Nifedipin sahifasining manbasini koʻrish

{{Dori|tasvir=Nifedipine.svg|tasvir2=Nifedipine substance photo.jpg|tasvir_nomi=Nifedipin manbasi|dori_nomi=Nifedipin|IUPAC_nomi=3,5-dimethyl 2,6-dimethyl-4-(2-nitrophenyl)-1,4-dihydropyridine-3,5-dicarboxylate|CAS_raqami=21829-25-4|ATC_prefiksi=C08|ATC_suffiksi=CA05|PubChem=4485|C=17|H=18|O=6|N=2|bioavailability=45-56|metabolizm=Gastrointestinav, Jigar orqali|ekskretsiya=Buyrak orqali >50%;
Jigar-o`t yo`llari orqali 5-15%|elimination_half-life=2 soat}}
[[Turkum:Drugs with no legal status]]

'''Nifedipin''' (3,5-dimetil 2,6-dimetil-4-(2-nitrofenil) - 1,4-dihidropiridin-3,5-dikarboksilat), Adalat va Procardia brendi ostida ishlab chiqariladigan, yuqori [[qon bosimi]], stenokardiya, Raynaud fenomeni va erta tugʻilishni boshqarish uchun ishlatiladigan [[kalsiy]] kanallarini blokirovka qiluvchi doridir<ref name="AHFS2015"/>. Bu preparat Prinzmetal angina uchun tanlangan davolash usullaridan biridir<ref name="AHFS2015" />. Homiladorlik paytida yuqori qon bosimini davolash uchun qoʻllanishi mumkin<ref name="AHFS2015" />. Bu preparat dipidropiridin tipidagi kalsiy kanallarining blokatoridir<ref name="AHFS2015" />. Nifedipin ogʻiz orqali qabul qilinadi<ref name="AHFS2015" />.

Umumiy nojoʻya taʼsirlariga [[bosh aylanishi]], [[Bosh ogʻrigʻi|bosh ogʻrigʻi]], charchoq hissi, oyoqlarning shishishi, yoʻtal va nafas qisilishi kiradi<ref name="AHFS2015"/>. Jiddiy nojoʻya taʼsiri qon bosimining tushib ketishi va [[yurak yetishmovchiligi]] boʻlishi mumkin<ref name="AHFS2015" />. Homiladorlik paytida foydalanish xavfsiz ekanligi haqida taxminiy dalillar mavjud; ammo emizish davrida tavsiya etilmaydi<ref name="Drugs.com pregnancy">{{Veb manbasi|sarlavha=Nifedipine Pregnancy and Breastfeeding Warnings|url=https://www.drugs.com/pregnancy/nifedipine.html|kirish sanasi=25 December 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151221122156/http://www.drugs.com/pregnancy/nifedipine.html|arxivsana=21 December 2015}}</ref>.

Nifedipin 1967-yilda patentlangan va 1981-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarda]] foydalanish uchun tasdiqlangan<ref name="AHFS2015">{{Veb manbasi|sarlavha=Nifedipine|url=https://www.drugs.com/monograph/nifedipine.html|nashriyot=The American Society of Health-System Pharmacists|kirish sanasi=17 September 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180808043257/https://www.drugs.com/monograph/nifedipine.html|arxivsana=8 August 2018}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Sliskovic|first=Drago R.|editor=Li|year=2013|origdate=|chapter=Cardiovascular Drugs|title=Drug Discovery: Practices, Processes, and Perspectives|isbn=9781118354469|chapterurl=https://books.google.com/books?id=mIyxO5cLEAcC&pg=PA172|series=|language=|edition=|location=Hoboken, NJ|publisher=John Wiley & Sons|pages=141–204|accessdate=20 January 2022|quote=nifedipine...1,4-dihydropyrine originally approved in 1981.}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Fischer|first=Jnos|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=464|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA464|language=en}}</ref>. U Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining asosiy dorilar roʻyxatiga kiritilgan<ref name="WHO21st">{{Kitob manbasi|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|authorlink=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO}}</ref>. 2019-yilda Qoʻshma Shtatlarda eng koʻp buyurilgan dorilar jadvalida 118-oʻrinni egallagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The Top 300 of 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|ish=ClinCalc|kirish sanasi=16 October 2021}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nifedipine - Drug Usage Statistics|ish=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Nifedipine|kirish sanasi=16 October 2021}}</ref>.

== Qoʻllanilishi ==

=== Yuqori qon bosimi ===
Nifedipin preparati gipertenziya va [[Stenokardiya|stenokardiyani]] uzoq muddatli davolash uchun moʻljallangan. Gipertenziyada soʻnggi klinik tadqiqotlarga asoslanib odatda diuretiklar va APF ingibitorlarini qoʻllash toʻgʻri hisoblanadi, ammo kaltsiy kanali antagonistlari tiazid diuretiklari bilan birga hali ham 55 yoshdan oshgan bemorlar va qora tanlilar uchun asosiy davolash sifatida qoʻllash afzal koʻriladi.

Til ostiga berilagan nifedipin ilgari gipertonik kriz holatlarida qoʻllangan. MAOI ingibitorlarini muntazam ichib yuradigan bemorlarda gipertonik kriz holatiga tushib qolishganda yoki shu holatga taxmin qilinganda nifedipin qoʻllangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dr-bob.org/tips/split/Nifed-MAOI-hypertension.html|sarlavha=Nifedipine for MAOI Hypertension? Reversing a Previous Recommendation|sana=March 1997|kirish sanasi=22 January 2015|nashriyot=Biological Therapies in Psychiatry|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150910023142/http://www.dr-bob.org/tips/split/Nifed-MAOI-hypertension.html|arxivsana=10 September 2015}}</ref>. Bu xavfli deb topildi va undan voz kechildi. Nifedipinni til ostiga yuborish periferik vazodilatatsiya orqali gipotenziv taʼsir koʻrsatadi. Bu qon bosimining nazoratsiz pasayishiga va<nowiki/>[[Taxikardiya|refleksli taxikardiyaga]] olib kelishi mumkin. Tibbiy adabiyotlarda nifedipinning jiddiy nojoʻya taʼsirlari, jumladan, miya ishemiyasi/infarkti, [[miokard infarkti]], yurakning toʻliq bloklanishi va oʻlim haqida koʻplab maʼlumotlar mavjud. Natijada, 1985-yilda FDA nifedipinning gipertonik kriz holatlarida qoʻllanishining xavfsizligi va samaradorligiga oid barcha maʼlumotlarni koʻrib chiqdi va amaliyotda nifedipindan voz kechish kerak degan xulosaga keldi<ref name="pmid8861992">{{jurnal manbasi|title=Should a moratorium be placed on sublingual nifedipine capsules given for hypertensive emergencies and pseudoemergencies?|url=https://archive.org/details/sim_jama_october-23-30-1996_276_16/page/1328|journal=JAMA|volume=276|issue=16|pages=1328–31|year=1996|pmid=8861992|doi=10.1001/jama.276.16.1328}}</ref><ref name="pmid12974970">{{jurnal manbasi|title=Clinical review: the management of hypertensive crises|journal=Critical Care|volume=7|issue=5|pages=374–84|date=October 2003|pmid=12974970|pmc=270718|doi=10.1186/cc2351}}</ref>. Istisno holatida nifedipinni orqa miya shikastlanishi oqibatida vegetativ reflekslar buzilgan bemorlarda gipertonik krizda qoʻllanishi qayt etildi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Campagnolo|ism=DI|sarlavha=Autonomic Dysreflexia in Spinal Cord Injury|url=http://emedicine.medscape.com/article/322809-medication|nashriyot=eMedicine|kirish sanasi=14 July 2011}}</ref>.

=== Muddatiga yetmay tugʻilgan chaqaloqlar ===
Nifedipin tez-tez tokolitik (muddatiga yetmay tugʻilishni oldini oluvchi vosita) sifatida ishlatilgan. Cochrane tekshiruvi shuni koʻrsatdiki, u platseboga nisbatan afzalliklarga ega lekin homiladorlikni uzaytirish uchun davolash effekti yoʻq edi. Bundan tashqari u beta-agonistlarga, atosiban va [[magniy]] sulfatga nisbatan ham baʼzi afzalliklarga ega boʻlishi mumkin, ammo atosiban onaga kamroq nojoʻya taʼsir koʻrsatadi<ref>{{jurnal manbasi|title=Calcium channel blockers for inhibiting preterm labour and birth|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=6|pages=CD002255|date=June 2014|pmid=24901312|doi=10.1002/14651858.CD002255.pub2|pmc=7144737}}</ref>.

=== Boshqa kasalliklar ===
Raynaud fenomeni koʻpincha nifedipin bilan davolanadi. 2005-yilgi meta-tahlil uning samaradorliligini koʻrsatdi (hurujlarning oʻgʻirligi 33 % ga kamayishi, haftasiga hurujlar sonining 2,8-5 qisqarishi). Lekin bu tadqiqotlarda nifedipin past dozalarda foydalanilgan degan xulosaga kelindi<ref>{{jurnal manbasi|title=Calcium channel blockers for primary Raynaud's phenomenon: a meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_rheumatology_2005-02_44_2/page/145|journal=Rheumatology|volume=44|issue=2|pages=145–50|date=February 2005|pmid=15546967|doi=10.1093/rheumatology/keh390}}</ref>.

Topikal nifedipin mahalliy qoʻllanganda ham nitratlarga oʻxshab anal teshigi yoriqlarida samarali ekanligini koʻrsatdi<ref name="pmid12794583">{{jurnal manbasi|title=Topical nifedipine vs. topical glyceryl trinitrate for treatment of chronic anal fissure|url=https://archive.org/details/sim_diseases-of-the-colon-rectum_2003-06_46_6/page/805|journal=Diseases of the Colon and Rectum|volume=46|issue=6|pages=805–8|date=June 2003|pmid=12794583|doi=10.1007/s10350-004-6660-8}}</ref>.

Nifedipin, shuningdek, tibbiyotda oʻpka shishini davolash uchun ham ishlatiladi<ref name="eMedicine">{{Veb manbasi|url=http://www.emedicine.com/med/topic1956.htm|sarlavha=Pulmonary Edema, High-Altitude|muallif=Ali, Mir Omar|sana=19 September 2007|nashriyot=eMedicine|kirish sanasi=25 November 2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071116141543/http://www.emedicine.com/med/topic1956.htm|arxivsana=16 November 2007}}</ref>.

Nifedipin koronar arteriyalarga tomirlarni kengaytiruvchi taʼsiri tufayli stenokardiyani davolashda asosiy usullarining biridir<ref name="AHFS2015"/>.

 

Nifedipin, shuningdek, [[Buyraktosh kasalligi|buyrak toshlarini]] davolashda ishlatilishi mumkin. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, bu buyrak kolikasini bartaraf etishga yordam beradi. Biroq, unga nisbatan alfa blokatorlari (masalan, tamsulosin) sezilarli darajada yaxshiroq deb taʼriflangan<ref>{{jurnal manbasi|title=Update on medical expulsive therapy for distal ureteral stones: Beyond alpha-blockers|journal=Canadian Urological Association Journal|volume=8|issue=11–12|pages=442–5|date=November–December 2014|pmid=25553160|doi=10.5489/cuaj.2472|pmc=4277526}}</ref>.

== Nojoʻya taʼsirlar ==
Nifedipin qon bosimini tezda pasaytiradi va bemorlar odatda dastlabki bir necha dozani qabul qilgandan soʻng bosh aylanishi yoki hushidan ketishlari mumkinligi haqida ogohlantiriladi. Reaksiya sifatida [[taxikardiya]] (tez yurak urishi) paydo boʻlishi mumkin.


Kaltsiy kanallarining blokatori sifatida nifedipin milklar giperplaziyasini keltirib chiqarish xavfiga ega<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nifedipine|url=https://bnf.nice.org.uk/drug/nifedipine.html|kirish sanasi=1 April 2021|ish=NICE}}</ref>.

== Dozani oshirib yuborish ==
Nifedipin yuqori dozalarda enteral yoki parenteral qabul qilinganda nifedipindan zaxarlanish belgilari paydo boʻladi. Nojoʻya taʼsirlar orasida letargiya, bradikardiya, sezilarli gipotenziya va [[Ongsizlik|ongni yoʻqotish]] boʻlishi mumkin. Zaharlanish tashxisini tasdiqlash yoki oʻlimdan keyin tibbiy-huquqiy tekshiruvda yordam berishi uchun preparatning miqdorini qon yoki plazmada aniqlanishi mumkin.

== Farmakodinamikasi ==
Nifedipin — bu kalsiy kanallarining blokatoridir . Nifedipin va boshqa dipidropiridinlar odatda L tipidagi kalsiy kanaliga xos deb hisoblansa-da, ular boshqa kalsiy kanallariga nisbatan ham oʻziga xos boʻlmagan faollikka ega.<ref>{{jurnal manbasi|title=Nifedipine blocks Ca2+ store refilling through a pathway not involving L-type Ca2+ channels in rabbit arteriolar smooth muscle|journal=The Journal of Physiology|volume=532|issue=Pt 3|pages=609–23|date=May 2001|pmid=11313433|pmc=2278590|doi=10.1111/j.1469-7793.2001.0609e.x}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Regulation and modulation of calcium channels in cardiac, skeletal, and smooth muscle cells|url=https://archive.org/details/sim_physiological-reviews_1994-04_74_2/page/365|journal=Physiological Reviews|volume=74|issue=2|pages=365–507|date=April 1994|pmid=8171118|doi=10.1152/physrev.1994.74.2.365}}</ref>

Nifedipin qoʻshimcha ravishda mineralokortikoid retseptorlari antagonisti sifatida yoki antimineralokortikoid sifatida taʼsir koʻrsatgani aniqlangan<ref name="Luther2014">{{jurnal manbasi|title=Is there a new dawn for selective mineralocorticoid receptor antagonism?|journal=Current Opinion in Nephrology and Hypertension|volume=23|issue=5|pages=456–61|date=September 2014|pmid=24992570|pmc=4248353|doi=10.1097/MNH.0000000000000051}}</ref>.

== Tarix ==
Nifedipin (dastlab [[:de:Calciumantagonist|BAY a1040, keyin Adalat]]) [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Bayer]] farmatsevtika kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, dastlabki tadqiqotlarning aksariyati 1970-yillarning boshlarida amalga oshirilgan<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=[Pharmacology of 4-(2'-nitrophenyl)-2,6-dimethyl-1,4-dihydropyridine-3,5-dicarboxylic acid dimethyl ester (Nifedipine, BAY a 1040)]|language=de|journal=Arzneimittel-Forschung|volume=22|issue=1|pages=1–14|date=January 1972|pmid=4622472}}</ref>.

Nifedipin va unga oʻxshash kalsiy kanali antagonistlarini qoʻllash 1995-yilda nifedipinni qabul qilgan [[Koronar arteriya kasalligi|koronar arteriya kasalliklari]] bilan ogʻrigan bemorlarda oʻlim koʻrsatkichlarini oshib ketishi bilan tugagan sinovlardan soʻng sezilarli darajada kamaydi<ref>{{jurnal manbasi|title=Nifedipine. Dose-related increase in mortality in patients with coronary heart disease|journal=Circulation|volume=92|issue=5|pages=1326–31|date=September 1995|pmid=7648682|doi=10.1161/01.cir.92.5.1326|url=https://semanticscholar.org/paper/495bb3bea76b57e2e0d3e91bcca2c3bb7032e65e}}</ref>.
[[Fayl:Urkunde_Otto-Bayer-Medaille_für_galenische_Erfindung_Copräzipitat.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Urkunde_Otto-Bayer-Medaille_f%C3%BCr_galenische_Erfindung_Copr%C3%A4zipitat.jpg/220px-Urkunde_Otto-Bayer-Medaille_f%C3%BCr_galenische_Erfindung_Copr%C3%A4zipitat.jpg|thumb| Rasmiy hujjat Otto-Bayer mukofoti, 1991 yil]]
[[Fayl:Letter_Dr_Knut_Schauerte,_patent_rights_Adalat,_1987.pdf|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Letter_Dr_Knut_Schauerte%2C_patent_rights_Adalat%2C_1987.pdf/page1-220px-Letter_Dr_Knut_Schauerte%2C_patent_rights_Adalat%2C_1987.pdf.jpg|thumb| Doktor Knut Shauerte maktubi, patent huquqlari Adalat planshetlari, 1987 yil. Manba: Oilaviy arxiv.]]
„Adalat“ 1980-yilda oʻta nufuzli Prix Galien mukofotiga sazovor boʻlgan birinchi nemis farmatsevtika kompaniyasi edi<ref>{{Kitob manbasi|last=Lichtlen|first=P.R.|title=Adalat: A Comprehensive Review|publisher=Springer-Verlag|year=1991|isbn=3642855008|location=Berlin et al|pages=2|language=English}}</ref>. Oʻsha yili Ahmad Xegazi oʻzining ixtirosini (Klaus-Diter Ramsh bilan hamkorlikda) Myunxendagi Germaniya Patent idorasiga nifedipinning qattiq dori shaklini ixtirosini taqdim etdi va „oʻziga xos tashqi qobiq bilan qoplangan nifedipin kristallaridan foydalanish“ patentini oldi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Adalat Retard Tablet|url=https://www.tabletwise.net/uk/adalat-retard-tablet|kirish sanasi=2022-01-29|ish=tabletwise.net|til=en|qaralgan sana=2022-08-14|arxivsana=2022-01-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220129182813/https://www.tabletwise.net/uk/adalat-retard-tablet}}</ref>. Oʻsha davrda yurak kasalliklarining koʻpayishi bilan — yurak etishmovchiligi Gʻarbiy Germaniyada oʻlimning birinchi sababi boʻlib qolgani uchun<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Herzversagen Todesursache - Sterbefälle Sterbeziffern 1980-1997|url=https://www.gbe-bund.de/gbe/!pkg_olap_tables.prc_set_orientation?p_uid=gast&p_aid=15879310&p_sprache=D&p_help=2&p_indnr=7&p_ansnr=60803800&p_version=2&D.000=3&D.001=3&D.002=3&D.003=3&D.004=3&D.006=2&D.011=3&D.100=1|kirish sanasi=2022-01-29|ish=www.gbe-bund.de}}</ref> yangi dori, Bayerning eng yirik yagona mahsuloti sifatida 1990-yillarda [[Atsetilsalitsil kislota|Aspirin]] ishlab chiqarila boshlandi<ref>{{Kitob manbasi|last=Bletzer|first=Silke|url=https://books.google.com/books?id=NjPvBgAAQBAJ|title=Pharma-Unternehmen und Gesundheitsmanagement: Strategische Diversifizierung durch Dienstleistungen|date=2013-07-02|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3-322-99515-5|pages=8, footnote 49|language=de}}</ref>. 1991-yil 14-oktyabrda Xegazi Otto Bayer medali bilan taqdirlandi. 2020-yilga kelib 528 tadqiqotchi bu mukofotga sazovor boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Bayer|sana=3 January 2022|sarlavha=The Otto Bayer Medal|url=https://www.bayer.com/en/innovation/otto-bayer-medal|kirish sanasi=29 January 2022|ish=Science Prize for Bayer Employees}}</ref>.

== Chiqarilish shakli ==

=== Brend nomlari ===
Hindistonda Nifedipin JB Chemicals tomonidan ishlab chiqariladi va Nicardia Retard (Nifedipine 10mg) nomlari ostida sotiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://medicaldialogues.in/partner/jbcpl/nicardia-xl-nifedipine|sarlavha=Nicardia XL|nashriyot=Medical Dialogues|kirish sanasi=24 February 2021}}</ref>.
{{clear}}
== Manbalar ==
{{manbalar}}