Ziyosfera

Muhammad Ayubxon

Бошқа номлар учун қаранг: исм Аюбхон.

Ғози Муҳаммад Аюбхон (пуштуча: غازي محمد ايوب خان‎‎ ; дарийча: غازی محمد ایوب خان) (1857 – 1914-йил 7-апрел) Майванд ғозиси ёки афғон шаҳзода Чарлиси номлари билан ҳам танилган, бир муддат Афғонистон амирлигида Ҳирот вилоятининг ҳокими бўлган. 1879-йил 12-октябрдан 1880-йил 31-майгача Афғонистон амири[1][2]. У, шунингдек, иккинчи инглиз-афғон урушида афғон қўшинларини бошқарган ва Майванд жангида Британия Ҳиндистони армиясини мағлуб этган. Қандаҳор жангида мағлубиятга учраган Аюбхон тахтдан ағдарилган ва Британия Ҳиндистонига сургун қилинган. Бироқ, Аюбхон Форсга (ҳозирги Эрон) қочиб кетган. 1888-йилда Теҳрондаги элчи сер Мортимер Дуранд билан музокаралардан сўнг, Аюбхон Британия Рожалигида нафақахўр бўлган ва 1888-йилда Британия Ҳиндистонига саёҳат қилган ва у ерда 1914-йилда ўлимигача Лоҳурда, Панжобда яшаган[3]. Пешоварда дафн этилган, ўн бир хотини, ўн беш ўғли ва ўн қизи бўлган[4]. Унинг икки набираси Сардор Ҳисом Маҳмуд ал-Афанди ва Сардор Муҳаммад Исмоилхон Покистон армиясида бригадир бўлиб хизмат қилган[5][6][7][8].

Муҳаммад Аюбхон
غازي محمد ايوب خان
Афғонистон амири

Ғози Муҳаммад Аюбхон
Афғонистон амири
Салтанат 1879-йил 12-октябр – 1880-йил 31-май
Ўтмишдоши Муҳаммад Ёқубхон
Давомчиси Абдураҳмон
Туғилиши 1857-йил
Кобул, Афғонистон амирлиги
Вафоти 7-апрел 1914-йил
Лоҳур, Панжоб, Британия Ҳиндистони
Дафн этилган жой 1914-йил
Пешовар, Британия Ҳиндистони
Фарзандлари

Сардор Абдулқодирхон ал-Афанди Сардар Акромхон

Сардар Абдулсамадхон
Тўлиқ номи
Муҳаммад Аюбхон
Сулола Баракзои сулоласи
Отаси Шералихон
Онаси Моҳманд

Афғонистонда „Афғонистон Миллий Қаҳрамони“ сифатида эсланади[4].

Ҳаётининг илк йиллари

Хон пуштунлар оиласида туғилган. Унинг отаси Шералихон ва онаси Лалпуранинг нуфузли Моҳманд бошлиғи Саодатхоннинг қизи эди[9]. Унинг акаси Муҳаммад Ёқубхон эди[10].

Иккинчи инглиз-афғон уруши

Иккинчи инглиз-афғон уруши пайтида Аюбхон қўмондонлигидаги афғонлар 1880-йил 27-июлда Майвандда инглиз-ҳинд қўшинлари билан тўқнашдилар ва ғалаба қозондилар[5]. Афғонистоннинг Майванддаги ғалабаси Афғонистон учун стратегик аҳамиятга эга эди, чунки у мамлакатни Британия томонидан парчаланиб кетишдан қутқарди ва Қандаҳорни Британиянинг доимий ишғолидан қутқарди. Майванддаги мағлубият ҳам инглизларни Қандаҳордан чекинишга мажбур қилди. Жангдан сўнг афғонлар ўлган инглиз-ҳинд аскарларини дафн этиб, уларнинг шарафи ва хотирасига ёдгорлик ўрнатдилар[5].

Кейинчалик Аюбхон Қандаҳорда яхши қуролланган инглиз қўшинларини қамал қилишни давом эттирди, аммо муваффақиятга эриша олмади. 1880-йил 1-сентябрда иккинчи инглиз-афғон уруши тугаган Қандаҳор жангида генерал Фредерик Роберц бошчилигидаги кучлар томонидан мағлубиятга учради[9].

Иккинчи инглиз-афғон урушидан кейин

Бир йил ўтгач, Аюб яна Қандаҳорни, бу сафар амир Абдурраҳмонхондан олишга уринди, лекин яна муваффақияцизликка учради.

„Аюбхон Афғонистонда мустақил ҳукмдор сифатида ўз кучини англаш имкониятига эга бўлди. Кушк туманидаги баъзи қабилалар қўзғолон кўтариб, Ҳиротдан уларни жазолаш учун қўшин жўнатмоқчи бўлди, лекин у ўз одамларини юришга таклиф қилганда, улар рад этишди, чунки улар узоқ вақтдан бери уларга пул тўланмагани учун буни рад этишди.“
"Тwиллингате Сун" дан, 1881-йил 3-феврал, пайшанба.

У Форсга (ҳозирги Эрон) қочиб кетди. 1888-йилда Теҳрондаги элчи сер Мортимер Дуранд билан музокаралардан сўнг Аюбхон Британия Рожалигининг нафақахўри бўлди. Сиёсий офицер Уилям Эванс-Гордон Ҳиндистонга келганида уни кутиб олди ва уни ҳамроҳлари билан Карачидан Равалпиндигача кузатиб қўйди[11]. У 1914-йилда вафотигача Ҳиндистонда яшади.

Вафоти

У 1914-йилда Лоҳурда вафот этган[3] ва Пешоварда, шаҳардаги Дурроний қабристонидаги Шайх Ҳабиб зиёратгоҳи ёнида дафн этилган[4].

Мероси

Афғонистонда уни „Афғонистон Миллий Қаҳрамони“ сифатида эслашади. Унинг ўн бир хотини, ўн беш ўғли ва ўн қизи бор эди[4]. Унинг бир қанча авлодлари Покистонда турли лавозимларда хизмат қилган. Унинг икки набираси Сардор Ҳисом Маҳмуд ал-Афанди ва Сардор Муҳаммад Исмоилхон Покистон армиясида бригадир сифатида хизмат қилган[5].

Сардор Ҳиссам Маҳмуд ал-Афанди

Сардор Ҳиссам Маҳмуд ал-Афанди Аюбхоннинг набираси[12][6]. У Аюбхоннинг биринчи ўғли Сардор Муҳаммад Абдулқодирхон ал-Афандининг (1888-йилда Ироқда туғилган, 1976-йилда вафот этган) ўғли бўлган[7]. У Британия Ҳиндистонининг Деҳрадун шаҳридаги Раштрия ҳинд ҳарбий коллежида ўқишни тамомлаган ва 1939-йил 15-июлда Британия Ҳиндистони армиясида иккинчи лейтенант лавозимига тайинланган. У Иккинчи жаҳон урушида қатнашган ва дастлаб Шимолий Африкада жойлаштирилган. Ал-Афанди ўзи мансуб бўлган 11-шаҳзода Алберт Викторнинг ўз отлиқлари (ПАВО) немисларнинг Африка корпуси томонидан босиб олинганида қўлга олинди, аммо қочишга ва ўз полкига қўшилишга муваффақ бўлган[6]. Кейинчалик у Бирма кампаниясида жанг қилган[8]. Покистон мустақилликка эришгач, Ҳиссам Маҳмуд ал-Афанди Покистонга қўшилишни танлади ва Покистон армиясида бригадир бўлиб хизмат қилди[8].

Ҳарбийдан нафақага чиққандан сўнг, у поло ўйинчиси бўлди ва йигирма йилдан ортиқ вақт давомида Покистон полосини ташкил қилди, етакчи жамоалар чет элдан ўйнашга таклиф қилинди[6]. У 1983-йил август ойида Лаҳорда вафот этди ва ундан икки ўғли қолган[манба керак]. Унинг ўғилларидан бири Сардор Азмарай Жаваид Ҳиссам ал-Афанди профессионал полочи эди. У 2003-йилдан 2007-йилгача Покистон поло жамоасини ҳам бошқарган ва 1996-йилда Покистон ҳукумати томонидан Тамғайи Имтиёз билан тақдирланган.

Манбалар

  1. ↑ Ҳамид. „Афгҳанистан Монарчс“. афгҳанистантоурисм.нет. 2012-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 14-июл.
  2. ↑ Wаҳид Моманд. „Леадерс“. Афгҳанланд.cом. 2011-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 14-июл.
  3. ↑ 3,0 3,1 Дупреэ, Лоуис. Афгҳанистан. Принcетон Университй Пресс, 2014 — 418-бет. ИСБН 978-1400858910. Дупреэ, Лоуис (2014). Афгҳанистан. Принcетон Университй Пресс. п. 418. ИСБН 978-1400858910.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 вариоус. „Cитиэс“. Тҳе Cолумбиа Энcйcлопедиа, 6тҳ эд..вариоус. „Cитиэс“. Тҳе Cолумбиа Энcйcлопедиа, 6тҳ эд.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Арwин Раҳи. Тҳе легаcй оф Сардар Моҳаммад Аюб Кҳан – Тҳе Виcтор оф Маиwанд. Эхпресс Трибуне. 15 Жулй 2021. Арчивед версион
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 „Wҳен тҳе Пакистан Армй Поло Теам wент то Индиа ин 1955“. Тҳе Фридай Тимес (2019-йил 15-март). — „Тҳе унмистакабле фигуре нехт то Шер Али ис Бригадиэр Сардар Ҳ.М. эл-Эффенди. Ҳе wас оф Афгҳан анcестрй, тҳе грандсон оф Сардар Аюб Кҳан, wҳо дефеатед тҳе Бритиш ат тҳе Баттле оф Маиwанд ин 1880, дуринг тҳе сеcонд Англо-Афгҳан wар“. 2019-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган.„Wҳен тҳе Пакистан Армй Поло Теам wент то Индиа ин 1955“. Тҳе Фридай Тимес. 15 Марч 2019. Арчивед фром тҳе оригинал он 29 Деcембер 2019. Тҳе унмистакабле фигуре нехт то Шер Али ис Бригадиэр Сардар Ҳ. М. эл-Эффенди. Ҳе wас оф Афгҳан анcестрй, тҳе грандсон оф Сардар Аюб Кҳан, wҳо дефеатед тҳе Бритиш ат тҳе Баттле оф Маиwанд ин 1880, дуринг тҳе сеcонд Англо-Афгҳан wар
  7. ↑ 7,0 7,1 М. Й. Эффенди. Пунжаб Cавалрй Эволутион, Роле, Органисатион, анд Таcтиcал Доcтрине 11 Cавалрй (Фронтиэр Форcе) 1849-1974. Охфорд Университй Пресс Пакистан, 2007 — 66-бет. ИСБН 9780195472035. М. Й. Эффенди (2007). Пунжаб Cавалрй Эволутион, Роле, Органисатион, анд Таcтиcал Доcтрине 11 Cавалрй (Фронтиэр Форcе) 1849-1974. Охфорд Университй Пресс Пакистан. п. 66. ИСБН 9780195472035.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 „Присонерс оф Аверса“. Тҳе Фридай Тимес (2019-йил 19-феврал). 2021-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 10-феврал.„Присонерс оф Аверса“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-09-25 санасида архивланган). Тҳе Фридай Тимес. 19 Фебруарй 2019.
  9. ↑ 9,0 9,1 Чишолм 1911.
  10. ↑ Cонфлиcт ин Афгҳанистан:А Ҳисториcал Энcйcлопедиа. АБC-CЛИО, 2003 — 35-бет. 
  11. ↑ Скелтон & Буллоч 1912.
  12. ↑ „Саҳабзада Яқуб-Кҳан Оф Пакистан (1920–2016)“. Cритерион Қуартерлй (2016-йил 7-сентябр). — „Лиэутенант Сардар Ҳиссамуддин Маҳмуд Эл-Эффенди, а сcион оф тҳе Афгҳан роял фамилй, wас ассигнед то тҳе 11тҳ ПАВО Cавалрй.“.
Адабиётлар
Атрибут

 Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Аюб Кҳан" Энcйcлопæдиа Британниcа (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс 

Ҳумкдорлик унвони
Ўтмишдоши:
Ёқубхон 		Баракзаи дйнастй
Эмир оф Афгҳанистан
12 Оcтобер 1879 – 31 Май 1880 		Вориси:
Абдур Раҳман Кҳан 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muhammad_Ayubxon" dan olindi