Muhammadjon Shukurov
Муҳаммаджон Шарифович Шукуров — 1925-йил, Бухоро, ЎзССР, СССР — 2012-йил 16-сентябр, Душанбе, Тожикистон) — тожик олими, филолог, адабиёцҳунос, тилшунос, тарихчи, публицист. Ҳозирги тожик адабиёти тадқиқотчиси. 50 та китоб ва 500 дан ортиқ мақолалар муаллифи. Тарихчи Рустам Шукуровнинг отаси.
| Муҳаммаджон Шукуров | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
1925-йил Бухоро, Ўзбекистон ССР, СССР |
| Вафоти |
2012-йил 16-сентябр Душанбе, Тожикистон |
| Фуқаролиги |
 СССР  Тожикистон |
| Миллати | тожик |
| Мукофотлари |
 А. Рудакий номидаги Тожикистон Республикаси Давлат мукофоти |
Биографияси
Шукуров 1925-йилда Бухорода туғилган, 1939-йилда у ердан Сталинободга (ҳозирги Душанбе) кўчиб ўтган. Шакурий Бухоро шариат қозиси Шарифжон Махдум Садри Зиёнинг (1865—1932) кенжа ўғли бўлиб, 1917-йилда қисқа муддат Бухоро амирлигида Олий қози лавозимида ишлаган. Садри Зиё 1932-йилда совет қамоқхонасида вафот этган, кейин 1933-йилда машҳур тожик зиёлиси Абулфазл Сират Балхийнинг набираси Муҳаммаджон Шукуров Мусаббихонинг онаси вафот этган. Муҳаммаджон Шукуров Сталинобод (Душанбе) шаҳридаги ўрта мактабни тугатгач, 1941-йилда Сталинобод педагогика институтига ўқишга кириб, уни 1945-йилда имтиёзли диплом билан тугатди. 1951-йилдан Тил ва адабиёт институтида ишлади. Рудакий номидаги Тожикистон фанлар академиясида совет-тожик адабиёти тарихини ўрганган. Ўшандан бери унинг илмий таржимаи ҳоли Тожикистон фанлар академияси билан боғланган. Москвада СССР Фанлар Академияси Жаҳон адабиёти институтида тожик филологияси бўйича номзодлик (1955) ва докторлик (1971) диссертацияларини ҳимоя қилган. 1981-йилда у мухбир аъзо этиб сайланди. Тожикистон фанлар академиясида, 1987-йилда Тожикистон Фанлар академияси академиги бўлди. 2012-йил 16-сентябрда Душанбе шаҳрида узоқ давом этган касалликдан сўнг вафот этган[1].
Фаолияти
Муҳаммаджон Шакурий ниҳоятда серқирра ва сермаҳсул муаллиф эди. Унинг 1980-йиллар охиригача яратилган энг муҳим асарлари қаторида совет даври тожик насри эволюциясига бағишланган тожик ва рус тилларида бир қатор монографиялар, замонавий тожик фани учун классик бўлиб қолган нутқ маданиятига оид тадқиқотлар, шунингдек „Тожик тилининг луғати“ („Совет энциклопедияси“, 1969) сифатида кейинчалик Эронда қайта нашр этилган ва тожик гуманитар фанининг 20-асрдаги энг муҳим ютуқларидан бири сифатида тан олинган китобни тайёрлашда асосий рол ўйнади. 1980-йилларнинг охири ва 1990-йилларнинг бошларида Муҳаммаджон Шукуров таржимаи ҳолида янги давр бошланади. У Тожикистон ССР Олий Кенгаши томонидан 1989-йил 22-июлда ратификация қилинган „Тожик тили тўғрисида“ги қонун лойиҳасининг муаллифидир. Мана шу даврда у муҳим аҳамиятга эга бўлган тожикларнинг тарихий тақдири муаммоларини ишлаб чиқди. Натижада „Хуросон аст инчо“ („Бу ерда – Хуросон“) китоби кейинги тожик тарихшунослиги ва журналистикасига сезиларли таъсир кўрсатди. Айни пайтда Муҳаммаджон Шукуров айнан 1990-йилларда Эронга қилган кўплаб саёҳатлари ва эронлик ҳамкасблари билан интенсив алоқалар ўрнатилганидан сўнг Эронда кенг шуҳрат қозонди ва э’тирофга сазовор бўлди. У Эронда форс тили ва адабиёти академиясининг (فرهنگستان زبان و ادب فارسی̰) ҳақиқий аъзоси этиб сайланган ва 2006-йилда Эрон маданиятининг „ўлмаслари“ (چهره های ماندگار ایران) қаторига киритилган.
Қарашлари
Шукуров 2010-йилда ўтказилган тожик алифбоси ислоҳотига қарши чиқди[2].
Манбалар
- ↑ Мехрангез Турсунзода. „Ушел из жизни академик Мухаммаджон Шакури“ (деадлинк). неwс.тж (2012-йил 16-сентябр). 2014-йил 30-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 29-июл.
- ↑ Анора Саркорова — Из таджикской кириллицы хотят убрать несколько букв//Русская служба Би-би-си, 12 ноября 2010