Mordor sahifasining manbasini koʻrish

{{Toʻqima joylar bilgiqutisi
| nomi = Mordor
| series = [[Oʻrta Yer]]
| tasvir = 
| caption = 
| alt_name = Soyalar o‘lkasi, Qora o‘lka, Zulmat o‘lkasi
| blank_label = Geography
| blank_data = [[Gondor]]ning sharqi
| blank_label1 = Mavjud davri
| blank_data1 = Birinchi asr – Uchinchi asr
| first = ''[[Uzuklar hukmdori]]''
| blank_label3 = Markazi
| blank_data3 = Barad-dûr
}}
[[J. R. R. Tolkien]]ning [[Oʻrta Yer]] deb nomlanuvchi [[xayoliy olami]]da '''Mordor''' Qora Lord [[Sauron]]ning saltanatidir. U [[Gondor]] va ulkan Anduin daryosidan sharqda, [[Mirkwood]]dan esa janubda joylashgan edi. Mordor hududida [[Yagona Uzuk]]ni yoʻq qilish markazi boʻlgan Doom togʻi vulqoni joylashgan. Mordor shimol, gʻarb va janubdan uchta togʻ tizmasi bilan oʻralgan edi. Ular oʻlkani ham bostirib kirishdan himoya qilar, ham Mordorda yashovchilarning qochib ketishiga yoʻl qoʻymas edi.

Sharhlovchilar Mordorning yaratilishiga Tolkienning Angliya [[Midlands]]idagi sanoatlashgan [[Black Country]] hududida orttirgan shaxsiy tajribalari va [[Birinchi jahon urushi]]da [[G‘arbiy front (birinchi jahon urushi)|Gʻarbiy front]] okoplarida jang qilgan davrlari taʼsir koʻrsatganini qayd etishgan. Tolkien, shuningdek, qadimgi ingliz dostonlaridan biri „[[Beowulf]]“ dagi maxluq [[Grendel]]ning gʻayritabiiy manzaralari tasviri bilan ham yaxshi tanish edi. Boshqalar esa Tolkien Mordorni alohida bir yovuzlik timsoli hamda sanoatlashish oqibatida [[Atrof-muhitning buzilishi|atrof-muhitning tanazzulga uchrashi]] koʻrinishida tasvirlaganini, buni shinamgina [[Shire]] yoki elflarning goʻzal [[Lothlórien]] oʻrmoniga qarama-qarshi qoʻyganini taʼkidlashgan.

== Geografiyasi ==

=== Umumiy tavsif ===
Mordor taxminan toʻgʻri toʻrtburchak shaklida boʻlib, uning uzunroq tomonlari shimol va janubda joylashgan edi. Uchta tomoni togʻ tizmalari bilan himoyalangan edi: shimolda „Kul togʻlari“ va gʻarb hamda janubda „Soya togʻlari“. Ushbu tizmalarning uzunligi mos ravishda taxminan 498, 283 va 501 mil (801, 455 va 806 km) deb baholanadi, bu esa Mordorga taxminan 140 000 kvadrat mil (360 000 kv. km.) maydon beradi<ref name="Fonstad 1992">{{cite book |last=Fonstad |first=Karen Wynn |author-link=Karen Wynn Fonstad |year=1992 |title=[[The Atlas of Middle-earth]] |publisher=HarperCollins |at=Appendix p. 191 |isbn=978-0-261-10277-4}}</ref>.

Gʻarbda Gondorning provinsiyasi boʻlmish ensiz Ithilien yerlari yotardi<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1954}}, book 4, ch. 7 "Journey to the Cross-Roads"</ref>; shimoli-gʻarbda Oʻlik botqoqliklar va Dagorlad, yaʼni Jang maydoni; shimolda Wilderland; shimoli-sharq va sharqda Rhûn; janubi-sharqda Khand; janubda esa [[Harad]] joylashgan edi. Oʻlik botqoqliklardan uncha uzoq boʻlmagan joyda, Emyn Muil tepaliklari yonida yana bir gʻamgin botqoqlik — Nindalf yoki Wetwang bor edi<ref name="Map" group=T/> Not far from the Dead Marshes is another dismal swamp, the Nindalf or Wetwang, beside the [[Emyn Muil]] hills.<ref>[[Wetwang]] is a place in [[Yorkshire]]; its name means "wet field", which is also the meaning of Nindalf in the elvish language [[Sindarin]]. [[Wayne G. Hammond]] and [[Christina Scull]] (eds), ''[[The Lord of the Rings: A Reader's Companion]]'', p. 779</ref>.

=== Qora Darvoza ===
Shimoli-gʻarbda Cirith Gorgor dovoni yopiq Udûn tekisligiga olib borar edi. [[Sauron]] dovon boʻylab Mordorning Qora darvozasini (Morannon) qurdirdi. Bu avvalgi istehkomlar — tishlar minoralari — sharqda Carchost, gʻarbda Narchostga qoʻshimcha boʻldi, bu qorovul minoralari Gondor tomonidan ushbu kirish joyini kuzatib turish uchun qurilgan edi. Udûnning ichki tomonidan Mordorning ichkarisiga oʻtadigan yoʻl boshqa bir darvoza — Isenmouthe tomonidan qoʻriqlanardi. Morannondan tashqarida Dagorlad yoki Jang tekisligi va Oʻlik botqoqliklar joylashgan edi<ref name="Map" group=T>{{harvnb|Tolkien|1955}}, Map of Rohan, Gondor, and Mordor</ref>.

=== Soya togʻlari ===
„Soya devori“ Mordorni gʻarb va janub tomondan himoya qilib turgan. Asosiy dovonni Gondor tomonidan Minas Ithil sifatida barpo etilgan Minas Morgul shahri qoʻriqlagan. Durthang qalʼasi shimoliy Ephel Dúathda, Udûn tepaligida joylashgan edi. Yuqoriroq va qiyinroq dovon — Cirith Ungol, Morgul dovonining shimolrogʻida joylashgan edi. Uning eng tepasini Gondor tomonidan qurilgan minora qoʻriqlardi. Bu yoʻnalish ulkan oʻrgimchak [[Shelob]]ning uyasi boʻlgan Torech Ungol orqali oʻtgan<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1954}}, book 4, ch. 9 "Shelob's Lair"</ref><ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1955}}, book 6, ch. 1 "The Tower of Cirith Ungol"</ref>.

Ephel Dúathning ichkarisida quyi parallel tizma — Morgai choʻzilgan boʻlib, ularni „hali oʻlmagan, ammo soʻnayotgan oʻlka“ boʻlgan tor vodiy ajratib turardi. Bu yerda „pakana mitti daraxtlar“, „qoʻpol, kulrang oʻt gʻujumlari“, „qurigan moxlar“, „chirmashib ketgan ulkan tikanli butalar“ va uzun, sanchiluvchi tikanli butazorlar bor edi<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1955}}, book 6, ch. 2 "The Land of Shadow"</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Reflist|group=T}}

== Adabiyotlar ==
* {{cite book |chapter=Mordor |last=McNelis |first=James |pages=434 |title=[[J. R. R. Tolkien Encyclopedia]] |editor=Drout, Michael D. C. |editor-link=Michael D. C. Drout |isbn=0-415-96942-5 |publisher=[[Routledge]]|year=2006}}