Nef: Versiyalar orasidagi farq

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Afina akropolidagi Parfenon rejasi. Ibodatxonaning sellasi ichkaridan ustunlar qatori bilan neflarga boʻlingan.

Uch nefli Romanesk cherkovining qurilishi. Oʻrta nef balandligi bilan ajralib turadi

NEF yoki kema^[1] (fransuzcha: nef, lotincha kema) – choʻzilgan xona, ichki qismning bir qismi (odatda bazilika turidagi binolarda), bir yoki ikkala boʻylama tomondan uni qoʻshni neflardan ajratib turadigan ustunlar yoki stolba qatori bilan cheklangan^[2].

Nef, shuningdek, ruhoniylar uchun xor (presviteriya) dan farqli oʻlaroq, cherkovning oʻrta xochning gʻarbiy qismiga berilgan nomdir.

Etimologiya

"Nave" soʻzi lotincha navis – „kema“ dan keladi. Taxminlarga koʻra, bu nom maʼbadning asosiy maydonining muhimligini taʼkidlashi kerak edi, chunki kema xristian cherkovining ramzlaridan biri edi ^[3] ^[4]. Ehtimol, u maʼbadning bu qismining kemaning teskari korpusi bilan oʻxshashligini ham aks ettiradi ^[5] .

Tarixi

Bir qator tayanchlar bilan ichki qismning navlarga boʻlinishi qadimgi yunon ibodatxonalarida paydo boʻlgan. Qadimgi Rim meʼmorchiligida fuqarolik binolarining ichki qismlari – bazilikalar bir qator parallel neflardan iborat edi.

IV-asrdan boshlab xristian cherkovlari uchun bazilika turi qabul qilindi va nef xristian meʼmorchiligining umumiy elementiga aylandi. Neflar katolik anʼanalarida Gʻarbiy Yevropada oʻrta asrlarda keng tarqalgan bazilika cherkovlarining ichki makoniga ham, Sharqiy xristian mamlakatlari meʼmorchiligida paydo boʻlgan va keng tarqalgan koʻplab xoch gumbazli cherkovlarning ichki qismiga boʻlingan va Vizantiya. Faqat ruhoniylar va xor uchun moʻljallangan qurbongoh, xor va presviteriyadan farqli oʻlaroq, nef maʼbadning laitlar boʻlishi mumkin boʻlgan qismidir ^[4] .

Ilk nasroniy cherkovlarida 3 yoki 5 nef boʻlishi mumkin edi (odatda toq son), markaziy nef har doim kengroq va balandroq edi. Devorlarining yuqori qismida ichki makonni yoritish uchun derazalar qilingan. Neflar tekis yogʻoch shift bilan qoplangan ^[4] .

Oʻrta asrlarda roman va gotika soborlarining navlari tosh gumbazlar bilan qoplana boshladi. Oʻrta nef, qoida tariqasida, balandroq qilingan, ammo bir xil oʻlchamdagi nefli cherkovlar mavjud edi. Ularning ichki qismi zallar deyiladi, bunday binolar soʻzning qatʼiy maʼnosida bazilikalar emas, balki bir qator navlardan iborat.

Ichki makonning navlarga boʻlinishi Uygʻonish, Barokko va Klassizmda keng tarqalgan uslub sifatida saqlanib qolgan.

Arxitektura yechimlari

Uzunlamasına boʻlganlarga qoʻshimcha ravishda, koʻndalang navlar ham mavjud – ular transeptlar deyiladi. Ilk xristian bazilikalarida transept qurbongohning yon tomonidagi binoni tugatgan. Keyinchalik, bazilikalarda transept binoning oʻrtasiga yaqinlashib, markaziy nef bilan xoch hosil qildi. Bunday ibodatxonalarning xochining markazi minora yoki gumbaz bilan tojlangan boʻlishi mumkin.

Koʻndalang gumbazli cherkovlarda uzunlamasına va koʻndalang neflar bir xil uzunlikda boʻlishi mumkin, ular teng uchli xochni hosil qiladi. Baʼzi qadimiy ibodatxonalarda neflar zaif ifodalanishi mumkin, bu har doim ham bu atamani xoch-gumbazli maʼbadning ichki qismini tavsiflash uchun ishlatishga imkon bermaydi.

Qadimgi Rim meʼmorchiligida boʻlgani kabi, naves dunyoviy binolarda ham qoʻllanishi mumkin, masalan: Florensiyadagi San-Marko monastiri kutubxonasi (1431-1441) uch nefli zal sifatida ishlab chiqilgan ^[6] . Moskva metrosining koʻplab yer osti stantsiyalari uchta nefli zallar sifatida yaratilgan, baʼzan esa maxsus markaziy nef mavjud.

Galereya

Sankt-Savin-syur-Gartampadagi Romansk cherkovining zal turidagi, gumbaz bilan yordam.
Oʻrta asrlarga oid gotika sobori qirralitonozli
Rimdagi Santa Mariya Maggiore bazilikasi bezak bilan V-asr. Markaziy va yon neflar aniq kenglik va balandlikdagi farq koʻrinadi.
San-Paolo fuori le Murabazilikasining markaziy nevi

Manbalar

↑ Nef in the Great Soviet Encyclopedia, 1969–1978 (Russian)
↑ „Словарь архитектурных терминов“. archi.ru. 2021-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 17-aprel.
↑ Britannica.
↑ ^4,0 ^4,1 ^4,2 Архитектура. Краткий справочник 2004.
↑ ЭСБЕ 1897.
↑ Smirnova I. A. Iskusstvo Italii konsa XIII—XV vekov. – M.: Iskusstvo, 1987. – 806 s. – (Pamyatniki mirovogo iskusstva).

Adabiyotlar

NEF / / Brockhaus va Efronning entsiklopedik lugʻati: 86 jildda (82 jild va 4 qoʻshimchalar). – Sankt-Peterburg, 1897. – Vol. XXa.
Arxitektura. Qisqa maʼlumotnoma / bosh muharrir M. V. Adamchik. – Minsk: Hosil, 2004. – pp. 331–332. – 624 p. – ISBN 985-13-1842-6.

Havolalar

„Nave“ (en). Britannica. 2016-yil 5-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-yanvar.

[1] Nef in the Great Soviet Encyclopedia, 1969–1978 (Russian)

[2] „Словарь архитектурных терминов“. archi.ru. 2021-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 17-aprel.

[FOOTNOTEBritannica-3] Britannica.

[FOOTNOTEАрхитектура._Краткий_справочник2004-4] 4,0 ^4,1 ^4,2 Архитектура. Краткий справочник 2004.

[FOOTNOTEЭСБЕ1897-5] ЭСБЕ 1897.

[6] Smirnova I. A. Iskusstvo Italii konsa XIII—XV vekov. – M.: Iskusstvo, 1987. – 806 s. – (Pamyatniki mirovogo iskusstva).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

-#YOʻNALTIRISH [[Nef]]
+{{Manbasiz|sana=avgust 2024}}
+[[Fayl:Parthenon-top-view.svg|thumb|505x505px| Afina akropolidagi [[Parfenon]] rejasi. Ibodatxonaning sellasi ichkaridan ustunlar qatori bilan neflarga boʻlingan.]]
+[[Fayl:Nef.eglise.medievale.png|thumb|250x250px| Uch nefli Romanesk cherkovining qurilishi. Oʻrta nef balandligi bilan ajralib turadi]]
+'''NEF''' yoki '''kema'''<ref>{{GSEn|Корабль}}</ref> ({{Lang-fr|nef}}, [[lotincha]] kema) – choʻzilgan xona, ichki qismning bir qismi (odatda [[bazilika]] turidagi binolarda), bir yoki ikkala boʻylama tomondan uni qoʻshni neflardan ajratib turadigan [[ustun]]lar yoki stolba qatori bilan cheklangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://archi.ru/terms/index.htm |sarlavha=Словарь архитектурных терминов |ish=archi.ru |qaralgan sana=2021-04-17 |arxivsana=2021-04-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210412070330/https://archi.ru/terms/index.htm}}</ref>.
+Nef, shuningdek, ruhoniylar uchun xor (presviteriya) dan farqli oʻlaroq, cherkovning oʻrta xochning gʻarbiy qismiga berilgan nomdir.
+== Etimologiya ==
+"Nave" soʻzi lotincha ''navis'' – „kema“ dan keladi. Taxminlarga koʻra, bu nom [[Ibodatxona|maʼbadning]] asosiy maydonining muhimligini taʼkidlashi kerak edi, chunki kema xristian cherkovining ramzlaridan biri edi {{Sfn|Britannica}} {{Sfn|Архитектура. Краткий справочник|2004}}. Ehtimol, u maʼbadning bu qismining kemaning teskari korpusi bilan oʻxshashligini ham aks ettiradi {{Sfn|ЭСБЕ|1897}} .
+== Tarixi ==
+Bir qator tayanchlar bilan ichki qismning navlarga boʻlinishi qadimgi yunon ibodatxonalarida paydo boʻlgan. Qadimgi Rim meʼmorchiligida fuqarolik binolarining ichki qismlari – [[bazilika]]lar bir qator parallel neflardan iborat edi.
+[[Fayl:Affresco_dell'aspetto_antico_della_basilica_costantiniana_di_san_pietro_nel_IV_secolo.jpg|left|thumb|200x200px| <nowiki>IV</nowiki> asrdagi Avliyo Pyotr sobori tasvirlangan fresk]]
+IV-asrdan boshlab xristian cherkovlari uchun bazilika turi qabul qilindi va nef xristian meʼmorchiligining umumiy elementiga aylandi. Neflar [[Katolitsizm|katolik]] anʼanalarida Gʻarbiy [[Yevropa]]<nowiki/>da [[oʻrta asr]]larda keng tarqalgan bazilika cherkovlarining ichki makoniga ham, Sharqiy xristian mamlakatlari meʼmorchiligida paydo boʻlgan va keng tarqalgan koʻplab xoch gumbazli cherkovlarning ichki qismiga boʻlingan va [[Vizantiya]]. Faqat ruhoniylar va xor uchun moʻljallangan [[Altar|qurbongoh]], [[xor]] va presviteriyadan farqli oʻlaroq, nef maʼbadning laitlar boʻlishi mumkin boʻlgan qismidir {{Sfn|Архитектура. Краткий справочник|2004}} .
+Ilk nasroniy cherkovlarida 3 yoki 5 nef boʻlishi mumkin edi (odatda toq son), markaziy nef har doim kengroq va balandroq edi. Devorlarining yuqori qismida ichki makonni yoritish uchun derazalar qilingan. Neflar tekis yogʻoch shift bilan qoplangan {{Sfn|Архитектура. Краткий справочник|2004}} .
+[[Oʻrta asr]]larda [[Roman uslubi|roman]] va [[gotika]] [[sobor]]<nowiki/>larining navlari tosh gumbazlar bilan qoplana boshladi. Oʻrta nef, qoida tariqasida, balandroq qilingan, ammo bir xil oʻlchamdagi nefli cherkovlar mavjud edi. Ularning ichki qismi zallar deyiladi, bunday binolar soʻzning qatʼiy maʼnosida bazilikalar emas, balki bir qator navlardan iborat.
+Ichki makonning navlarga boʻlinishi [[Uygʻonish davri|Uygʻonish]], [[Barokko]] va [[Klassitsizm|Klassizmda]] keng tarqalgan uslub sifatida saqlanib qolgan.
+== Arxitektura yechimlari ==
+Uzunlamasına boʻlganlarga qoʻshimcha ravishda, koʻndalang navlar ham mavjud – ular transeptlar deyiladi. Ilk [[xristian]] [[bazilika]]<nowiki/>la<nowiki/>rida transept [[qurbongoh]]<nowiki/>ni<nowiki/>ng yon tomonidagi [[bino]]<nowiki/>ni<nowiki/> tugatgan. Keyinchalik, [[bazilika]]<nowiki/>la<nowiki/>rda transept binoning oʻrtasiga yaqinlashib, markaziy nef bilan xoch hosil qildi. Bunday [[ibodatxona]]<nowiki/>la<nowiki/>rning xochining markazi minora yoki [[gumbaz]] bilan tojlangan boʻlishi mumkin.
+Koʻndalang gumbazli cherkovlarda uzunlamasına va koʻndalang neflar bir xil uzunlikda boʻlishi mumkin, ular teng uchli xochni hosil qiladi. Baʼzi qadimiy ibodatxonalarda neflar zaif ifodalanishi mumkin, bu har doim ham bu atamani xoch-gumbazli maʼbadning ichki qismini tavsiflash uchun ishlatishga imkon bermaydi.
+Qadimgi Rim meʼmorchiligida boʻlgani kabi, naves dunyoviy binolarda ham qoʻllanishi mumkin, masalan: Florensiyadagi San-Marko monastiri kutubxonasi (1431-1441) uch nefli zal sifatida ishlab chiqilgan <ref>''Smirnova I. A.'' Iskusstvo Italii konsa XIII—XV vekov. – M.: Iskusstvo, 1987. – 806 s. – (Pamyatniki mirovogo iskusstva).</ref> . [[Moskva metropoliteni|Moskva metrosining]] koʻplab yer osti stantsiyalari uchta nefli zallar sifatida yaratilgan, baʼzan esa maxsus markaziy nef mavjud.
+== Galereya ==
+<gallery class="center">
+Fayl:Saint-Savin_nef.jpg|link=Fayl:Saint-Savin_nef.jpg|alt=Nef romanskoy serkvi Sen-Saven-syur-Gartamp zalnogo tipa, perekritiy svodom| <small>Sankt-Savin-syur-Gartampadagi Romansk [[cherkov]]<nowiki/>ining zal turidagi, gumbaz bilan yordam.</small>
+Fayl:Nef.jpg|link=Fayl:Nef.jpg|alt=Nef srednevekovogo goticheskogo sobora s nervyurnimi svodami|Oʻrta asrlarga oid gotika sobori qirralitonozli
+Fayl:001126_1_smm_navata_1.jpg|link=Fayl:001126_1_smm_navata_1.jpg|alt=Bazilika Santa Mariya Madjore v Rime. V vek s bolee pozdney otdelkoy. Xorosho vidna raznitsa v shirine i visote mejdu sentralnim i bokovim nefami.| <small>Rimdagi Santa Mariya Maggiore bazilikasi bezak bilan V-asr. Markaziy va yon neflar aniq kenglik va balandlikdagi farq koʻrinadi.</small>
+Fayl:Lazio_Roma_SPaolo1_tango7174.jpg|link=Fayl:Lazio_Roma_SPaolo1_tango7174.jpg|alt=Tsentralniy nef baziliki San-Paolo-fuori-le-Mura| San-Paolo fuori le Murabazilikasining markaziy nevi
+</gallery>
+== Manbalar ==
+{{Manbalar}}
+== Adabiyotlar ==
+* NEF / / Brockhaus va Efronning entsiklopedik lugʻati: 86 jildda (82 jild va 4 qoʻshimchalar). – Sankt-Peterburg, 1897. – Vol. XXa.
+* Arxitektura. Qisqa maʼlumotnoma / bosh muharrir M. V. Adamchik. – Minsk: Hosil, 2004. – pp.&nbsp;331–332. – 624 p. – <nowiki>ISBN 985-13-1842-6</nowiki>.
+== Havolalar ==
+* {{Veb manbasi |url=http://www.britannica.com/topic/nave |sarlavha=Nave |muallif= |sana= |ish= |nashriyot=Britannica |qaralgan sana=2016-01-27 |til=en |arxivsana=2016-01-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160105004202/http://www.britannica.com/topic/nave}}