Nane Maryam cherkovi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Church_of_Saint_Mary_-_Urmia_-_Iran_-_کلیسای_ننه_مریم،_ارومیه_-_ایران.jpg|thumb| Urmiyadagi eski (old) va yangi (orqa) Nane Maryam cherkovi]]
[[Fayl:Urmia_Nane_Maryam_Church_ارومیه_کلیسای_ننه_مریم.jpg|thumb| Yangi cherkov]]
[[Fayl:Church_of_Saint_Mary_-_Urmia_-_Iran_1_-_کلیسای_ننه_مریم،_ارومیه_-_ایران_1.jpg|thumb| Eski cherkov]]
[[Fayl:Church_of_Saint_Mary_-_Urmia_-_Iran_2_-_کلیسای_ننه_مریم،_ارومیه_-_ایران_2.jpg|thumb| Eski cherkovga kirish]]
[[Fayl:Church_of_Saint_Mary_-_Urmia_-_Iran_4_-_کلیسای_ننه_مریم،_ارومیه_-_ایران_4.jpg|thumb| Nane Maryam cherkovining ruhoniysi dafn etilgan]]
== Joylashuvi ==
Urmiyadagi Nane Maryam cherkovi Cherkov koʻchasida joylashgan (<bdi class="arabic spanAr" dir="rtl" lang="fa" style="unicode-bidi:isolate;font-size:120%;"> خیابان کلیسای</bdi>) [[Umar Xayyom|Chayyom]] yoʻlidan kelayotgan (<bdi class="arabic spanAr" dir="rtl" lang="fa" style="unicode-bidi:isolate;font-size:120%;"> خیابان خیام</bdi>) Yevangelist Avliyo Ioann cherkovida janubi-gʻarbda yoy boʻlib novdalar<ref name="kerber">Peter Kerber: ''Iran — Das einstige Persien zwischen Tradition und Moderne.'' Trescher Verlag, Berlin 2013. ''Maryam-Kirche'', S. 220.</ref>. Gʻarbdagi qoʻngʻiroq minorasi bilan yangi Nane Maryam binosi toʻgʻridan-toʻgʻri Kirchstrassening sharqiy tomonida, eski bino esa sharqqa tutashgan. Nane Maryam cherkovi Evangelist Avliyo Ioann cherkovi<ref name="tandler">Agnes Tandler: ''[https://www.domradio.de/themen/christenverfolgung/2012-12-10/im-iran-gibt-es-immer-weniger-christen Im Iran gibt es immer weniger Christen — Das größte Problem ist die Auswanderung.]'' [[Domradio]], 10. Dezember 2012.</ref> bilan koʻchalar blokida joylashgan boʻlib, uning eski binosi janubga toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlangan, taxminan 300 m.&nbsp;m Chayyam maydonidan shimoli-gʻarbda joylashgan.

== Tarixi ==
Ossuriya nasroniy anʼanalariga koʻra, bugungi cherkov [[Zardushtiylik|oʻrnida zardushtiylarning]] [[Otashkada|olovli ibodatxonasi]] boʻlgan. Sharqning donishmandlari, oʻzlari zardushtiylar, Masih tugʻilganda osmonda Baytlahm yulduzini koʻrdilar, ular avval [[Quddus|Quddusga]], keyin [[Bifleem|Baytlahmga]] ergashdilar. [[Mavlud|Masih tugʻilib,]] Urmiyaga qaytib kelgach, ular oʻz maʼbadini xristian cherkoviga aylantirdilar. Sharqdan kelgan donishmandlar cherkovga dafn etilgani aytiladi. Ushbu hikoya [[Suryoniy tili|Suriya]] tilida yozilgan qabr toshini Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] paytida rus qoʻshinlari [[Kiyev|Kiyevga]] olib kelishgan va u yerda hali ham muzeyda saqlanmoqda. Ushbu rivoyatga asoslanib, Urmiyadagi Avliyo Maryam cherkovi Baytlahmdagi Nativity cherkovidan keyin ikkinchi, Erondagi eng qadimgi cherkov hisoblanib kelinadi<ref name="toiran">''[https://www.toiran.com/en/city-urmia/historical_sites/Holy-Mary-Church/8306 Holy Mary Church.]'' ToIran.com, abgerufen am 13. September 2020.</ref>.

Qadimgi Nane Maryam cherkovi arxeologlar tomonidan oʻzining arxitekturasi — gumbazli arklar va ustunlar — [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] davriga toʻgʻri keladi, shuning uchun u keyinchalik 3-7-asrlarda qayta qurilgan. Ichki bezak 3—4-asrlarda qoʻllangan sosoniy va parfiya meʼmorchiligining elementlarini oʻzida mujassam etgan. miloddan avvalgi 3- asrgacha milodiy asr hukmronlik qilgan<ref name="toiran">''[https://www.toiran.com/en/city-urmia/historical_sites/Holy-Mary-Church/8306 Holy Mary Church.]'' ToIran.com, abgerufen am 13. September 2020.</ref>. Katolik ommaviy axborot vositalarida qurilish vaqti 5 yoki 6- asrlar deb berilgan<ref name="tandler">Agnes Tandler: ''[https://www.domradio.de/themen/christenverfolgung/2012-12-10/im-iran-gibt-es-immer-weniger-christen Im Iran gibt es immer weniger Christen — Das größte Problem ist die Auswanderung.]'' [[Domradio]], 10. Dezember 2012.</ref>.

642-yilda Bafri ismli xitoylik malika cherkovga tashrif buyurdi, cherkovni rekonstruksiya qilishni moliyalashtirdi va Benjamin Arsanosning soʻzlariga koʻra, uning ismini 1918- yilda koʻrinadigan toshga oʻyib qoʻyildi. Malika davrida Sharq cherkovi Xitoyda kuchli ahamiyatga ega boʻlgan<ref name="yacoub">Joseph Yacoub: ''[https://www.atour.com/education/20160917a.html Persia at the beginning of Eastern Christianity: Impressions and Reflections.]'' Atour, 17. September 2016.</ref>. Bir necha asrlar oʻtib, cherkovga tashrif buyurgan [[Marko Polo]] uni tasvirlab bergan edi. 20-yillarning boshlarida cherkov kamtarona jabhaga ega edi, ammo rus pravoslav missionerlari Birinchi jahon urushi arafasida cherkovni koʻplab gumbazlar bilan rus uslubida qayta qurishdi<ref name="irangazette">''[https://www.irangazette.com/en/54-iran/top-10-of-iran/1393-saint-mary-church-urmia.html Saint Mary Church Urmia.]'' The Assyrian Church of the East Association, irangazette.com, abgerufen am 13. September 2020.</ref>. Oʻsha paytda Urmiya 40% ga yaqin Xristianlar edi -armanlar, ham ossuriyaliklar ham xuddi shu koʻrsatkichda boʻlgan<ref name="tandler">Agnes Tandler: ''[https://www.domradio.de/themen/christenverfolgung/2012-12-10/im-iran-gibt-es-immer-weniger-christen Im Iran gibt es immer weniger Christen — Das größte Problem ist die Auswanderung.]'' [[Domradio]], 10. Dezember 2012.</ref>. Biroq 1915-yilda [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasi]] qoʻshinlari Urmiyaga yurish qildi va Suriya nasroniylarining genotsidi jarayonida bu yerda yashovchi nasroniylarni va bu yerga kelgan Usmonli imperiyasidan qochqinlarni qirgʻin qildi<ref>''Der Genozid an den Assyrern/Nestorianern.'' In: Tessa Hofmann (Hrsg.): ''Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich 1912-1922.'' Lit Verlag, Berlin 2007 (2. Aufl.), S. 107f.</ref>.Nane Maryam Ossuriya cherkovi vayron qilindi. 1922-yildan tirik qolgan ossuriyaliklarning bir qismi Urmiyaga qaytib kela boshladi. Cherkov saqlanib qolgan poydevorda qayta qurilgan, ammo 30 yildan keyin strukturaviy nuqsonlar tufayli qulab tushish natijasida vayronaga aylangan. Keyingi yillarda [[Ossuriylar|Ossuriya]] diasporasida, xususan, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarda]] mablagʻ yigʻildi. Uning katta qismini Eysou Beyk xayriya qilgan<ref name="irangazette" />. Nane Maryamning eski cherkovi hozirgi koʻrinishida qayta qurilgan va shu bilan birga yangi cherkov oʻng qismida qurilgan<ref name="itto">''[https://www.itto.org/iran/attraction/Church-of-Saint-Mary-naneh-maryam-urmia/ Church of Saint Mary (Naneh Maryam).]'' Iran Tourism and Touring Organization, abgerufen am 13. September 2020.</ref>. 1963-yilda yangi cherkov ochildi<ref name="toiran">''[https://www.toiran.com/en/city-urmia/historical_sites/Holy-Mary-Church/8306 Holy Mary Church.]'' ToIran.com, abgerufen am 13. September 2020.</ref>. Jamoat bugungi kungacha yaxshi holatda. Biroq, islom inqilobidan keyin va Eron va Iroq oʻrtasidagi urush tufayli xristianlarning kuchli koʻchib ketishi bugungi kungacha ham davom etib kelmoqda. 2012-yilda, qo‘shni Avliyo Ioann cherkovining pastori Ilyosning so‘zlariga ko‘ra, Urmiyada 1,2 millionlik shahar aholisidan atigi 5000 nafar ossuriyalik nasroniylar bor edi<ref name="tandler" />.

== Arxitektura ==
Qadimgi Nane Maryam binosi maydonning oʻrtasida joylashgan. U toshdan yasalgan, bir nefli va deyarli kvadrat shaklida. Gʻishtdan yasalgan ustki joylar va uning tomi asl holatiga mos kelmaydi, lekin 1918-yilda vayron qilingan cherkov qayta tiklangan vaqtda qayta qurilgan. Qadimgi cherkovning kichik kirish joyi bor, undan siz kirish zaliga va u yerdan qurbongoh bilan haqiqiy cherkov zaliga oʻtishingiz mumkin. Eski cherkovning kirish dahlizining chap va oʻng tomonida Ossuriya ruhoniylarining qabri boʻlgan xonalar joylashgan. Qurbongohning oʻng tomonida tor, qisqa yoʻlak boʻlib, oʻng devorda pechka joylashgan boʻlib, unda [[:de:Eucharistie|Eucharistie]] uchun non pishirilgan. Uning yonida suvga choʻmish shrifti ham mavjud. Eski cherkovda ruhoniylar uchun ham jamoat uchun ham oʻrindiqlar mavjud emas<ref name="itto">''[https://www.itto.org/iran/attraction/Church-of-Saint-Mary-naneh-maryam-urmia/ Church of Saint Mary (Naneh Maryam).]'' Iran Tourism and Touring Organization, abgerufen am 13. September 2020.</ref>.

Nane Maryamning bir navli yangi binosi toʻrtburchaklar shaklida va tekis tomli tomga ega. U eski binoning gʻarbiy tomonida joylashgan boʻlib, taxminan gʻarbiy-sharqiy yoʻnalishda sharqda qurbongoh va gʻarbda kichik yon koʻcha boʻlgan Kirchstrassedagi kirish joyi bilan joylashgan. Bu yerda, toʻgʻridan-toʻgʻri cherkovning oʻng tomonida, toʻrt qavatli cherkov minorasi toʻrtburchaklar kesimli va tepasida xochli uchli piramida [[peshtoq]] joylashgan.

Nane Maryam cherkovi Sharqdagi Ossuriya cherkovida odatdagidek oddiy va bezaksiz va rasmlarsiz hisoblanadi. Zamin gilam bilan qoplangan va tashrif buyuruvchilardan oyoq kiyimlarini yechib olishlari soʻraladi. <ref name="toiran">''[https://www.toiran.com/en/city-urmia/historical_sites/Holy-Mary-Church/8306 Holy Mary Church.]'' ToIran.com, abgerufen am 13. September 2020.</ref>

== Manbalar ==
<references />

[[Turkum:Eron cherkovlari]]