Nikolay Deyev sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Nikolay Deyev
 | asl ismi             = {{lang-ru|Николай Михайлович Деев}}
 | fuqaroligi           = [[Rossiya imperiyasi]]
 | otasi                = Mixail Stepanovich
 | tavallud_sanasi      = [[1816-yil]]
 | tavallud_joyi        = [[Orenburg guberniyasi]], [[Rossiya imperiyasi]]
 | vafot_sanasi         = [[1863-yil]] [[19-noyabr]]
 | taʼlimi              = taʼlim olmagan
}}
Nikolay Mixaylovich Deev ([[1816-yil]]—[[1863-yil]]) – [[Orenburg]]lik [[savdogar]]<ref>{{veb manbasi |title=Деев, Николай Михайлович |url=https://sinonim.org/t/%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D0%B2 |website=sinonim.org |accessdate=29-oktabr 2023-yil}}</ref>.

== Biografiya ==
Savdo uyi asoschisi savdogarning oʻgʻli, Orenburgda tugʻilgan va yoshligidan [[qozoq]]lar bilan doimiy aloqada boʻlgan, ularning tili va urf-odatlarini mukammal oʻrgangan. Otasi (Mixail Stepanovich<ref>{{veb manbasi |title=Николай Михайлович Деев |url=https://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:155249 |website=ru.rodovid.org |accessdate=29-oktabr 2023-yil}}</ref>) vafotidan soʻng oʻz biznesini davom ettirgan va asosan Trans-Ural dashtlari koʻchmanchilari bilan ayirboshlash hamda Rossiya va yarim koʻchmanchi qabilalar oʻrtasidagi mustahkam savdo aloqalarini olib borgan. Qozoqlar orasida va keyinchalik [[Xiva xonligi]]da Deyev juda mashhur va ishonchga ega boʻlgan<ref name="росбизнеснаследие">{{veb manbasi |title=ДЕЕВЫ |url=https://xn--80abkcbbjhf1atbh1aqfc.xn--p1ai/deevy |website=росбизнеснаследие.рф |accessdate=29-oktabr 2023-yil}}</ref>, shuningdek Oʻrda xonlariga katta taʼsir koʻrsatgan.

Rossiya hukumati uning xizmatlaridan doimiy ravishda foydalangan: masalan, [[Vladimir Obruchev|Obruchev]] va [[Perovskiy ekspeditsiyasi|Perovskiy ekspeditsiya]]larida, [[1847-yil]]dan boshlab, Sirdaryoning quyi oqimini bosib olishda va [[1855-yil]]gacha Emba yurishida hamrohlik qilgan.

Ushbu ekspeditsiya davomida [[Vasiliy Perovskiy|Perovskiy]] tomonidan tayinlangan Deyev chorva mollarini kuzatib borgan va 120 000 bosh qoramolning deyarli barchasini qirgʻizlarga yashirincha sotgan.

Terentyev esa Stanislav Tsiolkovskiyning [[Xiva xonligi|Xiva]]ga qishki safari (1839—1840) uchun hukumat tuyalari bilan birga noqonuniy chayqovchilik yuz berganligi haqida xabar beradi. Xiva yurishidagi xizmatlari, [[Sirdaryo]]ga yoʻl ochgani uchun koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan<ref name="росбизнеснаследие"/>.

[[1853-yil]]da Deyev Oqmachitga ([[Qiziloʻrda|Perovskiy forti]]) [[Oqmachitning bosib olinishi|qarshi yurish]]da qatnashgan va Qoʻqon toʻplaridan qal’aga zarba bergan hamda buning uchun oltin medal olgan. Oʻrta Osiyo mulklarida Deyevning yordamisiz tashkil etilgan birorta ham Rossiya elchiligi boʻlmagan va u koʻpincha Rossiya va Oʻrta Osiyo xonlari oʻrtasida diplomatik maqsadlarga erishish uchun vositachi boʻlib turgan. Deyev xayriya sohasida ham xuddi shunday foyda keltirgan.

Orenburgda kasalxona va ikkita davolash maskani, ikkita cherkov maktabi, qizlar maktabi, kampirlar uchun boshpana tashkil qilgan; bundan tashqari, u koʻplab xayriya jamiyatlarining aʼzosi boʻlgan.

[[Orenburg guberniyasi]]da mahalliy yer egalari suv bilan sugʻorilishi qiyin boʻlgan yerlarni oʻzlashtirishni mumkin emas deb hisoblagan; Deyev yerlarni sotib olgan va savdodan voz kechmasdan, bu yerlarda ekinlar yetishtirgan.

Maktabda taʼlim olmagan, yuqori bilimga ega boʻlgan, koʻp oʻqigan va Imperator Rossiya arxeologiya jamiyatiga koʻplab arxeologik hissa qoʻshgan, buning uchun raqobatdosh aʼzo sifatida saylangan.

„O drevnostyax Syr-Darinskogo kraya“
asari uchun jamiyat Deyevga eng yaxshi bajarilgan topshiriq sifatida pul mukofotini taqdim etgan. [[1863-yil]] [[19-noyabr]]da vafot etgan.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1816-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1863-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:19-noyabrda vafot etganlar]]
[[Turkum:Turkiston yurishi qatnashchilari]]