Mujtahid sahifasining manbasini koʻrish

{{Usul al-Fiqh}}'''Mujtahid''' <span lang="ar">([[Arab tili|arabcha]]: intiluvchi, gʻayrat qiluvchi)</span> — oʻrta asrlarda [[islom]]da ijtihod huquqiga ega boʻlgan, yaʼni mustaqil ravishda diniy aqidaviy va huquqiy masalalar boʻyicha xulosa bera oladigan va hukm chiqara oladigan shaxs. [[Ahli Sunna val Jamoada]] diniy huquq [[mazhab]]larining asoschilari, [[Shialik|shialarda]] yuqori martabali ruhoniylar va [[Faqih|diniy huquqshunoslar]] mujtahidlar deb ataladi.

Islom ulamolari ittifoqiga koʻra, [[Muhammad]] (a.s)ning koʻp [[sahobalar]]i ham mujtahid boʻlganlar. Chunki keyingi avlodlar ulardan islomning avvalidagi fikdiy ilmlarni olganlar. <nowiki>VIII</nowiki> asrning 2-yarmidan boshlab [[mazhab]] asoschilari va ularning usullarini ishlab chiqqan izdoshlari mujtahid deb atala boshlangan. Mujtahidlar 3 darajaga ajratilgan:

# '''Shariat darajasidagi mujtahid''' ''(mujtahid fish-shar)'' — u amaliyotda qoʻllagan manbalarini oʻzi aniqlagan, oʻzi sharhlagan. U hech kimning eʼtirozini qabul qilmasligi mumkin boʻlgan;
# '''Mazhab darajasidagi mujtahid''' ''(mujtahid filmazhab)'' — u har qanday masalani faqat oʻz [[mazhab]]i asoschisi manbalariga suyangan holda hal etgan;
# '''Ayrim masalalarni yechish darajasidagi mujtahid''' ''(mujtahid fi-ttarjix)'' — u oʻzidan avvalgi mujtahidlar hal etmagan masalalarni tadqiq etish huquqiga ega boʻlgan. Agarda koʻrilayotgan masala boʻyicha hukmlar bir necha boʻlsa, u oʻzining ilmiy salohiyatiga koʻra ulardan birini quvvatlashi mumkin boʻlgan.

Mujtahid darajasiga daʼvogar [[faqih]] [[fiqh]]iy bilimlarni mukammal egallagan, boshqa mujtahidlar bilan boʻladigan [[munozara]]larda va ommaviy chiqishlarda oʻz qarashlarini himoya qilishi lozim boʻlgan. Undan tashqari, mujtahid [[arab tili]]ni mukammal egallagan, [[Qurʼon]] va uning tafsilotlarini yod olgan, kamida 3 ming [[hadis]]ni sharhlari bilan bilishi shart boʻlgan.

Mujtahid [[odob]]-[[axloq]]i, [[turmush tarzi]] namunali boʻlishi lozim. Hatto islomning dastlabki davrlarida ham [[faqih]]lar [[ijtihod]]ning birinchi va ikkinchi darajasiga kamdan kam hollarda erishganlar. Koʻpincha ular vafotidan soʻng shu darajada eʼtirof etilganlar. [[Sunniylik]]da oliy darajadagi mujtahidlar deb [[mazhab]]lar asoschilari eʼtirof etiladi. Hozirgi vaqtda ayrim [[muftiy]]lar, yirik jamoa (qavm)lar rahbarlari, diniy universitetlar rektorlari va boshqa baʼzan uchinchi darajadagi mujtahid deb eʼtirof qilinadi.

[[Imom Ahmad ibn Hanbal]]ning fikriga ko‘ra [[fatvo]] berish uchun kamida 400 ming [[hadis]] bilishi kerak. Mujtahid [[fiqh]], [[Usul al-Fiqh|usulul fiqh]], [[arab tili]], [[tafsir]] ilmi, hadisshunoslik, hadis terminalogiyasida chuqur bilimga ega, din manbalarini farqlay oladigan, amaliy bilimga ega bo‘lgan shaxs hisoblanadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Tashqi havolalar}}
{{OʻzME}}


{{Islam-stub}}