Ziyosfera

Nane Maryam cherkovi

Урмиядаги эски (олд) ва янги (орқа) Нане Марям черкови
Янги черков
Эски черков
Эски черковга кириш
Нане Марям черковининг руҳонийси дафн этилган

Жойлашуви

Урмиядаги Нане Марям черкови Черков кўчасида жойлашган ( خیابان کلیسای) Чайём йўлидан келаётган ( خیابان خیام) Евангелист Авлиё Иоанн черковида жануби-ғарбда ёй бўлиб новдалар[1]. Ғарбдаги қўнғироқ минораси билан янги Нане Марям биноси тўғридан-тўғри Кирчстрассенинг шарқий томонида, эски бино эса шарққа туташган. Нане Марям черкови Эвангелист Авлиё Иоанн черкови[2] билан кўчалар блокида жойлашган бўлиб, унинг эски биноси жанубга тўғридан-тўғри боғланган, тахминан 300 м. м Чайям майдонидан шимоли-ғарбда жойлашган.

Тарихи

Оссурия насроний анъаналарига кўра, бугунги черков ўрнида зардуштийларнинг оловли ибодатхонаси бўлган. Шарқнинг донишмандлари, ўзлари зардуштийлар, Масиҳ туғилганда осмонда Байтлаҳм юлдузини кўрдилар, улар аввал Қуддусга, кейин Байтлаҳмга эргашдилар. Масиҳ туғилиб, Урмияга қайтиб келгач, улар ўз маъбадини христиан черковига айлантирдилар. Шарқдан келган донишмандлар черковга дафн этилгани айтилади. Ушбу ҳикоя Сурия тилида ёзилган қабр тошини Биринчи жаҳон уруши пайтида рус қўшинлари Киевга олиб келишган ва у ерда ҳали ҳам музейда сақланмоқда. Ушбу ривоятга асосланиб, Урмиядаги Авлиё Марям черкови Байтлаҳмдаги Нативитй черковидан кейин иккинчи, Эрондаги энг қадимги черков ҳисобланиб келинади[3].

Қадимги Нане Марям черкови археологлар томонидан ўзининг архитектураси — гумбазли арклар ва устунлар — Сосонийлар даврига тўғри келади, шунинг учун у кейинчалик 3-7-асрларда қайта қурилган. Ички безак 3—4-асрларда қўлланган сосоний ва парфия меъморчилигининг элементларини ўзида мужассам этган. милоддан аввалги 3- асргача милодий аср ҳукмронлик қилган[3]. Католик оммавий ахборот воситаларида қурилиш вақти 5 ёки 6- асрлар деб берилган[2].

642-йилда Бафри исмли хитойлик малика черковга ташриф буюрди, черковни реконструксия қилишни молиялаштирди ва Бенжамин Арсаноснинг сўзларига кўра, унинг исмини 1918- йилда кўринадиган тошга ўйиб қўйилди. Малика даврида Шарқ черкови Хитойда кучли аҳамиятга эга бўлган[4]. Бир неча асрлар ўтиб, черковга ташриф буюрган Марко Поло уни тасвирлаб берган эди. 20-йилларнинг бошларида черков камтарона жабҳага эга эди, аммо рус православ миссионерлари Биринчи жаҳон уруши арафасида черковни кўплаб гумбазлар билан рус услубида қайта қуришди[5]. Ўша пайтда Урмия 40% га яқин Христианлар эди -арманлар, ҳам оссурияликлар ҳам худди шу кўрсаткичда бўлган[2]. Бироқ 1915-йилда Усмонли империяси қўшинлари Урмияга юриш қилди ва Сурия насронийларининг геноциди жараёнида бу ерда яшовчи насронийларни ва бу ерга келган Усмонли империясидан қочқинларни қирғин қилди[6].Нане Марям Оссурия черкови вайрон қилинди. 1922-йилдан тирик қолган оссурияликларнинг бир қисми Урмияга қайтиб кела бошлади. Черков сақланиб қолган пойдеворда қайта қурилган, аммо 30 йилдан кейин структуравий нуқсонлар туфайли қулаб тушиш натижасида вайронага айланган. Кейинги йилларда Оссурия диаспорасида, хусусан, Қўшма Штатларда маблағ йиғилди. Унинг катта қисмини Эйсоу Бейк хайрия қилган[5]. Нане Марямнинг эски черкови ҳозирги кўринишида қайта қурилган ва шу билан бирга янги черков ўнг қисмида қурилган[7]. 1963-йилда янги черков очилди[3]. Жамоат бугунги кунгача яхши ҳолатда. Бироқ, ислом инқилобидан кейин ва Эрон ва Ироқ ўртасидаги уруш туфайли христианларнинг кучли кўчиб кетиши бугунги кунгача ҳам давом этиб келмоқда. 2012-йилда, қўшни Авлиё Иоанн черковининг пастори Илёснинг сўзларига кўра, Урмияда 1,2 миллионлик шаҳар аҳолисидан атиги 5000 нафар оссуриялик насронийлар бор эди[2].

Архитектура

Қадимги Нане Марям биноси майдоннинг ўртасида жойлашган. У тошдан ясалган, бир нефли ва деярли квадрат шаклида. Ғиштдан ясалган устки жойлар ва унинг томи асл ҳолатига мос келмайди, лекин 1918-йилда вайрон қилинган черков қайта тикланган вақтда қайта қурилган. Қадимги черковнинг кичик кириш жойи бор, ундан сиз кириш залига ва у ердан қурбонгоҳ билан ҳақиқий черков залига ўтишингиз мумкин. Эски черковнинг кириш даҳлизининг чап ва ўнг томонида Оссурия руҳонийларининг қабри бўлган хоналар жойлашган. Қурбонгоҳнинг ўнг томонида тор, қисқа йўлак бўлиб, ўнг деворда печка жойлашган бўлиб, унда Эучаристиэ учун нон пиширилган. Унинг ёнида сувга чўмиш шрифти ҳам мавжуд. Эски черковда руҳонийлар учун ҳам жамоат учун ҳам ўриндиқлар мавжуд эмас[7].

Нане Марямнинг бир навли янги биноси тўртбурчаклар шаклида ва текис томли томга эга. У эски бинонинг ғарбий томонида жойлашган бўлиб, тахминан ғарбий-шарқий йўналишда шарқда қурбонгоҳ ва ғарбда кичик ён кўча бўлган Кирчстрасседаги кириш жойи билан жойлашган. Бу ерда, тўғридан-тўғри черковнинг ўнг томонида, тўрт қаватли черков минораси тўртбурчаклар кесимли ва тепасида хочли учли пирамида пештоқ жойлашган.

Нане Марям черкови Шарқдаги Оссурия черковида одатдагидек оддий ва безаксиз ва расмларсиз ҳисобланади. Замин гилам билан қопланган ва ташриф буюрувчилардан оёқ кийимларини ечиб олишлари сўралади. [3]

Манбалар

  1. ↑ Петер Кербер: Иран — Дас эинстиге Персиэн зwисчен Традитион унд Модерне. Тресчер Верлаг, Берлин 2013. Марям-Кирче, С. 220.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Агнес Тандлер: Им Иран гибт эс иммер wенигер Чристен — Дас грößте Проблем ист диэ Аусwандерунг. Домрадио, 10. Дезембер 2012.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Ҳолй Марй Чурч. ТоИран.cом, абгеруфен ам 13. Септембер 2020.
  4. ↑ Жосепҳ Яcоуб: Персиа ат тҳе бегиннинг оф Эастерн Чристианитй: Импрессионс анд Рефлеcтионс. Атоур, 17. Септембер 2016.
  5. ↑ 5,0 5,1 Саинт Марй Чурч Урмиа. Тҳе Ассйриан Чурч оф тҳе Эаст Ассоcиатион, ирангазетте.cом, абгеруфен ам 13. Септембер 2020.
  6. ↑ Дер Генозид ан ден Ассйрерн/Несторианерн. Ин: Тесса Ҳофманн (Ҳрсг.): Верфолгунг, Вертреибунг унд Верничтунг дер Чристен им Османисчен Реич 1912-1922. Лит Верлаг, Берлин 2007 (2. Ауфл.), С. 107ф.
  7. ↑ 7,0 7,1 Чурч оф Саинт Марй (Нанеҳ Марям). Иран Тоурисм анд Тоуринг Организатион, абгеруфен ам 13. Септембер 2020. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nane_Maryam_cherkovi" dan olindi