Muhammad Yoqubxon

Муҳаммад Ёқубхон
محمد يعقوب خان
Муҳаммад Ёқубхон; محمد يعقوب خان
	[[Афғонистон давлати раҳбарлари рўйхати \|Афғонистон амири]]
	; Муҳаммад Ёқубхон
Афғонистон амири
Салтанат	1879-йил 21-феврал – 12-октябр
Ўтмишдоши	Шералихон
Давомчиси	Аюбхон
Туғилиши	1849-йил ; Кобул, Афғонистон амирлиги
Вафоти	15-ноябр 1923-йил ; Шимла, Британия Ҳиндистони
Фарзандлари	Абдулшокирхон; Абдулалихон; Абдулкаримхон; Абдулазизхон; Нурмуҳаммадхон
Сулола	Баракзои сулоласи
Отаси	Шералихон
Онаси	Марям бегим

Муҳаммад Ёқубхон (пушту/дарий : محمد يعقوب خان; 1849^[2] – 1923-йил 15-ноябр) – 1879-йил 21-февралдан 12-октябргача Афғонистон амири. У пуштун бўлиб, аввалги ҳукмдор Шералихоннинг ўғли бўлган.

Муҳаммад Ёқубхон 1863-йилда Ҳирот вилоятига ҳоким этиб тайинланган 1870-йилда у отасига қарши исён кўтаришга қарор қилди, аммо муваффақияцизликка учради ва 1874-йилда қамоққа ташланди.

Иккинчи инглиз-афғон уруши 1878-йилда бошланиб, Шералихон Афғонистон пойтахтидан қочиб кетди ва охир-оқибат 1879-йил феврал ойида мамлакат шимолида вафот этди. Шералининг вориси сифатида Ёқуб 1879-йил май ойида Буюк Британия билан Гандамак шартномасини имзолади ва Афғонистоннинг ташқи ишлари устидан ягона назоратни Британия империясига топширди. Шу йилнинг октябр ойида Аюбхон бошчилигидаги бу келишувга қарши қўзғолон Ёқубхоннинг тахтдан кетишига олиб келди^[3]. Унинг ўрнига янги ҳукмдор Амир Аюбхон ўтирди.

Гандамак шартномаси

Иккинчи инглиз-афғон уруши пайтида инглизлар амир Шерали қўшинларини мағлуб этишди, Жалолободда қишлашди ва янги Амир Ёқубхон ўз шартларини қабул қилишларини кутдилар. Музокаралардаги асосий шахслардан бири Пер Луи Наполеон Кавагнари эди, у Шарқий Ҳиндистон армиясида 1-Бенгал Фусилиэрсда хизмат қилган ва кейин сиёсий хизматга ўтган, Пешоварда комиссар ўринбосари бўлган ва вице-қирол Лорд Литтон томонидан элчи этиб тайинланган. 1878-йилда Кобулга топширилган миссияни афғонлар давом эттиришдан бош тортдилар. Ушбу рад этиш иккинчи афғон урушига олиб келган бир қатор воқеалардан бири эди.

1879-йил май ойида Ёқубхон Жалолобод яқинидаги Гандамак қишлоғига бориб, Кавагнари билан музокаралар олиб борди, натижада Гандамак шартномаси имзоланди, бунинг натижасида Амир Британияга ҳудудларни берди ва Кобулдаги Британия элчисини қабул қилди. Кавагнари 1879-йил июл ойида Кобулда Британия резиденти лавозимини эгаллади. У эҳтиёткорликдан кўра бепарво ва такаббур эканлиги маълум бўлди ва унинг элчи сифатидаги роли ҳатто баъзи инглизлар томонидан адолациз деб ҳисобланган. Кобулдаги вазият кескин эди ва охир-оқибат амир томонидан маош олмаган баъзи афғон қўшинлари исён кўтариб, 1879-йил сентябр ойида Кавагнари ва унинг миссиясини ўлдиришди. Шартномага қарамай, уруш ҳали тугамаган эди ва Британия қўшинлари Кобулни босиб олиш, хавфсизликни таъминлаш ва афғонларга қарши жазо чораларини кўриш учун тоғларда чақирилди. Ёқубхон тахтдан воз кечиб, Британия лагерида паноҳ топди ва декабр ойида Ҳиндистонга юборилди^[3].

Оммавий маданиятда эсланиши

Муҳаммад Ёқубхон ММ Каенинг 1978-йилдаги "Тҳе Фар Павилионс" романида пайдо бўлади. Роман 1984-йилги мини-серия томонидан мослаштирилган бўлиб, унда Атул Тандон Хон образини тасвирлайди.

Эътиборли иқтибослари

Мен Афғонистон ҳукмдори бўлгандан кўра, хизматкоринг бўлиб, ўт ўриб, боғингни парвариш қилганим ма’қул^[4] – Ёқубхон, Британия вице-қиролига айтган гапи, 19-аср.

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 Адамеc, Лудwиг W.. Ҳисториcал анд Политиcал Wҳўс wҳо оф Афгҳанистан (эн). Академисче Друcк- у. Верлагсансталт, 1975 — 220-бет. ИСБН 9783201009218.
↑ МcЧесней, Роберт. Тҳе Ҳисторй оф Афгҳанистан (6 вол. сет): Файż Муḥаммад Кāтиб Ҳазāраҳ'с Сирāж ал-таwāрīкҳ (эн). БРИЛЛ, 2012-12-19. ИСБН 978-90-04-23498-7.
↑ ^3,0 ^3,1 Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Якуб Кҳан" Энcйcлопæдиа Британниcа 28 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 898 Чишолм, Ҳугҳ, эд.
↑ Раофи, Wаҳаб (Новембер 25, 2007), Тҳе Оранге Грове: Пеаcе план фор Афгҳанистан, Оранге Cоунтй Регистер^{[сайт ишламайди]}

Ҳаволалар

Ҳумкдорлик унвони
Ўтмишдоши: Шералихон	Баракзои сулоласи Афғонистон амири 1879	Вориси: Аюбхон

[lud-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 Адамеc, Лудwиг W.. Ҳисториcал анд Политиcал Wҳўс wҳо оф Афгҳанистан (эн). Академисче Друcк- у. Верлагсансталт, 1975 — 220-бет. ИСБН 9783201009218.

[ches-2] МcЧесней, Роберт. Тҳе Ҳисторй оф Афгҳанистан (6 вол. сет): Файż Муḥаммад Кāтиб Ҳазāраҳ'с Сирāж ал-таwāрīкҳ (эн). БРИЛЛ, 2012-12-19. ИСБН 978-90-04-23498-7.

[EB1911-3] 3,0 ^3,1 Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Якуб Кҳан" Энcйcлопæдиа Британниcа 28 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 898 Чишолм, Ҳугҳ, эд.

[4] Раофи, Wаҳаб (Новембер 25, 2007), Тҳе Оранге Грове: Пеаcе план фор Афгҳанистан, Оранге Cоунтй Регистер^{[сайт ишламайди]}

[2]

[1]

[3]

[4]

Муҳаммад Ёқубхон محمد يعقوب خان
[[Афғонистон давлати раҳбарлари рўйхати \|Афғонистон амири]]
Муҳаммад Ёқубхон
Афғонистон амири
Салтанат	1879-йил 21-феврал – 12-октябр
Ўтмишдоши	Шералихон
Давомчиси	Аюбхон

Туғилиши	1849-йил Кобул, Афғонистон амирлиги
Вафоти	15-ноябр 1923-йил Шимла, Британия Ҳиндистони
Фарзандлари	Абдулшокирхон^[1] Абдулалихон^[1] Абдулкаримхон^[1] Абдулазизхон^[1] Нурмуҳаммадхон^[1]
Сулола	Баракзои сулоласи
Отаси	Шералихон
Онаси	Марям бегим