Muhammad ibn Yoqub al-Kulayniy sahifasining manbasini koʻrish

{{Qisqa tavsif|Fors shia hadischi (milodiy 864–941)}}
{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| era                = [[Islom oltin davri]]
| name               = Muhammad ibn Yoqub al-Kulayniy<br>مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ ٱلْكُلَيْنِيُّ
| title              = '''[[Siqatul Islom]]''' ("Islomning ishonchli kishisi")
| birth_date         = hijriy 255-yil [[Islomiy taqvim|hijriy]]<br/>/milodiy 868-yil [[Bizning era|milodiy]]
| death_date         = hijriy 329-yil AH<br/>/milodiy 941-yil
| region             = [[Eron]] va [[Iroq]]
| denomination       = [[Shialik|shia]]
| sect               = [[Oʻn ikki imom|Isnoashariylar]]
| main_interests     = [[Hadis|hadis]]
| teacher            = [[Ali ibn Babavayh Qummiy]], Yoqub al-Kulayni, [[Ali ibn Ibrahim al-Qummi|Ali ibn Ibrohim al-Qummiy]]
| influences         = [[Imom al-Mahdiy]]
| influenced         = [[Shayx as-Saduq]], [[Ibn Qulavayh]]
| notable_works      = [[Kitab al-Kafiy]]
| jurisprudence      = [[axboriy]]
}}

'''Abu Jafar Muhammad ibn Yoqub ibn Ishaq al-Kulayniy ar-Roziy''' ({{Lang|fa|محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی}} ;{{Lang|ar|أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ ٱلْكُلَيْنِيُّ ٱلرَّازِيُّ}}; taxminan hijriy 255-yil / milodiy 868-yil – hijriy 329-yil / milodiy 941-yil)<ref>[http://www.islam-laws.com/marja/kulaini.htm Shaikh Mohammed bin Yaqoob bin Ishaq Kulaini & Al Kafi @ islam-laws.com]</ref> — [[Forslar|fors]]<ref>{{cite book|editor-last1=Frye|editor-first1=R.N.|title=The Cambridge History of Iran|date=1975|publisher=Cambridge University Press|location=London|isbn=978-0-521-20093-6|page=472}}</ref> [[Shialik|shia musulmon]] olimi, [[Hadis|hadis]] toʻplovchisi va ''[[Kitāb al-Kāfī|Kitab al-Kafīy]]'' asari muallifi<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1079248/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87 Sheikh Kulayni, the right keeper of Shia Ahadith] Mehr News. Retrieved 17 October 2018.</ref>.

U [[Hadis|hadis]] izlab qilgan keng safarlari, ayniqsa [[Qum (shahar)|Qum]] va [[Bagʻdod]]da bo‘lgan faoliyati bilan tanilgan. Ko‘plab ustozlar qoʻl ostida ta’lim olgan bo‘lib, ularning aksariyati shialarning o‘ninchi va o‘n birinchi imomlari — [[Ali al-Hodiy]] (835–868) va [[Hasan al-Askariy]] (868–874) bilan zamondosh edi<ref>Baḥr al-ʿUlūm, Sayyid Muḥammad Mahdī al-. ''Al-Fawāʾid al-rijālīyya''. Edited by Muḥammad Ṣādiq Baḥر al-ʿUlūم. Tehran: Maktabat al-Ṣādiق, 1363 Sh.</ref><ref>Ḥillī, Ḥasan b. Yūsuf al-. ''Khulāṣat al-aqwāl fī maʿrifat al-rijāl''. Edited by Jawād al-Qayyūمī. [n.p.]: Nashr al-Fiqāha, 1417 AH.</ref><ref>Khoei, ''Muʿjam rijāl al-ḥadīث'', vol. 19, p. 59.</ref>. Shuningdek, u [[Shayx as-Saduq]] va [[Ibn Qulavayh]] kabi bir qancha mashhur olimlarning ustozlaridan bo‘lgan.

==Hayoti==
===Tugʻilishi===
[[File:Shah Abdol Azim shrine (cropped).jpg|thumb|Rayda joylashgan [[Shoh Abdulazim ziyoratgohi|Shoh Abdul-Azim ziyoratgohi]], Kulayniy shu yerda tugʻilgan]]
Al-Kulayniy [[Eron]]ning [[Ray]] shahri yaqinida joylashgan Kulayn qishlogʻi yoki kichik shaharchasida tugʻilgan, biroq manbalarda uning tugʻilgan sanasi aniq ko‘rsatilmaydi<ref>[[Ali Akbar al-Ghaffari]]'s introduction to his eight-volume edition of al-Kulayni's [[Usul al-Kafi]], Tehran, 3rd edition 1388-), I, 9–13.</ref>. Uning tugʻilishi hijriy 255-yil (868) atrofida, shia anʼanalariga ko‘ra, hozirda [[Buyuk gʻoyiblik]] (al-gʻayba al-kubro) holatida bo‘lgan va kelajakda qaytadan zohir bo‘ladigan, [[Oʻn ikki imom]]ning oxirgisi [[Hujjatulloh al-Mahdiy]] bilan bir davrga toʻg‘ri kelgani aytiladi. [[Abu al-Qosim al-Xoiy]] kabi boshqalar esa u (al-Kulayniy) [[Hasan al-Askariy]] (taxminan milodiy 874-yil) vafotidan keyin tugʻilgan, deb hisoblaydi. Otasi Yoqub al-Kulayniy bo‘lib, u [[Kichik gʻoyiblik]] (874–941) davrida yashagan. Ta’kidlanishicha, u imomning [[Toʻrt noibi]] orqali u bilan muloqot qilish yo‘li bilan al-Mahdiyning ilohiy ilmidan katta foyda olgan<ref>Ali Akbar al-Ghaffari's introduction to his eight-volume edition of al-Kulayni's al-Kafi, Ibid. I, 13–14.</ref><ref name="akhtar">[[Syed Waheed Akhtar]]: Early Imammiyah Shiite Thinkers</ref>.

===Taʼlimi===
Kulayniy dastlabki diniy ta’limni o‘z tug‘ilgan shahrida olgan va keyinchalik ta’limini davom ettirish uchun Rayga borgan. Shia anʼanalariga ko‘ra, u ''Rihalah-ye hadis'' (ya’ni hadis jamlash uchun safar qilgan va hadis ilmidagi e’tiborli kishilar bilan uchrashganlar) deb ataluvchi maxsus muhaddislar toifasiga kiradi<ref name="akhtar" />. Shu maqsadda u [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligi]] poytaxti [[Bagʻdod]]ga safar qilgan va u yerda hijriy 329-yil/milodiy 941-yil vafot etguniga qadar yigirma yil yashab, dars bergan hamda ilmiy faoliyat bilan shug‘ullangan. U ellikdan ortiq ustozdan ta’lim olgani bilan tanilgan; ulardan biri [[Ali ibn Ibrahim al-Qummi|Ali ibn Ibrohim al-Qummiy]] bo‘lib, uning kitobidagi ko‘plab rivoyatlar manbasi hisoblanadi. U [[Hadis|hadis]]ni jamlagan eng yetakchi [[Shialik|shia]] to‘plovchilaridan sanaladi va ''[[Kitab al-Kafiy]]'' asari muallifidir<ref name="Meri">{{cite book|author=Meri, Josef W.|year=2005|title=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia|location=USA|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-96690-0}}</ref>.

==Ishlari va hissasi==
Shayx al-Kulayniy eng avvalo [[al-Kofiy|al-Kafiy]] asari bilan mashhur bo‘lsa-da, bu uning yagona yutug‘i emas edi. Quyida uning ma’lum asarlari ro‘yxati keltiriladi:
* ''[[Kitab al-Kafiy]]''
* ''Rasail al aimmah''
* ''Kitab ar-rijal''
* ''Kitab ar radd ala al qaramitah''
* ''Kitab ma qila fiy al aimmah min ash-shir''
* ''Kitab tabir al-ruya''
Shulardan faqat al-Kafiy to‘liq holda saqlanib qolgan<ref>{{cite book|last=Islamic Texts Institute|title=Al-Kafi Book I: Intellect and Foolishness|year=2012 |publisher=Taqwa Media|isbn=9781939420008}}</ref>.

== Yana qarang ==
* [[Tafsir al-Qummiy|Qumiy tafsiri]]
* [[Sharif al-Murtazo]]
* [[Sharif Roziy|ash-Sharif ar-Radiy]]
* [[Ash-Shayx al-Mufid|ash-Shayx al-Mufid]]

==Manbalar==
{{Manbalar}}

==Havolalar==
* [https://books.google.com/books?id=NzGIimySQEwC&dq=kulayni&pg=PA54 Classical Islam: A Sourcebook of Religious Literature by Norman Calder, J A Mojaddedi, Andrew Rippin ]
* [https://books.google.com/books?id=NAKQbcvmiKYC&dq=KULAYNI&pg=PA161 The Formative Period of Twelver Shi'Ism: Hadith As Discourse Between Qum and Baghdad by Andrew J Newman ]
* [http://www.al-islam.org/al-serat/default.asp?url=kulayni-howard.htm Great Shiite Works: Al-Kafi by Al-Kulayniy by I. K. A. Howard in al Serat Journal.]
* [http://www.hadith.net/english/knowledge/authors/koleyni.htm 'Al-Kafi' by Al-Kulayniy by Dr. I. K. A. Howard As-Serat, Vol. 2 (1976), No. 1]
* [https://web.archive.org/web/20090518143129/http://www.kulayni.com/english/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=15&Itemid=36 Islomning ishonchli kishisi Kulayniy]  Bunday sahifa topilmadi – 2012-yil 24-oktyabr
* [http://buali.ir/buali_content/media/article/86.pdf 4/10-asrda musulmon ilm-fanining ravnaq topishi uchun tarixiy zamin sifatida Buvayhiylar hukmronligi, Dr. M. Ismail Marcinkowski* ] 2012-yil 24-oktyabr
* [http://www.islam-laws.com/marja/kulaini.htm Shaikh Mohammed bin Yaqoob bin Ishaq Kulaini.  & Al Kafi ]
* [http://www.islamictexts.org Islamic Texts Institute]
* [https://www.amazon.com/Al-Kafi-Book-I-Intellect-Foolishness/dp/1939420008  "Al-Kafi Book I: Intellect and Foolishness" ]

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:860-yillarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:941-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Shia hadis olimlari]]
[[Turkum:Shia ruhoniylari]]
[[Turkum:Eronning Rey shahrilik kishilar]]
[[Turkum:Islomning eroniy shia olimlari]]
[[Turkum:10-asr islom diniy yetakchilari]]
[[Turkum:9-asr eroniylari]]
[[Turkum:10-asr eroniylari]]
[[Turkum:Hadis toʻplovchilar]]
[[Turkum:10-asr isnoashariylari]]