Muhammad at-Taqiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Ismoilizm}}
'''Abu al-Husayn Ahmad ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn Ismoil''' ([[arabcha]]: أَبُو ٱلْحُسَيْن أَحْمَد ٱبْن عَبْد ٱللَّٰه ٱبْن مُحَمَّد ٱبْن إسْماعِيل, lotin harflarida: Abu al-Husayn Ahmad ibn Abd Allah ibn Muhammad ibn Ismail; taxminan 790–840-yillar), koʻpincha '''Muhammad al-Taqiy''' ([[Arab tili|arabcha]]: مُحَمَّد ٱلْتَقِيّ, lotin harflarida: Muhammad al-Taqi, maʼnosi: „taqvodor Muhammad“) nomi bilan tanilgan, islom paygʻambari [[Muhammad|Muhammadning]] avlodi va Ismoiliy imomlarning toʻqqizinchisi boʻlgan. U otasi Ahmad al-Vafiy (vafoti 828-yil)dan keyin imom boʻlgan. Otasi kabi, u asosan Salamiyada yashagan va bosh daʼvatchi (daʼi) Abdulloh ibn Maymun al-Qaddah uning uchun hijob (soʻzma-soʻz: „parda“) vazifasini bajarishda davom etgan. „Sahib al-Rasail“ (soʻzma-soʻz: „risolalar egasi“) unvoni bilan tanilgan al-Taqiy oʻz izdoshlari bilan „Poklik birodarlari qomusiy toʻplami“ (Rasail Ixvan al-safa) deb nomlangan ensiklopedik asarni tayyorlagani aytiladi. U 840-yilda Salamiyada vafot etgan va oʻrniga oʻgʻli [[Abdulloh ar-Radiy|al-Husayn]] imom boʻlgan.

Hijriy 148 (milodiy 765)-yilda [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar as-Sodiqning]] vafotidan soʻng, Ismoil (vafoti 158/775) va Muhammad (vafoti 197/813) davrida Abbosiylar tomonidan amalga oshirilgan taʼqiblar sezilarli darajada kuchaydi. Ismoiliy imomlar yashirinishga majbur boʻladilar. Shu sababli, hijriy 197 (milodiy 813)-yildan hijriy 268 (milodiy 882)-yilgacha davom etgan birinchi davr al-satr (yashirinish davri) deb ataladi. Bu davrda imomlar al-aʼimma al-masturin (yaʼni „yashirin imomlar“) nomi bilan tanilgan. Yashirinish davri [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiylar xalifaligining]] tashkil etilishi bilan yakuniga yetadi (hukmronlik davri 909–1171-yillar).

== Tarixiy ahamiyati ==
[[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar as-Sodiqning]] hijriy 148 (milodiy 765)-yilda vafot etishi bilan, Ismoil (vafot etgan 158/775) va Muhammad (vafot etgan 197/813) davrida [[Abbosiylar]] tomonidan amalga oshirilgan taʼqiblar sezilarli darajada kuchaygan edi{{Sfn|Tajddin|1997|p=177}}{{Sfn|Daftary|2007|pp=90, 95{{ndash}}96}}. [[Ismoiliylar|Ismoiliy]] [[Imomiylar|imomlar]] yashirinishga majbur boʻldilar. Shu bois, hijriy 197 (milodiy 813)-yildan hijriy 268 (milodiy 882)-yilgacha oʻtgan birinchi davr al-satr („yashirinish davri“) deb nomlangan{{Sfn|Nasr|1966|p=159}}{{Sfn|Tajddin|1997|p=177}}. Bu davrda imomlar al-aʼimma al-masturin (soʻzma-soʻz „yashirin imomlar“) nomi bilan tanilganlar{{Sfn|Tajddin|1997|p=177}}{{Sfn|Makarem|1969}}{{Sfn|Daftary|2007|p=712}}. Bu davrda tirik imomning shaxsiyati himoya maqsadida sir tutilgan va jamoa Muhammad ibn Ismoil rahbarligi ostida oʻz faoliyatini davom ettirgan{{Sfn|Daftary|1998|p=3}}. Keyingi anʼanalarga koʻra, bular sakkizinchi imom Abdulloh, toʻqqizinchi imom Ahmad va oʻninchi imom [[Abdulloh ar-Radiy|al-Husayn]] edilar{{Sfn|Daftary|2007|pp=100, 507}}{{Sfn|Tajddin|1997|p=205}}. Keyingi ismoiliy tarixchilar orasida, Fotimiy imom-xalifa [[al-Aziz Billoh]] (hukmronlik davri 975–995) davrida „Istitār al-Imām“ asarini yozgan [[Ahmad ibn Ibrohim al-Naysaburiy]] birinchi boʻlib uchta „yashirin“ imomning nomlarini tilga olgan{{Sfn|Tajddin|1997|p=205}}. 

Fotimiylar davrining zamonaviy tarixchisi Shoinul Jiva quyidagilarni yozgan:„Davr al-satr (milodiy 765–909-yillar) mobaynida ismoiliy taʼlimoti [[Yaman]]dan to [[Ifriqiya]]gacha (hozirgi [[Tunis]] va sharqiy [[Jazoir]] hududlari) yoyilgan boʻlib, uning eng koʻzga koʻringan izdoshlari Shimoliy Afrikaning Kutama berberlari edi“{{Sfn|Jiwa|2018|p=79}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite encyclopedia |year=1984 |title=Aḥmad ibn ʿAbdallāh |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/ahmad-b-1 |volume=I |pages=638–639 |author-last=Halm |author-first=H.}}
* {{Daftary-The Ismailis|edition=Second}}
* {{Cite book |last=Tajddin |first=Mumtaz Ali |url=http://islamicblessings.com/upload/Ismailis%20Through%20History.pdf |title=Ismailis Through History |publisher=Islamic book publisher |year=1997 |location=Karachi}}
* {{Cite book |last=Tajddin |first=Mumtaz Ali |url=https://archive.org/details/bk892/mode/1up |title=Brief history of the Shia Ismaili Imams |year=2009 |location=Karachi}}
* {{Cite book |last=Ivanow |first=Vladimir |url= |title=Ismaili Tradition Concerning the Rise of the Fatimids |date=1942 |publisher=Islamic Research Association |isbn=978-0-598-52924-4 |language=}}
* {{Cite book |last=Hollister |first=John Norman |url=https://books.google.com/books?id=q2sXAAAAIAAJ |title=The Shi'a of India |date=1953 |publisher=Luzac |isbn=978-8170691068}}
* {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2wS2CAAAQBAJ |title=The Biographical Encyclopedia of Islamic Philosophy |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2015 |isbn=9781472569455 |editor1-last=Leaman |editor1-first=Oliver |chapter=Ikhwān al-ṣafā |via=}}
* {{Cite book |last=Makarem |first=Sami Nasib |title=The Hidden Imams of the Ismailis |publisher=al-Abhath |year=1969}}
* {{Cite book | last=Jiwa | first=Shainool | title=The Fatimids. 1. The Rise of a Muslim Empire | url=https://archive.org/details/fatimids0000jiwa | publisher=I.B. Tauris | location=London and New York | year=2018 | isbn=978-1-78453-935-1}}
* {{Cite book|last=Daftary|first=Farhad|title=A short history of the Ismailis|publisher=[[Edinburgh University Press]]|year=1998|isbn=978-0-7486-0687-0|url=https://books.google.com/books?id=31nuCZESLe0C}}
* {{cite book |last1=Nasr |first1=Seyyed Hossein |title=[[Ideals and Realities of Islam]] |date=1966 |publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger]] |isbn= |edition= |location=}}
* {{Cite encyclopedia |year=2004 |title=Taqi Muhammad |encyclopedia=Holy People of the World: A Cross-Cultural Encyclopedia |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |editor-last=Jestice |editor-first=Phyllis G. |isbn=978-1-57607-355-1 |author-last=Rahim |author-first=Habibeh}}
* {{EI3 | last1=Madelung | first1=Wilferd | authorlink1 = Wilferd Madelung | last2=Halm | first2=Heinz | authorlink2 = Heinz Halm | title = Ḥamdān Qarmaṭ | doi =10.1163/1573-3912_ei3_COM_30252 | year = 2016 }}
{{refend}}
{{S-start}}
{{s-hou|branch=qabilasi|name='''Muhammad at-Taqi'''<br>[[Ahl al-Bayt]]ning|[[Banu Hoshim]] urugʻidan|[[hijriy]]174|≈ [[milodiy]] 790 |[[hijriy]] 225|≈ [[milodiy]] 840|[[Quraysh]]}}
{{S-rel|sh}}
{{S-bef
| before = [[Ahmad al-Vafiy]]
}}
{{S-ttl
| title = Ismoiliylik ta’limotidagi 9-imom, milodiy 840–828/hijriy 212–225-yillarda hukmronlik qilgan
}}
{{S-aft
| after = [[Abdulloh ar-Radiy]]
}}
{{s-end}}


{{DEFAULTSORT:Muhammad al-Taqi}}
[[Turkum:790-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:840-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Ismoiliy imomlar]]
[[Turkum:Muhammad oilasi]]
[[Turkum:Husayniylar]]
[[Turkum:9-asrda arablar]]