Nitssa sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                = [[Prefektura]] va [[kommuna]]
| nomi                 = Nitsa
| tasvir               = Galerie Nice.jpg
| asl nomi             = 
| qaram                = 
| mamlakat             = Fransiya
| gerb                 = Arms of Nice.svg
| bayroq               = Flag of the County of Nice.svg
| gerb tarifi          = 
| bayroq tarifi        = 
| gerb eni             = 
| bayroq eni           = 
| lat_dir              = 
| lat_deg              = 
| lat_min              = 
| lat_sec              = 
| lon_dir              = 
| lon_deg              = 
| lon_min              = 
| lon_sec              = 
| CoordAddon           = 
| CoordScale           = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa turi         = 
| mintaqa              = 
| jadvalda mintaqa     = 
| tuman turi           = 
| tuman                = 
| tuman 2              = 
| tuman 3              = 
| tuman 4              = 
| tuman 5              = 
| jadvalda tuman       = 
| jadvalda tuman 2     = 
| jadvalda tuman 3     = 
| jadvalda tuman 4     = 
| jadvalda tuman 5     = 
| jamoat turi          = 
| jamoat               = 
| jadvalda jamoat      = 
| ichki bolinishi      = 
| rahbar turi          = Mayor
| rahbar               = Christian Estrosi
| asos solingan        = 
| ilk eslatilishi      = 
| avvalgi nomlari      = 
| qachondan beri       = 
| maydon               = 71.92
| balandlik turi       = 
| AP markazi balandligi = 
| iqlim                = 
| rasmiy til           = 
| aholi                = 342 669
| sanalgan yil         = 2019
| zichlik              = 4 800
| aglomeratsiya        = 
| milliy tarkib        = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxoronim          = 
| vaqt mintaqasi       = +01:00
| DST                  = 
| telefon kodi         = 
| pochta indeksi       = 
| pochta indekslari    = 
| avtomobil kodi       = 
| identifikator turi   = 
| raqamli identifikator = 
| Commons turkumi      = 
| sayt                 = http://www.nice.fr/
| sayt tili            = 
}}
[[Fayl:Hafen von Nizza.jpg|thumb|Nitsadagi Port Limpiya]]

'''Nitsa''' ([[Fransuz tili|fransuzcha]]: ''Nice'' [nis]; {{lang-it|Nizza}}; {{lang-el|Νίκαια}}; {{lang-la|Nicaea}}) [[Fransiya]]ning [[Alpes-Maritimes|Dengiz Alplari]] [[Fransiya departamentlari|departamenti]]da joylashgan [[prefektura]]dir. Aholi soni 346 mingdan ortiq (2019).<ref>{{veb manbasi |title=Populations légales 2019 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6005800?geo=COM-06088 |publisher=[[Fransiya milliy statistika va iqtisodiy tadqiqotlar instituti]] |accessdate=20-iyul 2022-yil |date=29-dekabr 2021-yil}}</ref> Maydoni 71.92&nbsp;km{{sup|2}} boʻlib, zichligi – 4 800 kishi/km{{sup|2}}.

== Tarixi ==
[[Fayl:Italy_1494.svg|thumb|299x299px|Savoy gersogligi (qizil) va boshqa mustaqil Italiya davlatlari, 1494-yil.]]
Nitsaga miloddan avvalgi <nowiki>IV</nowiki> asr oʻrtalarida yunonlar tomonidan asos solingan. Liguriyaliklar ustidan qozonilgan gʻalabani xotirlash uchun gʻalaba maʼbudasi Nika sharafiga Nikea nomini oldi. Nitsa Liguriya dengizi sohilidagi eng muhim savdo shaharlaridan biriga aylandi va bu nomni Lombardlar bosqiniga qadar saqlab qoldi.

<nowiki>VII</nowiki> asrda Nitsa Liguriya sohilidagi shaharlarni birlashtirgan Genuya ligasiga qoʻshildi. 729-yilda liga saratsinlarning bosqinini qaytardi, ammo ikkinchi bosqin natijasida 859- va 880-yillarda Nitsa talon-taroj qilindi va yoqib yuborildi. Shahar va uning atrofidagi hududlar <nowiki>X</nowiki> asrning aksariyat davrida ham ularning hukmronligi ostida edi.

Oʻrta asrlarda Nitsa bir necha bor ofat va urushlarga duchor boʻlgan. Fransiya qirollari uni egallashga harakat qilishgan, ammo shahar oʻz erkinligini muvaffaqiyatli himoya qilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine |sarlavha=Wayback Machine |qaralgan sana=28.05.2024}}</ref>.

<nowiki>XIII—XIV</nowiki> asrlarda Nitsa Provans hukmdorlari tomonidan bir necha marta bosib olingan va 1388-yilda shahar Savoy okrugi himoyasiga olingan. Oʻshandan beri Nitsa Savoya gersogligining bir qismi boʻlib kelgan. 1860-yilda Sardiniya qirolligi Turin shartnomasiga binoan Nitsani Fransiyaga topshirdi. Bundan oldin Savoya hukmronligi faqat ikki marta toʻxtatilgan: 1691-yildan 1713-yilgacha Nitsa Fransiya qiroli [[Louis XIV|Lyudovik XIV]] tomonidan qoʻlga kiritilganda va 1792-yildan 1814-yilgacha, shahar Napoleon tomonidan bosib olinganida.

Shahar mustahkamlangan qurilganligi bois barbar qaroqchilari hujumlariga dosh bera olgan. Shaharda yaxshi yoʻllar qurildi. [[Fransisk I]] va [[Karl V]] oʻrtasidagi urushlar paytida qoʻshinlarning Provansga bostirib kirishi katta halokatga olib keldi. Shaharda bir necha yil davomida oʻlat va ocharchilik davom etdi. 1538-yilda bu monarxlar [[Rim papasi]] Pavel III vositachiligida 10 yil davomida sulh tuzdilar, ammo 1543-yilda Nitsa yana Fransisk I va [[Barbarossa|Xayriddin Barbarossa]] qoʻmondonligi ostidagi qaroqchilarning birlashgan qoʻshinlari tomonidan hujumga uchradi. Shaharni oʻqqa tutgandan soʻng, aholi taslim boʻlishga majbur boʻldi. Barbarossa shaharni talon-taroj qilishga va 2500 mahbusni asirga olishga ruxsat berdi.

1543-yilda Nitsa turklar tomonidan talon-taroj qilindi<ref>[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003876692?page=57&rotate=0&theme=white Nitssa] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240701183425/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003876692?page=57&rotate=0&theme=white |date=2024-07-01 }} Russkiy ensiklopedicheskiy slovar</ref>. 1550- va 1580-yillarda shaharda vabo epidemiyasi avj oldi.

1793-yilda Nitsa Alp Dengiz departamenti sifatida Fransiyaga birlashtirildi<ref name="Ницца">[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003957681?page=108&rotate=0&theme=white Nitssa] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240701183545/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003957681?page=108&rotate=0&theme=white |date=2024-07-01 }} Bolshaya ensiklopediya</ref>. 1814-yilda yana Savoyga qoʻshildi. 1860-yilgacha Sardiniya qirolligining provinsiyasi boʻlgan<ref name="Ницца" />. 1860-yilda Napoleon III hukmronligi davrida Nitsa Fransiya tarkibiga kirdi.

Napoleon urushlaridan keyin Nitsa kurort sifatida mashhurlikka erishdi: iliq iqlim va issiq qish bu hududga xorijliklarni jalb qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F |sarlavha=Большая российская энциклопедия |qaralgan sana=28.05.2024}}</ref>.

1942-yil noyabr oyida Anton operatsiyasi paytida, ilgari Fransiya Vechesi tarkibiga kirgan shahar Italiya qoʻshinlari tomonidan ishgʻol qilindi va Italiya ishgʻol zonasiga kiritildi. 1943-yil sentabrida Italiya taslim boʻlganidan soʻng Nitsa nemis qoʻshinlari tomonidan bosib olindi<ref name="брэ">{{БРЭ|статья=Ницца|id=2665036|автор=Т. А. Галкина; И. С. Филиппов (история); П. С. Павлинов (архитектура)|том=23|страницы=}}</ref>.

<nowiki>XX</nowiki> asrning ikkinchi yarmida Nitsa meri Jan Medesin (1928-, 1944-, 1947-, 1966-yillarda) va uning oʻgʻli Jak (1966-1990-yillar) hukmronligi ostida ancha sokin hayot kechirdi. Yagona favqulodda vaziyat 1979-yil 16-oktabrda 9 kishining hayotiga zomin boʻlgan sunami boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://tsunamis.ru/2120.html |title=Цунами 16 Октября 1979 года |accessdate=2011-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130610122710/http://tsunamis.ru/2120.html |archivedate=2013-06-10 |deadlink=yes}}</ref>.

Nitsa bir necha bor xalqaro siyosiy forumlar oʻtkaziladigan hududga aylangan. 2000-yil dekabr oyida [[Yevropa Ittifoqi]] sammiti boʻlib oʻtgan. Sammitda Yevropa Ittifoqining sharqqa tomon kengayishi uchun asoslar kelishib olingan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.portalus.ru/modules/politics/rus_readme.php?subaction=showfull&id=1142038015&archive=&start_from=&ucat=2&category=2 |title=История ЕС |access-date=2019-01-02 |archive-date=2018-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118205623/http://portalus.ru/modules/politics/rus_readme.php?subaction=showfull&id=1142038015&archive=&start_from=&ucat=2&category=2 |deadlink=no}}</ref>. 2008-yil noyabr oyida Nitsada Yevropa Ittifoqi – Rossiya sammiti boʻlib oʻtdi. Unda prezidentlar [[Nicolas Sarkozy|Nikolya Sarkozi]] va [[Dmitriy Medvedev]] Gruziyadagi urush tufayli uzilib qolgan Rossiya va YeI oʻrtasidagi asosiy kelishuvni ishlab chiqish boʻyicha muzokaralarni qaytadan boshladilar<ref>{{Veb manbasi |url=http://novostey.com/politic/news94631.html |title=Саммит в Ницце: ЕС мирится с Россией |access-date=2019-01-02 |archive-date=2018-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118170250/http://novostey.com/politic/news94631.html |deadlink=no}}</ref>.

2016-yilning 14-iyulida [[Fransiya milliy kuni|Fransiya mustaqilligi kunida]] Nitsada terakt sodir boʻldi. Pirotexnika namoyishidan soʻng yuk tashuvchi furgon haydovchisi oʻsha kuni harakat uchun yopilgan Promenade des Anglais koʻchasida olomon orasiga ataylab mashinasini haydab bordi. Natijada 86 kishi halok boʻldi va 430 ga yaqin kishi jarohatlandi. Haydovchi politsiya tomonidan otib oʻldirilgan. Ushbu hujum uchun mas’uliyatni „<nowiki/>[[Iroq va Shom Islom Davlati|Islomiy davlat]]<nowiki/>“ terror tashkiloti oʻz zimmasiga oldi<ref>{{yangiliklar manbasi |author=Soren Seelow |first=http://www.lemonde.fr/police-justice/article/2017/07/14/attentat-de-nice-un-an-apres-toujours-aucun-lien-etabli-entre-le-terroriste-et-l-ei_5160565_1653578.html |date=2017-07-14 |title=Attentat de Nice : un an après, toujours aucun lien établi entre le terroriste et l’EI |language=fr |work=Le Monde |accessdate=2017-08-27}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://www.nice.fr/ Rasmiy sayti] {{ref-fr}}

[[Turkum:Fransiya shaharlari]]