markaziy Rossiyada bir turi — rus molodilosi (''Sempervivum ruthenicum''), Kavkazda — kavkaz molodilosi (''Sempervivum caucasicum'') oʻsadi.Tabiatda ham, xonaki oʻsimlik sifatida ham juda oson gibridlanadi. Koʻp [[Nav|navlari]] bor.

== Qoʻllanilishi ==
Baʼzi turlar — masalan, sharonos molodilosi (''Sempervivum globiferum'') — manzarali bogʻ oʻsimliklari sifatida foydalaniladi. Xalq tabobatida [[Lavsha|isitma]], [[epilepsiya]] va boshqa [[Isitma|kasalliklarda]] qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi|muallif=|sana=2013-06-14|url=http://vladgarden.ru/stat/1/m/molodilo-vozvrashhaet-molodost-i-berezhet-ot-molnijj/|sarlavha=Целебные свойства Молодила|nashriyot=OptimusBlack4|kirish sanasi=22 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131226030939/http://vladgarden.ru/stat/1/m/molodilo-vozvrashhaet-molodost-i-berezhet-ot-molnijj/|arxivsana=2013-12-26}}</ref>.

== Taksonomiya ==
Sempervivum L. [[Plantarum turlari|Species Plantarum]] [https://www.biodiversitylibrary.org/page/358483#page/476/mode/1up 1: 464]. 1753.

=== Turlari ===
''Sempervivum'' turkumi aʼzolarini tanib olish oson, lekin uning turlarini ajratish juda qiyin, chunki hatto bir turning vakillari ham har xil oʻsish sharoitida va yilning turli vaqtlarida har xil koʻrinishi mumkin. Molodilolarning koʻp turlari bir-biridan aniq farqlanmasdan tavsiflangan. Turlarni aniqlash muammosi tabiiy turlararo gibridlar paydo boʻlishining yuqori chastotasi bilan murakkablashadi<ref> Молодило // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>.

''The Plant List'' (2010)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.theplantlist.org/browse/A/Crassulaceae/Sempervivum/|sarlavha=Sempervivum|sana=2010|ish=The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/|nashriyot=Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden|til=en|kirish sanasi=2013-08-28|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JeMcr2s8?url=http://www.theplantlist.org/browse/A/Crassulaceae/Sempervivum/|arxivsana=2013-09-15}}</ref> boʻyicha turlar roʻyxati:

* Sempervivum arachnoideum L. — Toʻrsifat Molodilo, yoki toʻrli Molodilo
* Sempervivum armenum Boiss. & Huet — Arman Molodilosi
* Sempervivum calcareum Jord.
* Sempervivum carpathicum Wettst. ex Prodán — Karpat Molodilosi
* Sempervivum caucasicum Rupr. ex Boiss. — Kavkaz Molodilosi
* Sempervivum ciliosum Craib — Kipriksimon Molodilo
* Sempervivum dolomiticum Facchini
* Sempervivum fauconnettii Reut.
* Sempervivum ×giuseppii Wale
* Sempervivum globiferum L. — Sharonos Molodilosi
* Sempervivum grandiflorum Haw.
* Sempervivum heuffelii Schott
* Sempervivum jakucsii Pénzes
* Sempervivum kindingeri Adamovic
* Sempervivum kosaninii Praeger
* Sempervivum leucanthum Pancic
* Sempervivum macedonicum Praeger — Molodilo makedonskoe
* Sempervivum marmoreum Griseb. — Marmar Molodilo
* Sempervivum minutum (Kunze ex Willk.) Nyman ex Pau
* Sempervivum montanum L. — Togʻ Molodilosi
* Sempervivum octopodes Turrill
* Sempervivum pittonii Schott, Nyman & Kotschy
* Sempervivum rhenanum (Hegi & Schmid) Law.
* Sempervivum ruthenicum Schnittsp. & C.B.Lehm. — Rus Molodilosi
* Sempervivum tectorum L. — Yopishqoq Molodilo
* Sempervivum ×thompsonianum Wale
* Sempervivum transcaucasicum Muirhead — Kavkazorti Molodilosi
* Sempervivum vicentei Pau
* Sempervivum wulfenii Hoppe ex Mert. & W.D.J.Koch
* Sempervivum zeleborii Schott

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
== Adabiyotlar ==
* Sempervivum // Botanicheskiy slovar / sost. N. I. Annenkov. — SPb.: Tip. Imp. AN, 1878. — XXI + 645 s.
* Jivuchka // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
* Molodilo // Myoziya — Morshansk. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1974. — S. 480. — (Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov ; 1969—1978, t. 16).
* {{Книга|автор=Бялт В. В., Гапон В. Н., Васильева И. М.|часть=Молодило|ссылка часть=|заглавие=Очиток, молодило и другие толстянковые|оригинал=|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=ООО «Издательство Астрель», ООО «Издательство АСТ», ООО «Транзиткнига»|год=2004|том=|страницы=109—114|страниц=270, [2]|серия=Цветочный калейдоскоп|isbn=5-17-020601-1|тираж=7000|ref=Бялт}} ISBN 5-271-09112-0. ISBN 5-9578-0368-5. [[UDC|UDK]] 635.9

* Molodilo / Byalt V. V. // Meotskaya arxeologicheskaya kultura — Mongolo-tatarskoe nashestvie. — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2012. — S. 691. — (Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov ; 2004—2017, t. 20). — <nowiki>ISBN 978-5-85270-354-5</nowiki>.

== Havolalar ==

* Sempervivum (angl.): svedeniya o taksone na sayte Tropicos.
[[Turkum:Yevroosiyo endemikasi]]
[[Turkum:Koʻpayuvchi oʻsimliklar]]
[[Turkum:Yevroosiyo florasi]]
[[Turkum:Sukkulentlar]]
[[Turkum:Semizakdoshlar oilasi]]
[[Turkum:Tog‘ o‘simliklari]]