Рассом Луи Галленинг „Мусиқа кучи“ картинаси, синглиси учун скрипка чалаётган акаси тасвирланган, шунинг учун у барча азоб — уқубатларни-руҳий ва жисмоний нарсаларни унутиб, чуқур уйқуга кетган.

Мусиқий терапия - бу терапевтик восита сифатида мусиқадан фойдаланадиган психотерапевтик усул.

Таърифи

"Мусиқа терапия "атамаси юнон-лотин тилидан келиб чиққан ва таржимада"мусиқа билан даволаш" деган маънони англатади. „Мусиқа терапия“ тушунчасининг кўплаб таърифлари мавжуд. Олимларнинг катта қисми мусиқа терапиясини психотерапиянинг ёрдамчи воситаси, беморларни мураккаб терапевтик усуллардан фойдаланишга махсус тайёрлаш воситаси деб билишади. Бошқа муаллифлар мусиқа терапияни қуйидагича белгилайдилар:

  • Соматик ва руҳий касалликларга чалинган болалар ва катталарни даволаш, реабилитация қилиш, ўқитиш ва тарбиялашда мусиқадан назорат остида фойдаланиш[1];
  • Касаллик ёки руҳий бузилишларнинг физиологик ва психологик жиҳатларини даволаш учун мусиқадан тизимли фойдаланиш[2];
  • Ижодий кучлар ва педагогик-тарбиявий ишларни оптималлаштириш воситаси[3] фойдаланиш

Ривожланиш тарихи

Мусиқанинг инсон руҳий ва жисмоний ҳолатига сезиларли таъсирини тасдиқлаган биринчи одамлардан бири юнон олими ва файласуфи Пифагор эди. Ямбличнинг „Пифагор ҳаёти тўғрисида“ асаридан кўриниб турибдики, агар кимдир „чиройли ритмлар ва қўшиқларни тингласа, унда бундай одам мусиқий таълимни оҳанг ва ритмлардан фойдаланган ҳолда, инсон ахлоқи ва эҳтирослари даволанади ва ақлий кучларнинг дастлабки уйғунлиги ўрнатилади“[4].

Ҳиндистонда мусиқий терапия усуллари кенг қўлланган-бу рага назариясига мос келади (ҳар бир рага маълум бир кайфиятга мос келади, одамнинг ҳолатидаги ўзгаришларга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин, шунинг учун депрессия ва бошқа касалликларни даволаш мумкин (ҳинд шифокорларининг фикрига кўра). Мусиқа терапияси Хитойда ҳам маълум бўлган.

Исломий Шарқ тиббиётининг донишманди Авицена (Абу Али ибн Сино, 983 — 1036) „Тиб қонунлари“ да мусиқанинг терапевтик восита сифатида таъсири ҳақида ёзган (қаранг: 1983-йил нашр, 25, 256-бетлар ва бошқалар).)

ХИИ аср арман табиби Мхитар Гераци ҳам мусиқа терапиясининг муҳим ижобий ролини таъкидлади.

Ғарбий Европа ва АҚШнинг кўплаб мамлакатларида мусиқий-психотерапевтик марказлар пайдо бўлган ва машҳурликка эриша олган: Швеция ва Австрияда-"Öстерреичисче Геселлсчафт зур Фöрдерунг дер Мусиктҳерапиэ", Швейсарияда — „Счwеизер Форум фüр Мусиктҳерапиэ“, Германияда — „Бундесарбеицгемеинсчафт — Мусиктҳерапиэ“ (БАГ Мусиктҳерапиэ)[5], ўнта аъзодан иборат бўлган.

Мусиқий терапия йўналишлари

ХХ асрда мусиқа терапиянинг бир нечта мактаблари шаклланди.

  • Немис мактаби (Швабе, Келер, Кёниг) инсоннинг психофизик бирлиги тезисига асосланиб, асосий эътибор турли хил санъат турларининг шифобахш таъсиридан ҳар томонлама фойдаланишнинг турли шаклларини ривожлантиришга қаратилган[5].
  • Россияда мусиқанинг инсонга таъсир механизмига бағишланган биринчи илмий ишлар ХИХ аср охири-ХХ аср бошларида пайдо бўлди. В. М. Бехтерев, И. М. Сеченов, И. М. Догел, И. Р. Тарханов асарларида мусиқанинг Марказий асаб тизимига, нафас олиш, қон айланиши ва газ алмашинувига фойдали таъсири тўғрисида маълумотлар пайдо бўлди.[манба керак]Миусиқий рационал психотерапиянинг асл концепцияси Валентин Петрушин (Москва) томонидан ишлаб чиқилган[6]. Унинг амалий тажрибаси таниқли қадимий техникалар ва замонавий илмий ютуқларини синтез қилади. Инсонга яхлит ёндашиш, В.Петрушин беморларни нафақат жисмоний, балки психологик ва интеллектуал тикланишни ҳам рағбатлантиради (тана, ҳис-туйғулар, фикрлар билан ишлаш), чунки касалликлар кўпинча тананинг жисмоний заифликларида эмас, балки характер хусусиятларида ҳам сабаб бўлади, бу эса ўз навбатида инсоннинг дунёқарашидан келиб чиқади[5].

Мусиқий терапия шакллари

Мусиқий терапиянинг 3 та асосий шакли мавжуд: рецептив, фаол, интеграл.

  • Рецептив мусиқа терапияси (пассив) беморнинг мусиқий терапия машғулотлари жараёнида унда фаол иштирок этмаслиги, оддий тингловчининг позициясини эгаллаши билан ажралиб туради. Унга турли хил мусиқий композицияларни тинглаш ёки унинг руҳий саломатлиги ва даволаш босқичига мос келадиган турли хил товушларни тинглаш таклиф этилади[7].
  • Мусиқий терапиянинг фаол усуллари мусиқий материаллар билан фаол ишлашга асосланган:инструментал ўйин, қўшиқ айтиш[7].

Тадқиқот ва тажрибалар

Мета-таҳлиллар шуни кўрсатадики, мусиқа-терапия деманс, шизофрения ва депрессияни енгишда самарали таъсир кўрата олади.

Россияда мусиқа-терапия бўйича илмий-услубий ишлар ва тажрибалар яратилди: самара мусиқий терапия илмий-тадқиқот институти (2001-йилдан), миллий мусиқа терапевтлари ассоциацияси (2009-йилдан), мусиқа психологлари ва психотерапевтлари ассоциацияси (2011-йилдан).

Мусиқий терапия таъсирига мисоллар

  • Бир нечта илмий изланишларга кўра, Моцартнинг Д мажор сонатасини тинглаш беморларда эпилепсия хуружлари сонини камайтиришга ёрдам беради („Моцарт эффекти“деб аталади)[8]. Бироқ, ушбу тадқиқот натижаларининг ишончлилиги унга қўйилган чекловлар ва кейинги тадқиқотларда натижаларни такрорлай олмасликка сабаб бўлди[9].
  • Баъзи шифокорлар мусиқа мушакларнинг бўшашига ёрдам беради, айниқса тез юриш ва югуриш пайтида ва семириб кетган одамларнинг яхши жисмоний ҳолатини сақлаб қолиш учун қўшимча реабилитация терапияси сифатида ишлатилиши мумкин дея маслаҳат беришади. Бундан ташқари, мусиқа кайфият ва ҳиссиётларга рағбатлантирувчи таъсир кўрсатади, бу эса спорт руҳини сақлашга имкон беради ва шу билан фитнес ютуқларига узоқ муддатли таъсир кўрсатади[10].
  • Муайян турдаги мусиқа тинглаш юрак уришини секинлаштириши ва қон босимини пасайтириши мумкин. Тадқиқотчилар мусиқа ва сукунатнинг турли хил комбинацияларини синаб кўришди ва ритмик ва сокин куйлар қон оқими ва юракка энг яхши таъсир кўрсатишини аниқладилар.[11].
  • Амалиётчи мусиқа терапевт-психологларнинг таъкидлашича, тўғри танланган куйлар, мусиқий асарлар, импровизациялар хотира ва онгсизлик билан ишлаш учун қулай воситадир. Мусиқа фикрлаш ва хотира жараёнларини яхшилайди. Товушлар ассоциатив тузилмаларга ўзаро таъсир қилади, ҳақиқий хотиралар ва тажрибаларни юзага, онгга „тортиб олади“.

Шунингдек турдош йўналишлар

Манбалар

  1. ↑ Ворожсова О. А. Музика и игра в децкой психотерапии. — М., 2004
  2. ↑ Брусиловский Л. С. Музикотерапия // Руководство по психотерапии. — М., 1985
  3. ↑ Музика в децкой душе[сайт ишламайди] Андоза:Недоступная ссылка. — К., 2007
  4. ↑ „Ямвлих. О ПИФАГОРОВОЙ ЖИЗНИ“. янко.либ.ру. 2016-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-июн 2016-йил.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Петрушин В. И. Музикалная психотерапия. Теория и практика. — М., 1999
  6. ↑ [www.фамоус-сcиэнтисц.ру/2184/ „Петрушин Валентин Иванович“] (5-март 2007-йил). Қаралди: 18-май 2012-йил.
  7. ↑ 7,0 7,1 {{{заглавие}}}.
  8. ↑ Ҳугҳес, Ж., Даабоул Й., Фино, Ж., Шаw, Г. (1998). Тҳе Мозарт эффеcт он эпилептиформ аcтивитй. Cлин Элеcтроэнcепҳалогр,29 (3), 109-19. Ретриэвед Деcембер 3, 2007, фром Пубмед Датабасе.
  9. ↑ „Тҳе Мозарт Эффеcт“ (инглизча) (2010-йил 1-сентябр). 2012-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-май 2012-йил.
  10. ↑ Лікар-инфо. „Музика повишаэт физическую виносливост“ (Wайбаcк Мачине сайтида 5-март 2016-йил санасида архивланган) 7-июля 2008
  11. ↑ Лікар-інфо. Воодушевляющая оперная музика способно замедлит сердсебиэниэ и снизит кровяноэ давлениэ (Wайбаcк Мачине сайтида 5-март 2016-йил санасида архивланган) 25-июня 2009

Адабиётлар

  • Старчеус М. С. Музикотерапия // Психологический лексикон / под общ. ред. А. В. Петровского. — М. : ПЕР СЕ, 2007. — 416 с.  (недоступная ссилка с 28-09-2015 [2505 дней])
  • Петрушин В. И. Музикалная психотерапия. — „Владос“, 2000.
  • Петрушин&нбсп;В.&нбсп;И. Связ музикалной терапии с консепсиями ведущих психотерапевтических школ // Психотерапия. — 2006. — № 2.
  • Клюэв А. С. Музикотерапия как метод музикалной педагогики // Искусство и образованиэ. — 2012. — № 4 (78). — С. 106—109.
  • Клюэв А. С. Об исползовании музикотерапии в педагогической работе. Новиэ данниэ // Искусство и образованиэ. — 2019. — № 5 (121). — С. 178—187.
  • Музикотерапия в музикалном образовании: Материали Первой международной научно-практической конференсии 5-мая 2008 г., Санкт-Петербург/ Сост. и науч. ред. проф. А. С. Клюэв. — СПб.: Астерион, 2008. — 168 с.
  • Музикотерапия в музикалном образовании — Терапия искусством в художественном образовании: по итогам 10-ти международних научно-практических конференсий (Санкт-Петербург, 2008—2017 гг.) / Cост. и науч. ред. проф. А. С. Клюэв. — СПб.: Алетейя, 2018. — 378 с.
  • Музикотерапия сегодня: наука, практика, образованиэ: Материали международной конференсии 22-23 марта, 2019 г., Москва. М., 2019. — 99 с.
  • Джулетта Алвин и Эриэл Уорик. Музикалная терапия для детей с аутизмом: пер. с англ.//Теревинф, Москва, 2008 г. — 208 с.
  • Менегетти А. Музика души. Введениэ в музикотерапию.
  • Роджерс К. Взгляд на психотерапию. Становлениэ человека / Пер. сангл. — М.: Прогресс, Универс, 1994.
  • Шушарджан&нбсп;С.&нбсп;В. Современниэ методи музикалной терапии и эффекти, возникающиэ при воздействии музикой и различними акустическими сигналами на организм человека / Традиционная медицина. Восток и Запад. — 2005. Т. 2. — № 2. С. 23 29.
  • {{{заглавие}}}. — 2010.
  • Гаврилушкина О. П. Задачи музикалного воспитания умственно оцталих детей // Вопроси воспитания и обучения аномалних детей дошколного возраста — М., 1980. — С. 14-23.
  • Тимошенко Г. В., Леоненко Е. А. Работа с телом в психотерапии : практическоэ руководство. М., 2017. 480 с. 11. Сердюкова
  • Х. Брадерс. Влияниэ музики на человека. Оксфорд вюжн Пресс. 231с. Ҳ. Бротҳерс. Инфлуэнcе оф мусиc он а ҳуман беинг. Охфорд веwсион Пресс. П. 231
  • {{{заглавие}}}. — 2015.

Ҳаволалар