Ziyosfera

Nodavlat notijorat tashkilot

(Nodavlat tashkilotdan yoʻnaltirildi)
A roomful of people
Европа-Грузия институти раҳбари Жорж Мелашвили икки ноҳукумат ташкилот (ЭГИ ва Фридрих Науман фонди) томонидан „Чамодандаги Европа“ лойиҳасининг бошланишида тингловчиларга мурожаат қилмоқда. Европалик сиёсатчилар, журналистлар, фуқаролик сектори ва академик даража вакиллари ўртасидаги Грузиядаги ҳамкасблари билан ҳамкорликни ошириш ҳақидаги суҳбат[1].

Нодавлат нотижорат ташкилот – бу расмий давлат муассасалардан мустақил тарзда фаолият юритувчи, ўзларининг сиёсий, ижтимоий, маданий, ҳуқуқий ва экологик мақсадларига мос равишда лоббичилик, ишонтириш орқали иш олиб борувчи ва ўз соҳаси учун керакли ходимларни жалб қилувчи нодавлат нотижорат ташкилот саналади. Улар ўз даромадларини хайрия қиладиган ёки аъзолик тўловларини таъминловчи нотижорат ташкилотлардир. Нодавлат нотижорат ташкилотлари палата, фонд ва уюшма номи остида фаолият юритади. Жамғармалар ва уюшмалар жамиятга фойдали хизмат кўрсатишни ривожлантириш ва фуқароларга ёрдам бериш мақсадида ташкил этилган юридик жамиятлардир.

Нодавлат нотижорат ташкилот, жисмоний ва ёки юридик шахслар томонидан шахсий манфаатларга асосланмаган ҳолда ташкил этилувчи ташкилот. Даромад олишни ўз фаолиятининг асосий мақсади қилиб олмаган, шунингдек, олинган фойдани ўз таркибидаги кишилар ўртасида тақсимламайдиган ўзини ўзи бошқарувчи муассасадир[2].

Улар ҳуқуқий жиҳатдан оммавий ташкилотлардан фарқ қилади. Нодавлат нотижорат ташкилотларининг салмоқли қисми маълум марказларга бириктирилган бошқариладиган тузилма остида ишлайди. Аммо бошқа томондан, оммавий ташкилотлар омманинг овози ва кучидир. Бошқача қилиб айтганда бу одамларнинг тегишли ташкилотлар орқали ўзини ифода этиш эркинлигидир.

Оммавий ташкилот – маълум бир ижтимоий табақадан ёки жамиятнинг турли қатламларидан бўлган, бир хил касб ёки жамиятнинг айрим элементларидан бўлган одамларни ўз ичига олган, бир хил хусусиятларга эга бўлган ва жамиятнинг иқтисодий-демократик ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қиладиган ташкилотларга берилган ном, уларни ифодаловчи тизимдир[3].

Турлари

Нодавлат нотижорат ташкилотлар ўз аъзоларининг ёки таъсисчиларининг ижтимоий мақсадларини, хусусан: табиий муҳитни яхшилаш, инсон ҳуқуқларига риоя қилишни рағбатлантириш, кам таъминланганларга молиявий ёрдам бериш каби бир қатор ишларда уларга эркинлик яратиб беришга асосланган ташкилотдир. Уларнинг мақсадлари кўплаб масалаларни қамраб олади. Улар маҳаллий нодавлат нотижорат ташкилот, муассасаларни молиялаштириб, лойиҳаларни амалга оширишлари мумкин[4].

Нодавлат нотижорат ташкилотлари қуйидаги йўллар билан ташкил қилинади.[5]

  1. Ориэнтация – яъни инсон ҳуқуқлари, истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, соғлиқ билан боғлиқ фаолият турларини қамраб олади.
  2. Нодавлат нотижорат ташкилотлар амалга оширадиган фаолият тури – ташкилотнинг иш кўламини кўрсатадиган кенг миқёсдаги даражаси. (маҳаллий, минтақавий, миллий ёки халқаро)

Ориэнтация

  • Хайрия – кўпинча юқори табақаларнинг қуйи табақаларга қаратиладиган саъй-ҳаракатлари ёки бенефициарларнинг кам иштироки ёки ҳиссаси. Ушбу вазиятда нодавлат нотижорат ташкилотлари ночор одамлар ва гуруҳларнинг эҳтиёжларини қондиришга йўналтирилган.
  • Хизмат – соғлиқни сақлаш, шу жумладан, оилани боқа олиш ва таълим билан шуғулланадиган нодавлат нотижорат ташкилотларини ўз ичига олади.
  • Иштирок этиш – пул, асбоб-ускуналар, ер, материаллар ёки ишчи кучи кўринишидаги маҳаллий иштироки билан ўз-ўзига ёрдам лойиҳаларидан иборат.
  • Имкониятларни кенгайтириш – камбағал одамларга уларнинг ҳаётига таъсир қилувчи ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий омилларни тушунишга ёрдам бериш ва уларнинг ҳаётларини яхшилашга қаратилган чора-тадбир. Бенефисиарларнинг максимал даражада иштирок этиши билан нодавлат нотижорат ташкилотлари ушбу вазиятда ёрдам берувчилардир[4].
  • Профессионал (касаба) уюшмаси (ассоциацияси) – умумий манфаатларга эга бўлган одамларнинг ихтиёрий бирлашмаси ёки гуруҳи ва шу жумладан, кино саноати ва фанлари академиясидан иборат (ФИФА).

Ишлаш даражаси

  • Жамиятга асосланган ташкилотлар (CБОС) – шаҳар камбағалларининг онгини юксалтириш, уларга хизматларга бўлган ҳуқуқларини тушунишга ёрдам берадиган ва бундай хизматларни тақдим этувчи ташкилотдир.
  • Шаҳар миқёсидаги ташкилотлар – савдо-саноат палаталари, бизнес коалициялари, этник ёки таълим гуруҳлари ва жамоат ташкилотлари.
  • Давлат нодавлат нотижорат ташкилотлари – давлат даражасидаги ташкилотлар, ассоциациялар ва гуруҳларни ўз ичига олади. Айрим давлат нодавлат нотижорат ташкилотлари миллий ва халқаро нодавлат ташкилотлар томонидан бошқарилади.
  • Миллий нодавлат нотижорат ташкилотлари – фақат бир мамлакатда мавжуд бўлган нодавлат нотижорат ташкилотларидир ва улар камдан-кам учрайдилар[6]. Буларга ЙМCА ва ЙWCА каби миллий ташкилотлар, профессионал ассоциациялар ва шунга ўхшаш гуруҳлар киради. Баъзиларнинг штат ёки шаҳар бўлимлари мавжуд ва маҳаллий нодавлат нотижорат ташкилотларига ёрдам беради.
  • Халқаро ноҳукумат ташкилотлари (ИНО) – „Саве тҳе Чилдрен“ каби дунёвий агентликлардан тортиб, диний гуруҳларгача қамраб оладиган ташкилотлардир. Улар маҳаллий нодавлат нотижорат ташкилотлари, муассасалар ва лойиҳаларни молиялаштириб, лойиҳаларни амалга оширишлари мумкин[4].

Бошқа атамалар (қисқартмалар)

Шунга ўхшаш атамаларга учинчи сектор ташкилоти (ТСО), нотижорат ташкилоти (НПО), ихтиёрий ташкилот (ВО), фуқаролик жамияти ташкилоти (CСО), бошланғич ташкилот (ГО), ижтимоий ҳаракат ташкилоти (СМО), хусусий ихтиёрий ташкилот (ПВО), ўз-ўзига ёрдам ташкилоти (СҲО) ва нодавлат суб’эктлари (НСА) каби ташкилотлар киради. Тил, минтақа ёки ўзига хослик туфайли нодавлат нотижорат ташкилотлар қисқартмаси учун кўплаб фарқлар мавжуд.

Баъзи тилларда ташкилот номларининг синонимик қисқартмаси ишлатилади. Масалан:

  • Франсузча: органисатион нон гоувернементале
  • италянча: организзазионе нон говернатива
  • Португал: организаçãо нãо говернментал
  • Испан: организаcиóн но губернаментал
  • Румин: организаțиэ негувернаменталă

Одатда нодавлат ташкилотларни тавсифлаш учун ишлатиладиган бошқа қисқартмалар қуйидагиларни ўз ичига олади:

  • БИНГО: Бизнесга дўст бўлган халқаро нодавлат нотижорат ташкилотлари ёки катта халқаро нодавлат нотижорат ташкилотлари
  • CСО: Фуқаролик жамияти ташкилоти
  • ЭНГО: Экологик нодавлат ташкилот – Греэнпеаcе ва WWФ каби атроф-муҳитни ҳимоя қилувчи ташкилотлар[7].
  • ДОНГО: Донорлар томонидан ташкил этилган нодавлат ташкилот
  • ГОНГО: Ҳукумат томонидан ташкил этилган нодавлат ташкилот – кўпинча камситувчи маънода қўлланади. Булар халқаро майдонда репрессив режимни ҳимоя қилиш учун ташкил этилган ҳукумат томонидан қўллаб-қувватланадиган нодавлат нотижорат ташкилотлардир[8].
  • ГСО: Грассрооц қўллаб-қувватлаш ташкилоти
  • ИНГО: Халқаро нодавлат ташкилоти[9].
  • МАНГО: бозорни ҳимоя қилиш бўйича нодавлат нотижорат ташкилоти
  • НГДО: нодавлат ривожланиш ташкилоти
  • ННТ: Шимолий (Буюк Британия) нодавлат ташкилоти
  • ПАНГО: Партия нодавлат ташкилоти – сиёсий масалаларни ҳал қилиш
  • ПВДО: Ривожланиш бўйича хусусий ихтиёрий ташкилот[10] – Америка Қўшма Штатлари Халқаро Тараққиёт Агентлиги (УСАИД) нодавлат нотижорат ташкилотларни „хусусий кўнгилли ташкилотлар“ деб атайди[11].
  • Қуанго: Квази-автоном нодавлат нотижорат ташкилотлари – кўпинча камситувчи тарзда хизмат қилади. Бу ташкилотлар давлат маблағларига таянади[12]. Улар Бирлашган Қиролликда (бу ерда 1200 дан ортиқ), Ирландияда ва Ҳамдўстликда кенг тарқалган.
  • СБО: Ижтимоий нафақа ташкилоти – мақсадга қаратилган ҳолда иш олиб боради.
  • ШҲТ: Ижтимоий ўзгариш ташкилоти
  • СНГО: Жанубий (Буюк Британия) нодавлат ташкилоти
  • ТАНГО: Техник ёрдам нодавлат нотижорат ташкилоти
  • ТНГО: Трансмиллий нодавлат нотижорат ташкилоти – 1970-йилларда глобал ҳамжамиятда экологик ва иқтисодий муаммоларнинг кучайиши туфайли яратилган. ТННТлар икки (ёки ундан ортиқ) давлатда мавжуд.
  • ЙОУНГО: Ёшлар нодавлат нотижорат ташкилотлари – ёшлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш.

Фаолияти

Нодавлат нотижорат ташкилотлари (ННТ) турли ҳодисалардан жабр кўрган ёки бошқа муаммоларга дуч келган одамларнинг ҳаётини яхшилашда муҳим ўрин тутади. Нодавлат нотижорат ташкилотлари эҳтиёжмандларга зарур товарлар ва хизматларни тақдим этишда ёрдам бериши ва ҳамкор сифатида фаолият юритиши мумкин. Улар ёрдамнинг ўз вақтида ва самарали етказилишини таъминлаш учун ҳам молиявий, ҳам инсоний ресурсларни сафарбар қилиш устида иш олиб боради.

Нодавлат нотижорат ташкилотлари, шунингдек, ночор жамоаларга фойда келтирадиган сиёсий ва амалий қўллаб-қувватлаш ва ўзгаришларни амалга оширишда муҳим рол ўйнайди. Улар кўпинча ҳамкорликда ёндашувни талаб қилувчи мураккаб муаммоларни ҳал қилиш учун бошқа ташкилотлар, жумладан, давлат идоралари билан ҳамкорликда ишлайди[13]. Нодавлат нотижорат ташкилотларининг асосий кучли томонларидан бири уларнинг қуйи босқичда ишлаш ва жамоалар билан тўғридан-тўғри алоқа ўрнатиш қобилиятидир. Бу уларга одамларни қийнаётган муаммоларни чуқур англаш ва ҳар бир жамиятнинг ўзига хос эҳтиёжларини қондириш учун ўз хизматларини мослаштириш имконини беради.

Нодавлат нотижорат ташкилотлари усуллар бўйича фарқланади. Баъзилари биринчи навбатда тарғибот гуруҳлари, бошқалари эса дастурлар ва тадбирларни амалга оширадилар. Охфам қашшоқликни бартараф этиш билан шуғулланиб, муҳтож одамларга озиқ-овқат ва ичимлик суви олиш учун асбоб-ускуналар ва керакли ёрдамни тақдим этиши мумкин. Фактларни аниқлаш бўйича ҳужжатлар ва адвокатлик форуми (ФФДА) инсон ҳуқуқлари бузилиши қурбонларига юридик ёрдам кўрсатишда ёрдам беради. Афғонистон ахборот бошқаруви хизматлари бошқа ташкилотлар томонидан жойларда амалга оширилаётган ривожланиш тадбирларини қўллаб-қувватлаш учун махсус техник маҳсулотлар ва хизматларни тақдим этади. Бошқарув техникаси лойиҳа муваффақияти учун жуда муҳим ҳисобланади[14].

Жаҳон банки нодавлат нотижорат ташкилотларининг фаолиятини иккита умумий тоифага таснифлайди:[15][16][17]

  1. асосий вазифаси ривожланиш билан боғлиқ лойиҳаларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш бўлган тезкор нодавлат нотижорат ташкилотлар. Асосий вазифаси маълум бир сабабни ҳимоя қилиш ёки тарғиб қилиш бўлган ва Халқаро ҳукумат ташкилотларининг сиёсати ва амалиётига таъсир ўтказишга интиладиган ноҳукумат ташкилотлари. Нодавлат нотижорат ташкилотлари иккала фаолиятни ҳам амалга ошириши мумкин:
  2. оператив нодавлат нотижорат ташкилотлар, агар улар сиёсатни ўзгартириш орқали ҳал қилиниши мумкин бўлган соҳада муаммоларга дуч келса, сайловолди ташвиқот усулларидан фойдаланадилар ва ташвиқот олиб бораётган нодавлат нотижорат ташкилотлар (масалан, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилотлар) кўпинча ўзларини ҳимоя қилган ҳолда кўрсатишга ҳаракат қилган ҳолда алоҳида жабрланганларга ёрдам берадиган дастурларга эга бўлишади[6][16].

Фаоллиги

Операцион нодавлат нотижорат ташкилотлар маҳаллий дастурларни яратиш учун молиявий ресурслар, материаллар ва кўнгиллиларни сафарбар қилган ҳолда „лойиҳалар орқали тўғридан-тўғри кичик миқёсдаги ўзгаришларга эришишга“ интилади. Операцион нодавлат нотижорат ташкилотлар одатда иэрархик тузилишга эга. Уларнинг штаб-квартираларида лойиҳаларни режалаштирувчи, бюджет маблағни ҳисобловчи, ҳисоб-китобларни юритувчи ҳамда лойиҳалар бўйича оператив ходимларга ҳисобот берадиган ва улар билан мулоқот қилувчи мутахассислар ишлайди[6]. Улар кўпинча хизматлар кўрсатиш ёки атроф-муҳит муаммолари, фавқулодда вазиятларда ёрдам ва жамоат фаровонлиги билан боғлиқ ҳолларни ўрганадилар. Операцион нодавлат нотижорат ташкилотлари ёрдам кўрсатиш ёки ривожлантириш ташкилотларига, хизмат кўрсатиш ёки иштирок этиш, диний ёки дунёвий, давлат ёки хусусий ташкилотларга бўлиниши мумкин. Амалдаги нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳукуматга тегишли бўлса-да, кўплари миллий ёки халқародир. Операцион нодавлат нотижорат ташкилотлари фаолиятининг белгилаб берувчи фаолияти лойиҳаларни амалга ошириш ҳисобланади[6].

Тарғиботи

Адвокатлик нодавлат нотижорат ташкилотлари ёки ташвиқот олиб бораётган нодавлат нотижорат ташкилотлари „сиёсий тизим таъсири орқали билвосита тарғиб қилинган кенг кўламли ўзгаришларга эришиш“га интилишади[6]. Улар фаол ва самарали профессионал аъзолар гуруҳини талаб қилади, улар тарафдорларини хабардор қилиш ва мотивация қилиш имкониятини беради. Сайлов ташвиқотини олиб борувчи нодавлат нотижорат ташкилотлари оммавий ахборот воситаларини жалб қиладиган намойишлар ва тадбирларни режалаштириши ва ўтказиши керак, бу уларнинг белгиловчи фаолиятидир[6].

Сайловолди нодавлат ташкилотлари кўпинча инсон ҳуқуқлари, аёллар ҳуқуқлари ва болалар ҳуқуқлари билан боғлиқ масалалар билан шуғулланадилар ва уларнинг асосий мақсади маълум бир сабабни топиш, аниқлаш ёки тарғиб қилишдир[6].

Жамоатчилик билан алоқалари

Нодавлат нотижорат ташкилотлари ўз мақсадларига эришиш учун соғлом жамоатчилик билан алоқаларга муҳтож ва маблағ йиғиш ва ҳукуматлар билан ҳамкорлик қилиш учун жамоатчилик билан алоқалар усулидан фойдаланадилар. Ушбу усул ижтимоий ва сиёсий натижаларга таъсир кўрсатадиган сиёсий аҳамиятга эга бўлиши мумкин. Бутунжаҳон нодавлат ташкилотлар ассоциацияси томонидан 2002-йилда ахлоқ кодекси ташкил этилган[18].

Тузилиши

Ходимлар билан таъминлаш

Баъзи нодавлат нотижорат ташкилотлар маошли ходимларга, бошқалари эса кўнгилли ходимларга асосланган. Гарчи кўплаб нодавлат ташкилотлар ривожланаётган мамлакатларда хорижий ходимлардан фойдалансалар ҳам, бошқалари маҳаллий ходимлар ёки кўнгиллиларга таянади. Ушбу ходимларнинг ёки кўнгиллиларнинг тажрибаси бир неча омиллар билан тенглаштирилиши мумкин. Масалан, хорижликлар одатда юқорироқ маош олишади. Улар маҳаллий ходимлар билан тенг ишлашса-да, маҳаллий ходимлар кам баҳоланиши мумкин[19]. 1995-йил охирига келиб, Cонcерн Wорлдwиде (қашшоқликка қарши халқаро нодавлат ташкилот) Гаити, Африка ва Осиёдаги ўнта ривожланаётган мамлакатда 174 нафар чет эллик ва 5000 дан кўпроқ маҳаллий ходимларни иш билан таъминлаган.

Нодавлат нотижорат ташкилотлари ходимлари бир хил миқдордаги малакага эга бўлган нотижорат ташкилотлари ходимлари ва давлат хизматчиларига нисбатан ўртача 11-12% камроқ маош оладилар[20]. Бироқ, кўп ҳолларда нодавлат нотижорат ташкилот ходимлари кўпроқ қўшимча нафақа оладилар[21].

Молиялаштириш

Нодавлат нотижорат ташкилотлари одатда хайриялар ҳисобидан молиялаштирилади. Бироқ баъзи нодавлат ташкилотлар молиялаштиришни бажармайдилар. Нодавлат нотижорат ташкилотлари хайрия мақомига эга бўлиши мумкин ёки уларнинг ижтимоий мақсадларини эътироф этиш учун солиқдан озод қилиниши мумкин. Бошқалар сиёсий, диний ёки бошқа манфаатлар учун ҳар жабҳада ўсишга ҳаракат қилишади. Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан бери нодавлат нотижорат ташкилотлар халқаро майдонда[22], хусусан, гуманитар ёрдам ва қашшоқликдан халос бўлишда ёрдами туфайли ўрни ортиб борди[23].

Молиялаштириш манбаларига аъзолик бадаллари, товарлар ва хизматларни сотиш, халқаро институтлар ёки миллий ҳукуматлар грантлари, КСС жамғармалари ва хусусий хайриялар киради. Гарчи „ноҳукумат ташкилот“ атамаси ҳукуматлардан мустақилликни англаца-да, кўп нодавлат нотижорат ташкилотлар ҳукумат маблағларига боғлиқ ҳолда фаолият олиб боришмоқда[24]. Оксфамнинг 1998-йилдаги 162 миллион АҚШ доллари даромадининг тўртдан бир қисми Британия ҳукумати ва Европа Иттифоқи томонидан хайрия қилинган ва Wорлд Висион Америка Қўшма Штатларига тақдим қилинган. 1998-йилда Америка ҳукуматидан $55 млн ва Европа Иттифоқининг бир нечта грантларидан тушган даромад нодавлат нотижорат ташкилотлари учун берилади.

Нодавлат нотижорат ташкилотларини давлат томонидан молиялаштириш қийиндир. Чунки уларни назорат қилган идоралар, манфаатдор ҳукуматлар бу борада қандай фикрда бўлишидан қатъи назар гуманитар аралашувнинг бутун моҳияти шундан иборат эдики, нодавлат нотижорат ташкилотлар ва фуқаролик жамияти муҳтож ёки репрессияга учраган, муҳтож ҳолдаги одамларга ёрдам беришга ҳақли ва мажбуриятга эгадир[25]. Баъзи нодавлат нотижорат ташкилотлар, масалан, Греэнпеаcе, ҳукуматдан ва ҳукумат идораларидан тушадиган маблағни қабул қилмайди[26][27]. Америка кексалар ассоциациясининг (ААРП) 1999-йилги бюджети 540 миллион доллардан ортиқни ташкил этган[28].

Қўшимча харажатлар

Қўшимча харажатлар – бу лойиҳаларга эмас, балки нодавлат нотижорат ташкилотларни юритиш учун сарфланадиган пул миқдори[29]. У офис харажатларини, маошларни, банк ва бухгалтерия харажатларини ўз ичига олади[30]. Нодавлат нотижорат ташкилотининг умумий бюджетининг умумий харажатларга сарфлаган фоизи кўпинча уни баҳолаш учун ишлатилади[31]. Бутунжаҳон ноҳукумат ташкилотлар ассоциациясининг маълумотларига кўра, 86 фоиздан кўпроғи дастурларга сарфланиши керак (20 фоиздан камроғи қўшимча харажатларга)[32]. ОИТС, сил ва безгакга қарши кураш глобал жамғармасига пул ўтказиш беш-етти фоиз қўшимча харажатларни ташкил этади[33]. Жаҳон банки одатда 37 фоизга рухсат беради[34]. Умумий харажатларга нисбатан юқори фоиз улуши маблағларни ишлаб чиқаришни қийинлаштириши мумкин[35]. Юқори қўшимча харажатлар ҳам жамоатчилик танқидини келтириб чиқариши мумкин[36].

Лекин умумий харажатларга эътибор қаратиш самарасиз бўлиши мумкин[37]. Урбан институти ва Стенфорд университетининг ижтимоий инновациялар маркази томонидан чоп этилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, рейтинг агентликлари нодавлат нотижорат ташкилотлари учун умумий харажатларни пасайтириш учун қўшимча усулни ишлаб чиқди. Бу эса хизматларни тақдим этиш учун инфратузилманинг кам сонли ташкилотлар томонидан ташкилий самарадорликни камайтириши мумкин.[38][39] Муқобил рейтинг тизими, молиявий маълумотларга қўшимча равишда, ташкилотнинг шаффофлиги ва бошқарувини сифат жиҳатидан баҳолашни таъминлайди:

  1. Дастурнинг самарадорлигини баҳолаш;
  2. Кўнгиллилар ва бенефициарлар учун фикр алмашиш механизмларини баҳолаш;
  3. Баҳоланган ташкилотга рейтинг агентлигининг баҳолаш тамойилига жавоб беришига рухсат бериш;[40]

Мониторинг ва назорат

БМТнинг собиқ Бош котиби Кофи Аннан 2000-йил март ойида Бирлашган Миллатлар Ташкилотини ислоҳ қилишнинг устувор йўналишлари тўғрисидаги ҳисоботида фуқароларни этник, геноцид ва инсониятга қарши жиноятлардан ҳимоя қилиш масъулияти сифатида халқаро гуманитар аралашувни маъқуллади. Ушбу ҳисоботдан сўнг, Канада ҳукумати инсонпарварлик аралашуви масаласини кўрсатувчи ўзининг „Ҳимоя мас’улияти“ (Р2П) лойиҳасини бошлади[41]. Р2П лойиҳаси кенг қўлланилишга эга ва ундан мунозарали вазиятларда, хусусан, Канада ҳукуматининг Гаитидаги давлат тўнтаришига аралашувини оқлаш учун Р2П дан фойдаланиш ҳам мумкин[42].

Йирик корпорациялар нодавлат нотижорат ташкилотларининг корпоратив амалиётларга қарши кампанияларини олдини олиш учун корпоратив ижтимоий мас’улият бўлимларини кенгайтирдилар. Корпорациялар ва нодавлат нотижорат ташкилотлари ўртасидаги ҳамкорлик заифроқ шерик, одатда нодавлат нотижорат ташкилотлари билан ҳамкорлик қилиш хавфини туғдиради[43].

2007-йил декабр ойида Мудофаа вазирининг Соғлиқни сақлаш масалалари бўйича ёрдамчиси С.Wард Cассcеллс халқаро соғлиқни сақлаш бўлимини ташкил қилди[44]. Халқаро саломатлик миссиясининг бир қисми нодавлат нотижорат ташкилотлар билан ўзаро манфаатдор бўлган соҳалар бўйича мулоқот қилишдир. 2005-йилда Мудофаа вазирлиги директиваси АҚШ Мудофаа вазирлиги барқарорликни ошириш бўйича фаолиятни жанговар ҳаракатлар каби муҳим деб билишини талаб қилган[45]. Халқаро ҳуқуқ меъёрларига мувофиқ, департамент Давлат департаменти ва УСАИД каби анъанавий етакчи агентликлар фаолият кўрсатишда қийин аҳволдаги можаро ҳудудларида (масалан, Ироқ) асосий хизматларни яхшилашга эътибор қаратди. Халқаро Соғлиқни сақлаш нодавлат нотижорат ташкилотлар мустақиллиги, малакаси ва ҳалол брокерлик мақомини тан олган ҳолда, улар билан ҳамкорликка асосланган, узоқ муддатли муносабатларни ривожлантиради.

Тарихи

Халқаро нодавлат ташкилотлари камида 18-аср охирига бориб тақалади ва 1914-йилга келиб 1083 та нодавлат нотижорат ташкилотлари мавжуд бўлган[46][47][48]. Халқаро нодавлат ташкилотлари қулликка қарши кураш ва аёллар сайлов ҳуқуқининг ҳимояси учун курашганлар ва 1932–1934-йиллардаги „Бутунжаҳон қуролсизланиш конференсияси“да ушбу масалалар бўйича ютиб чиққанлар[49].

Ушбу атамалар бўйича чора-тадбирлар 1945-йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ташкил топиши билан белгилаб қўйилди[50]. Уставининг Х боби 71-моддасида ҳукуматлар ҳам, аъзо давлатлар ҳам бўлмаган ташкилотлар учун консултатив мақом белгилаб қўйилган[51][52]. Халқаро нодавлат нотижорат ташкилотлари биринчи марта Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Иқтисодий ва Ижтимоий Кенгашининг (ЭКОСОС) 1950-йил 27-февралдаги 288-резолюциясида „халқаро шартнома асосида таъсис этилмаган ҳар қандай халқаро ташкилот“ деб таърифланган. Нодавлат нотижорат ташкилотлар ва бошқа „асосий гуруҳлар“нинг барқарор ривожланишдаги роли 21-кун тартибининг 27-бобида эътироф этилган[53][54]. Халқаро нодавлат нотижорат ташкилотларининг юксалиши ва қулаши замонавий воқеаларга тўғри келиб, ўсиш даврида кучайиб ва инқироз даврида пасайиб боради[55]. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ўз ассамблеялари ва айрим йиғилишларида ноҳукумат ташкилотларга кузатувчи мақоми берган. Бирлашган Миллатлар Ташкилотига кўра, нодавлат нотижорат ташкилот – бу ҳукумат назоратидан мустақил бўлган ва шунчаки мухолифатдаги сиёсий партия бўлмаган хусусий, нотижорат ташкилотдир[56].

Нодавлат секторнинг жадал ривожланиши Ғарб давлатларида ижтимоий давлатни қайта қуриш натижасида юзага келди. Бу жараённинг глобаллашуви коммунистик тузум қулагандан кейин содир бўлди ва Вашингтон консенсусининг муҳим қисми бўлди.[24]

Йигирманчи асрнинг глобаллашуви нодавлат нотижорат ташкилотларининг аҳамиятини оширди. Жаҳон Савдо Ташкилоти каби халқаро шартнома ва ташкилотлар капиталистик манфаатларга эътибор қаратди. Ушбу тенденсияни мувозанатлаш учун нодавлат нотижорат ташкилотлари инсонпарварлик масалалари, ривожланишга ёрдам ва барқарор ривожланишга урғу беришди. Ҳар йили январ ойида Швейцариянинг Давос шаҳрида бўлиб ўтадиган Жаҳон Иқтисодий Форумининг рақобатдош конвенсияси бўлган Бутунжаҳон ижтимоий форуми бунга мисол бўла олади. 2005-йил январ ойида Бразилиянинг Порту-Алегри шаҳрида бўлиб ўтган бешинчи Бутунжаҳон ижтимоий форумида 1000 дан ортиқ нодавлат нотижорат ташкилот вакиллари иштирок этди[57]. 1992-йилда Рио-де-Жанейрода 2400 га яқин вакил иштирок этган „Ер саммити“ биринчи бўлиб халқаро нодавлат нотижорат ташкилотларининг экологик муаммолар ва барқарор ривожланишдаги кучини намойиш этди. Трансмиллий нодавлат нотижорат ташкилот тармоғи кенгайиб борди[58].

Ҳуқуқий мақоми

Гарчи нодавлат нотижорат ташкилотлари миллий қонунлар ва амалиётларга бўйсунсалар ҳам, дунё бўйлаб тўртта асосий гуруҳга бўлинади[59]:

Европа Кенгаши 1986-йилда Страсбургда халқаро нодавлат ташкилотларининг юридик шахсини тан олиш тўғрисидаги Европа конвенсияси лойиҳасини ишлаб чиқди ва бу Европа нодавлат нотижорат ташкилотлари учун умумий ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилади. Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа конвенсиясининг 11-моддасида нодавлат нотижорат ташкилотлари учун асосий бўлган ҳуқуқлар ҳимояланган.

Иқтисодиёт назарияси

„Давлат лойиҳаси нодавлат нотижорат ташкилотлари ёки ҳукуматга тегишли бўлиши керакми?“,— деган савол иқтисод фанида тўлиқ бўлмаган молия назарияси воситаларидан фойдаланган ҳолда ўрганилган. Ушбу назарияга кўра, қарор қабул қилувчилар ўртасидаги муносабатларнинг ҳар бир тафсилоти шартномада белгиланиши мумкин эмас. Демак, келажакда томонлар ўз муносабатларини ўзгарувчан шароитларга мослаштириш учун бир-бири билан савдолашади. Бунда мулкчилик муҳим аҳамиятга эга. Чунки у томонларнинг шартнома бўлмаган инвестицияларини амалга оширишга тайёрлигини белгилайди. Хусусий фирмалар контекти шуни кўрсатдики, энг муҳим сармоявий вазифага эга бўлган томон мулкдор бўлиши керак[60]. Шунга қарамай, Беслей ва Гҳатак давлат лойиҳалари контектида инвестиция технологиясининг аҳамияти йўқлигини таъкидладилар[61].

Хусусан, ҳукумат асосий инвестор бўлган тақдирда ҳам нодавлат нотижорат ташкилотлари лойиҳани ҳукуматдан кўра каттароқ баҳолаган бўлса, нодавлат нотижорат ташкилотларига эгалик қилиш мақбул бўлади. Бироқ, бу далилнинг умумий асослилиги баъзи фикрларга кўра шубҳа остида қолади[62][63][64]. Бундан ташқари, инвестиция технологияси савдолашишда келишмовчиликлар мавжуд бўлса[65], томонлар қайта-қайта ўзаро алоқада бўлганда[66] ёки томонлар ассиметрик бўлганда мулкчиликнинг оптимал тузилиши учун муҳим бўлиши мумкин[67].

Жаҳон воқеаларига таъсири

Бутунжаҳон нодавлат нотижорат ташкилотлари куни (2014-йил Афғонистон)
Бугун биз Бутунжаҳон нодавлат нотижорат ташкилотлари куни, фуқаролик жамиятининг жамоат майдонига қўшаётган асосий ҳиссаси ва уларнинг овоз беришдаги имкониятларини нишонлаймиз.
—Европа Комиссияси Вице-Президенти Федериcа Могҳерини. Брюсселда 2017-йилда Бутунжаҳон нодавлат нотижорат ташкилотлар кунини нишонлашда со'злаган нутқи[68].

Хизмат кўрсатиш бўйича кўпинча нодавлат нотижорат ташкилотлари ривожланаётган мамлакатлар ҳукуматлари ресурсларнинг етишмаслиги туфайли турли товарлар ва хизматларини етказишда асосий вазифани бажарадилар. Улар пудратчилар бўлиши мумкин ёки жамоат товарлари нархини пасайтириш учун давлат идоралари билан ҳамкорлик қилишлари мумкин. Потенсиални оширишда нодавлат нотижорат ташкилотлари „кунлик кўрсаткич, тузилма, лойиҳалар ва кундалик фаолият“га таъсир кўрсатади[69].

Адвокатлик ва таълим соҳасидаги нодавлат нотижорат ташкилотлари мулоқот орқали хулқ-атвор ва ғояларни ўзгартиришга, ижтимоий, сиёсий ёки экологик ўзгаришларни рағбатлантириш учун хабарлар тайёрлашга қаратилган ва ахборот ташкилотлари хорижий бюроларни қисқартирганлиги сабабли, кўплаб нодавлат нотижорат ташкилотлари янгиликлар репортажини кенгайтира бошладилар[70]. Жамоавий нодавлат ташкилотлари фаоллар кун тартибини илгари суриш учун жамоатчиликни сафарбар қилади ва кенг кўламли жамоавий фаолиятни мувофиқлаштиради[71].

Совуқ уруш тугаганидан бери ривожланган мамлакатлардаги кўпроқ нодавлат нотижорат ташкилотлари халқаро миқёсда тарғибот ишларини олиб бормоқда. Маҳаллий ва миллий ижтимоий ишларга жалб қилинган ҳолда, улар ривожланаётган мамлакатларда ички сиёсат ўзгаришига таъсир кўрсатди[72]. Ихтисослашган нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамкорликни йўлга қўйди, алоқаларни мустаҳкамлади ва сиёсатда ўз ўринларини топдилар[73].

Траcк ИИ дипломатияси

Траcк ИИ дипломатияси – бу ҳукуматнинг норасмий аъзолари, жумладан, эпистемик ҳамжамиятлар, собиқ сиёсатчи ва таҳлилчилар томонидан трансмиллий мувофиқлаштиришдир. У сиёсатчилар ва сиёсат таҳлилчиларига норасмий муҳокамалар орқали умумий ечим топишга ёрдам беришни мақсад қилган. Ҳукумат амалдорлари, дипломатлар ва сайланган раҳбарлар томонидан олиб бориладиган расмий дипломатиядан фарқли ўлароқ, Траcк ИИ дипломатиясига ҳукумат ишларига кирмайдиган экспертлар, олимлар, профессорлар ва бошқа арбоблар иштирок этади.

Бутунжаҳон нодавлат нотижорат ташкилотлари куни

Ҳар йили 27-февралда нишонланадиган „Бутунжаҳон нодавлат нотижорат ташкилотлари куни“ 2010-йилнинг 17-апрелида Литванинг Вилнюс шаҳрида бўлиб ўтган Болтиқбўйи давлатларининг саккизинчи саммитида Болтиқ денгизи бўйидаги ИХ нодавлат нотижорат ташкилотлари форумида 12 та давлат томонидан тан олинган ва асосий нишонланиб келинадиган саммитлардан биридир[74]. У 2014-йил 28-февралда Финляндиянинг Ҳелсинки шаҳрида Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Тараққиёт Дастури администратори ва Янги Зеландиянинг собиқ Бош вазири Ҳелен Кларк томонидан халқаро миқёсда тан олинган[75][76][77].

Дипломатияси

Нодавлат нотижорат ташкилотлари контектида дипломатия ижтимоий ёки атроф-муҳит масалалари билан боғлиқ умумий мақсадларга эришиш учун бошқа ташкилотлар, манфаатдор томонлар ва ҳукуматлар билан ҳамкорликни ўрнатиш ва қўллаб-қувватлаш амалиётини англатади.

Нодавлат нотижорат ташкилотлари кўпинча бир нечта томонлар билан турли манфаатлар ва мақсадларга эга бўлган мураккаб муҳитда фаолият олиб боради. Дипломатия нодавлат нотижорат ташкилотларига ушбу мураккаб муҳитда ҳаракат қилиш ва ўзаро тушуниш, консенсусни ўрнатиш ва ҳамкорликни осонлаштириш учун турли иштирокчилар билан конструктив мулоқот ўтказиш имконини беради.

Самарали нодавлат нотижорат ташкилотлари дипломатияси ишончни мустаҳкамлаш, мулоқотни ривожлантириш, аниқлилик ва шаффофликни рағбатлантиришни ўз ичига олади. Нодавлат нотижорат ташкилотлари дипломатия билан турли воситалар, жумладан, адвокатлик, лоббичилик, ҳамкорлик ва музокаралар орқали шуғулланиши мумкин. Бошқа ташкилотлар ва манфаатдор томонлар билан ҳамкорликда иш олиб бориш орқали нодавлат нотижорат ташкилотлари кўпроқ таъсирга эришишлари ва ўз мақсадларига янада самаралироқ эришишлари мумкин[78].

Танқидлар

Танзаниялик ёзувчи ва академик Исса Шивжи иккита мақоласида нодавлат нотижорат ташкилотларини танқид қилади: „Нодавлат нотижорат ташкилотлари нутқидаги жимлик: Африкадаги нодавлат нотижорат ташкилотларининг роли ва келажаги“ ва „Танзаниядаги нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳақида фикр: биз киммиз?, нима эмасмиз ва нима қилишимиз керак?“. Шивжининг ёзишича, нодавлат нотижорат ташкилотлари раҳбарлари ва фаолларининг яхши ниятларига қарамай, у „ниятларидан қатъи назар, ҳаракатларнинг обектив оқибатларини“ танқид қилади[79]. Шивжининг фикрича, нодавлат нотижорат ташкилотларининг юксалиши неолиберал парадигманинг бир қисми бўлиб, у фақат алтруизмдан келиб чиқмайди. Нодавлат нотижорат ташкилотлари бошқарув муносабатларини давом эттириб, уни тушунмасдан дунёни ўзгартиришни хоҳлайди.

Жамес Пфеиффер Мозамбикдаги нодавлат нотижорат ташкилотларининг иштирокини ўрганишда уларнинг мамлакат соғлиғига салбий таъсирини кўриб чиқади. Пфеиффер нинг сўзларига кўра, Мозамбикдаги нодавлат ташкилотлар „маҳаллий соғлиқни сақлаш тизимини парчалаб ташлаган, соғлиқни сақлаш дастурлари устидан маҳаллий назоратни сусайтирган ва маҳаллий ижтимоий тенгсизликнинг кучайишига ҳисса қўшган“[80]. Бу эса соғлиқни сақлаш ходимларини одатдаги вазифаларидан чалғитиши, нодавлат нотижорат ташкилотларига хизмат кўрсатишга қаратилган параллел лойиҳаларни яратиши мумкин. Бу маҳаллий бирламчи соғлиқни сақлаш соҳасидаги саъй-ҳаракатларга путур етказади ва ҳукуматнинг ўз соғлиқни сақлаш сектори устидан агентликни қўллаб-қувватлаш имкониятини йўқотади[81]. Пфеиффер нодавлат нотижорат ташкилотлари ва ДПС (Мозамбик провинцияси соғлиқни сақлаш бошқармаси)нинг ҳамкорлик моделини таклиф қилди. Нодавлат нотижорат ташкилотлари „расмий равишда мезбон мамлакат ичида стандарт ва қатъий риоя қилиниши“ керак бўлган „витрин“ лойиҳаси ва барқарор бўлмаган параллел дастурларни қисқартириши керак[82].

Жессиcа Матҳеwс ўзининг 1997-йилги мақоласида шундай деб ёзган эди: „Барча кучли томонларга қарамай, нодавлат нотижорат ташкилотлари алоҳида манфаатлидир. Уларнинг энг яхшилари турли хил азият чекишади. Ҳар бир жамоат ҳаракатини уларнинг алоҳида манфаатларига қандай таъсир қилишига қараб баҳолайдилар“.[83] Нодавлат нотижорат ташкилотлари сиёсатни ўзаро боғлиқликдан маҳрум қиладилар.

Вижай Прашаднинг сўзларига кўра, 1970-йиллардан бери „Роберт МcНамара бошчилигидаги Жаҳон банки нодавлат ташкилотларни ҳукумат орасида қўллаб-қувватлаб, глобал, минтақавий куч ва ишлаб чиқариш муносабатларини бузилмаган ҳолда қолдирди“[84]. Нодавлат нотижорат ташкилотлари империализмни сақлаб қолишда айбланган[85]. Ушбу функсия мустамлакачилик давридаги руҳонийлар функсиясига ўхшаш. Сиёсий файласуф Питер Холлвард уларни сиёсатнинг аристократик шакли деб атаган[86]. Аcтион Аид ва Чристиан Аид „2004-йилда АҚШ томонидан қўллаб-қувватланган тўнтаришда Гаитидаги сайланган ҳукуматга қарши самарали маъқулланган“ ва „империализмнинг гуманитар юзи“ эканлиги таъкидланган.[87] Глобал жанубдаги ҳаракатлар (Жанубий Африканинг Ғарбий Кейпдаги эвакуацияга қарши кампанияси каби) ноҳукумат ташкилотлари билан ишлашдан бош тортдилар. Чунки бу уларнинг автономияларига путур етказарди[88][89].

Маҳаллий жамоат ишларида қатнашаётган нодавлат нотижорат ташкилотлари ишчилари. Баъзи танқидчилар нодавлат нотижорат ташкилотлари ўзларининг манфаатларини жамият фаровонлигидан устун қўйишини таъкидлашади.

Нодавлат нотижорат ташкилотлари ўз молиячиларига ижтимоий адолатдан кўра барқарорликни биринчи ўринга қўйишларига рухсат бериш орқали одамларни заифлаштирганликда айблаган[90].

Нодавлат нотижорат ташкилотлари баъзи Ғарб мамлакатлари ва бошқа мамлакатлар томонидан ташқи сиёсий вазиятларда айбланмоқда[91][92]. Россия Президенти Владимир Путин 2007-йилда нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳақида „Улар расмий тарзда мустақил бўлса, мақсадли ва назорат остида бўлади.“,— деб таъкидлаганлар.[93] Майклнинг таъкидлашига кўра, „Оксфам“, „Қизил Хоч“, „Карод ва Актид“ уларнинг энг йирик нодавлат нотижорат ташкилотларидир ва бошқа ташкилотлар томонидан ҳар доим ушбу ташкилотларга ёрдам беришни барқарорлаштиришга интилмоқдалар. Аммо баъзилари, асосан АҚШда ўз тарафдорларининг мафкурасини ҳам фаол тарғиб қилмоқдалар[94].

Нодавлат нотижорат ташкилотлари ўз манфаатларини кўздан кечириш учун компанияларда нотўғри маълумотлардан фойдаланишда айблашган. Ёг Парри ва „Гугек“ хабарига кўра, „Фан бизнинг ягона қарорларни қабул қилиш воситамиздир. Аммо сиёсий ва тижорий томондан фандан фойдаланишга асосий сабаб ундан муқова сифатида фойдаланишдир.“[95] Собиқ немис сиёсатчиси Катжек деган: „Агар нодавлат нотижорат ташкилотлари яхши муҳитни исташса, улар муросага келишни ўрганишлари керак.“[96][97]

Эрик Веркер ва Файсал Аҳмад ривожланаётган давлатларда учта нодавлат нотижорат ташкилотларининг фитнасини амалга оширган. Миллатда жуда кўп нодавлат нотижорат ташкилотлари, хусусан, урушда қатнашган киши томонидан бошқариладиган битта нодавлат нотижорат ташкилотининг жамиятдаги оброъсини пасайтирган. Чунки уни осонликча бошқа нодавлат нотижорат ташкилотлари томонидан эгаллаб олиш мумкин эди. Мақсадли фойда келтирадиган маблағ ва пулларни камайтириш жамиятдан расмий ажралиш ва маҳаллий ташкилотларга чиқарадиган лойиҳаларда нодавлат нотижорат ташкилотлари учун харажатларнинг камайишига олиб келади. Нодавлат нотижорат ташкилотларининг вазифаларидан бири бу – пул ва даромаддир[97].

Нодавлат нотижорат ташкилотларининг муҳим томонлари уларнинг қонуний ва мустақил тарзда овоз бера олишидир[98][99]. Нера Чандҳокенинг „Жаҳон тизимлари тадқиқот журнали“да чоп қилинган мақоласида нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳақида шундай деб ёзган эди: „Бу фикрни очиқчасига айтиш учун жанубий мамлакат фуқароларига керак бўладиган эҳтиёжларни глобал фуқаролик жамиятида ифодалашимиз керак бўлади. Агар биз нодавлат нотижорат ташкилотлари аъзоларининг манфаат ва муаммоларлари бўлган одамлар билан юзма-юз учрашишлари ёки ушбу кишиларнинг вакили бўлган одамлар олдида жавобгар эмаслигини тушунганимизда, ушбу ташкилотларнинг вазифаси янада қийинроқ эканлигини англаган бўлардик.“[100]

Нодавлат нотижорат ташкилотини молиялаштириш унинг қонуний фаолият олиб боришига таъсир қилади ва ҳукуматдан келадиган маблағга боғланиб қолишади[101]. Нодавлат нотижорат ташкилотининг мустақил тарзда фаолият олиб бориши учун баъзи тобелик шартларини қўшиши мумкин бўлган ҳамкорларнинг фикрларига қўшимча равишда бериладиган маблағлар ошиши ва ўзаро рақобат кучайиши мумкин[102]. Расмий ёрдамга қарамлик „нодавлат нотижорат ташкилотларининг ҳукуматлар учун номақбул бўлган масалалар бўйича ўз фикрларини билдириш истаги“ни сусайтириши мумкин ва нодавлат нотижорат ташкилотларини молиялаштиришдаги ўзгаришлар уларнинг функсиясини ўзгартирди[99].

Нодавлат нотижорат ташкилотлари устидан тараққий этаётган дунёнинг эҳтиёжларини ифода эта олмаётгани, „қонуний овоз“ беришни сусайтираётгани ва шимол-жануб тафовутини сақлаб қолгани учун эътироз билдирилган[103]. Нодавлат нотижорат ташкилотларининг шимолий ва жанубий қисмлари ўртасидаги ҳамкорлик ва ўзаро муносабатларнинг шаффофлиги доимо гумон остида бўлган. Шимол тарғибот ва ресурслардан фойдаланишда етакчи. Жануб эса ривожланаётган мамлакатларда хизматларни тақдим этишда фаолдир[104]. Баъзан умумий муоммоларнинг ечимини топиш қийин бўлиси мумкин. Чунки шимолий нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамкорлик орқали ишламаслиги, ҳамкорликларда қатнашмаслиги ёки ҳамкорликларни рад этиши мумкин[105]. Нодавлат нотижорат ташкилотлари баъзи мамлакатларда давлат секторига зарар етказишда айбланган. Бунинг асосий сабаби давлат соғлиқни сақлаш тизимларининг бузилишига олиб келадиган нотўғри бошқарувдир.

1980-йилдан, асосан, 1990-йилдан буён нодавлат нотижорат ташкилотлари билан ўзаро ҳамкорлик, иштирок этиш кўлами ва хилма-хиллиги ўсиб борди[106]. Нодавлат нотижорат ташкилотлари марказлаштириш ва мувозанатини сақлашга эътибор қаратишди. Нодавлат нотижорат ташкилотларини марказлаштириш, хусусан, халқаро миқёсда умумий таъсирини ошириш ёки мақсадлар тўпламини белгилаш асосий вазифа эди. Шунингдек, нодавлат нотижорат ташкилотлари устида миқёси бўйича камтарона бўлган, осон назорат қилинадиган, дарҳол фойда келтирадиган ва коррупсиясиз фаолият олиб борадиган лойиҳаларни амалга ошириш орқали маҳаллий муаммоларга етарли ва самарали жавоб бериш имкониятларини ошириш фойдали бўлиши мумкин.

Ўзбекистонда гендер тенгликни таъминлашдаги нодавлат тижорат ташкилотларнинг ўрни

Ўзбекистонда гендер тенгликни таъминлаш йўналишида алоҳида давлат сиёсати олиб борилмоқда. 2021-йилга нисбатан юртимизда 9700 га яқин нодавлат нотижорат ташкилотлари мавжуд бўлиб, уларнинг 377 таси хотин-қизлар ва оила масалалари бўйича иш олиб боради. Давлат органлари ва хўжалик бирлашмаларида эса 34 088 та хотин-қизлар масалалари бўйича бошланғич ташкилотлар мавжуд.

Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳри ҳамда туман(шаҳар)ларда Хотин-қизлар жамоатчилик кенгашлари ва „Нодавлат нотижорат ташкилотлар клуби“ фаолият юритмоқда.

Ўзбекистон Республикасининг Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисидаги Қонунига кўра, гендер кўрсаткичларни шакллантиришда фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, нодавлат нотижорат ташкилотларининг ва фуқаролик жамияти бошқа институтларининг маълумотларидан фойдаланиш мумкин.

Халқаро ташкилотлар томонидан хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар яратиш ва зўравонликнинг олдини олишга қаратилган узоқ муддатга мўлжалланган Миллий ҳаракатлар режасини (Миллий режа) ишлаб чиқиш тавсияси инобатга олиниб 2021-йилнинг 28-май куни „2030 йилга қадар Ўзбекистон Республикасида гендер тенгликка эришиш стратегияси“ қабул қилинди. Тармоқлараро миллий ҳаракатлар режасини ишлаб чиқиш ва уни амалга ошириш жараёнига нодавлат нотижорат ташкилотларини кенг жалб қилиш бу борадаги ягона давлат сиёсатини олиб бориш ва муҳим натижаларга эришишда асосий омил ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Гендер тенгликни таъминлаш масалалари бўйича комиссиясининг нодавлат нотижорат ташкилотлар билан ҳамкорликда ҳар йили Гендер стратегияси доирасида амалга оширилаётган ислоҳотлар юзасидан ахборот-таҳлилий шарҳлар тайёрланиши борасида масъуллиги белгиланди. Шунингдек, комиссия нодавлат нотижорат ташкилотлари жалб этган ҳолда Гендер стратегиясининг амалга оширилишини мониторинг қилиши, соҳанинг ривожланишига тўсқинлик қилувчи муаммоли масалаларни тезкорлик билан кўриб чиқиши ва ҳал этиши белгиланган.

Нодавлат нотижорат ташкилотлар ўртасида хотин-қизларни касбга ўргатиш, уларнинг бандлигини таъминлашга кўмаклашувчи грантлар эълон қилинмоқда.

Кам таъминланган хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш учун Ўзбекистон Республикаси касаба уюшмалари Федерацияси кенгашига етарли даражада маблағ ажратиш кўзда тутилган.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталари Кенгашларининг 2020-йил 23-декабр да „Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Нодавлат нотижорат ташкилотларни ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фонди фаолиятини такомиллаштириш тўғрисида“ги қўшма қарори қабул қилинди.

Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятларни таъминлаш соҳасидаги ваколатлари

  1. Аёлларни ижтимоий-ҳуқуқий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш, аёлларнинг ижтимоий ҳамда сиёсий фаоллигини оширишга доир чора-тадбирларни амалга оширишда иштирок этади;
  2. Аёллар ва эркаклар учун бандлик соҳасида тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятларни таъминлашга кўмаклашади;
  3. Гендер тенгликни таъминлаш соҳасидаги давлат органларининг қарорларини, миллий ҳаракатлар режаларини ҳамда стратегияларни ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этади;
  4. Гендер тенглик масалалари бўйича давлат органлари, ОАВ, илмий ва таълим муассасалари ҳамда бошқа ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади;
  5. Гендер тенглик маданиятини шакллантиришга қаратилган ўқув, ахборот-маърифий тадбирларни амалга оширади;
  6. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни гендер-ҳуқуқий экспертизадан ўтказишда иштирок этади;
  7. Гендер тенгликни таъминлашга қаратилган тадбирларни ўтказишда кўмаклашади;
  8. Жинс бўйича бевосита ёки билвосита камситилган шахсларнинг ҳуқуқларини давлат органларида ва судда ҳимоя қилишга кўмаклашади;
  9. Мазкур қонун ҳужжатларининг ижроси устида жамоатчилик назоратини амалга оширади.

Манбалар

  1. ↑ „Эуропе ин а суитcасе: Оливер Wардроп Дисcуссионс“ (эн-ГБ). Эуропе-Георгиа Институте (2019-йил 29-октябр). 2021-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-март.
  2. ↑ Лех.уз/ҳттпс://лех.уз/аcц/-11360
  3. ↑ Плант, Давид (2005). „Тҳе Левеллерс (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-08-29 санасида архивланган) Андоза:Wебарşив“. Бритиш Cивил Wарс анд Cоммонwеалтҳ
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Лаwрй, Лйнн. Гуиде то Нонговернментал Организатионс фор тҳе Милитарй, 2009 — 29–30-бет (2013-йил 30-июлда асл нусхадан архивланган). 
  5. ↑ Вакил, Анна (Деcембер 1997). "Cонфронтинг тҳе cлассифиcатион проблем: Тоwард а тахономй оф НГОс". Wорлд Девелопмент 25 (12): 2057–2070. дои:10.1016/С0305-750Х(97)00098-3. ИССН 0305-750Х. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_wорлд-девелопмент_1997-12_25_12/паге/2057. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Wиллетц, Петер. "Wҳат ис а Нон-Говернментал Организатион?". УНЕСCО Энcйcлопаэдиа оф Лифе Суппорт Сйстемс. Cитй Университй Лондон. ҳттп://www.стафф.cитй.аc.ук/п.wиллетц/CС-НТWКС/НГО-АРТ.ҲТМ. <!--->
  7. ↑ Леwис, Давид; Канжи, Назнеэн. Нон-говернментал организатионс анд девелопмент. Абингдон, Охон: Роутледге, 2009 — 9–10-бет. ИСБН 978-0-203-87707-4. 
  8. ↑ Леwис, Давид; Канжи, Назнеэн. Нон-говернментал организатионс анд девелопмент. Абингдон, Охон: Роутледге, 2009 — 9–10-бет. ИСБН 978-0-203-87707-4. 
  9. ↑ Леwис, Давид; Канжи, Назнеэн. Нон-говернментал организатионс анд девелопмент. Абингдон, Охон: Роутледге, 2009 — 9–10-бет. ИСБН 978-0-203-87707-4. 
  10. ↑ Леwис, Давид; Канжи, Назнеэн. Нон-говернментал организатионс анд девелопмент. Абингдон, Охон: Роутледге, 2009 — 9–10-бет. ИСБН 978-0-203-87707-4. 
  11. ↑ „Нон-Говернментал Организатионс (НГОс)“ (эн). www.усаид.гов (2017-йил 25-сентябр). 2020-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-сентябр.
  12. ↑ Леwис, Давид; Канжи, Назнеэн. Нон-говернментал организатионс анд девелопмент. Абингдон, Охон: Роутледге, 2009 — 9–10-бет. ИСБН 978-0-203-87707-4. 
  13. ↑ „НГО ин Канпур“ (2022-йил 29-январ). 2022-йил 5-февралда асл нусхадан архивланган.
  14. ↑ Wорлд Банк Cритериа дефининг НГО (Wайбаcк Мачине сайтида 21 Жуне 2007 санасида архивланган)
  15. ↑ Левертй, Саллй „НГОс, тҳе УН анд АПА“. Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион (2008). Қаралди: 2021-йил 12-август.
  16. ↑ 16,0 16,1 Фолгер, Жеан „Wҳат ис ан НГО (Нон-Говернментал Организатион)?“ (эн). Инвестопедиа (2021-йил 18-январ). Қаралди: 2021-йил 12-август.
  17. ↑ „Wорлд Ассоcиатион оф Нон-Говернментал Организатионс – Cоде оф Этҳиcс анд Cондуcт фор НГОс“. www.wанго.орг. Қаралди: 2020-йил 5-апрел.
  18. ↑ „Wорлд Ассоcиатион оф Нон-Говернментал Организатионс – Cоде оф Этҳиcс анд Cондуcт фор НГОс“. www.wанго.орг. Қаралди: 2020-йил 5-апрел.
  19. ↑ „Wорлд Ассоcиатион оф Нон-Говернментал Организатионс – Cоде оф Этҳиcс анд Cондуcт фор НГОс“. www.wанго.орг. Қаралди: 2020-йил 5-апрел.
  20. ↑ Бен-Нер, Авнер; Рен, Тинг; Паулсон, Дарла Флинт (13 Април 2010). "А Сеcторал Cомпарисон оф Wаге Левелс анд Wаге Инеқуалитй ин Ҳуман Сервиcес Индустриэс". Нонпрофит анд Волунтарй Сеcтор Қуартерлй 40 (4): 608–633. дои:10.1177/0899764010365012. ИССН 0899-7640. ҳттп://дх.дои.орг/10.1177/0899764010365012. 
  21. ↑ Wеркер, Эриc; Аҳмед, Фаисал З. (2008). "Wҳат До Нонговернментал Организатионс До?". Жоурнал оф Эcономиc Перспеcтивес 22 (2): 74–75. дои:10.1257/жеп.22.2.73. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-эcономиc-перспеcтивес_спринг-2008_22_2/паге/74. 
  22. ↑ Wеркер, Эриc; Аҳмед, Фаисал З. (2008). "Wҳат До Нонговернментал Организатионс До?". Жоурнал оф Эcономиc Перспеcтивес 22 (2): 74. дои:10.1257/жеп.22.2.73. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-эcономиc-перспеcтивес_спринг-2008_22_2/паге/74. 
  23. ↑ Давид Риэфф.. „НГ-Уҳ-О – Тҳе троубле wитҳ ҳуманитарианисм“ (2010-йил 10-июн). 2023-йил 5-апрелда асл нусхадан архивланган.
  24. ↑ 24,0 24,1 Сараҳ Жане Гилберт; Рамон Cасадесус-Масанелл; Жордан Митчелл „ҲБС Cасес: Тҳе Валуэ оф Энвиронментал Аcтивисц“. Ҳарвард Бусинесс Счоол Wоркинг Кноwледге (2008-йил 8-сентябр). 2009-йил 10-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 20-декабр.
  25. ↑ „08 Аннуал Репорт“. Греэнпеаcе. 2009-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-декабр.
  26. ↑ „Полл шоwс поwер оф АИПАC дропс слигҳтлй“. Жеwиш Неwс Wеэклй оф Нортҳерн Cалифорниа (1999-йил 19-декабр). 2007-йил 30-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 25-июн.
  27. ↑ „Дефининг cертаин термс ин а будгет“. Фундс фор НГОс (2011-йил 18-сентябр). 2014-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-декабр.
  28. ↑ „Cоде оф Этҳиcс & Cондуcт фор НГОс Cомплианcе Мануал“. Wорлд Ассоcиатион оф Нон-Говернментал Организатионс. 2010-йил 1-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-апрел.
  29. ↑ Гармаисе, Давид „Натионал НГОс Сервинг ас ПРс Эхcлудед фром тҳе Глобал Фунд'с Полиcй он Перcентаге-Басед Оверҳеад Cосц“. Аидспан (2012-йил 24-январ). 2013-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  30. ↑ Гармаисе, Давид „Натионал НГОс Сервинг ас ПРс Эхcлудед фром тҳе Глобал Фунд'с Полиcй он Перcентаге-Басед Оверҳеад Cосц“. Аидспан (2012-йил 24-январ). 2013-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  31. ↑ Гармаисе, Давид „Натионал НГОс Сервинг ас ПРс Эхcлудед фром тҳе Глобал Фунд'с Полиcй он Перcентаге-Басед Оверҳеад Cосц“. Аидспан (2012-йил 24-январ). 2013-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  32. ↑ Гиббс, Чристопҳер; Фумо, Cлаудиа; Кубй, Тҳомас. Нонговернментал организатионс ин Wорлд Банк суппортед прожеcц : а ревиэw, 2нд, Wашингтон, Д.C.: Wорлд Банк, 1999 — 21-бет. ИСБН 978-0-8213-4456-9. 
  33. ↑ НГОс анд соcиал респонсибилитй, 1ст, Бинглей, УК: Эмералд, 2010 — 121-бет. ИСБН 978-0-85724-295-2. 
  34. ↑ Кассаҳун, Самсон. Соcиал cапитал фор сйнергистиc партнершип : девелопмент оф поор лоcалитиэс ин урбан Этҳиопиа, 1. Ауфл., Гöттинген: Cувиллиэр, 2004 — 153-бет. ИСБН 978-3-86537-222-2. 
  35. ↑ Счмитз, Ҳанс Петер анд Георге Э. Митчелл 2010. Навигатинг Эффеcтивенесс (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-06-14 санасида архивланган), Ҳуманитариан&Девелопмент НГОс Домаин Блог, Тҳе Ҳаусер Cентер фор Нонпрофит Организатионс, Ҳарвард Университй (9 Марч)
  36. ↑ „Тҳе Прос анд Cонс оф Финанcиал Эффиcиэнcй Стандардс“ (2016-йил 4-июн). 2013-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 29-ноябр.
  37. ↑ „Тҳе Ратингс Гаме (ССИР)“. 2015-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 2-январ.
  38. ↑ Лоwелл, Степҳаниэ, Бриан Трелстад, анд Билл Меэҳан. 2005. Тҳе Ратингс Гаме. Эвалуатинг тҳе тҳреэ гроупс тҳат рате тҳе Чаритиэс (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-07-19 санасида архивланган). Станфорд Соcиал Инноватион Ревиэw: 39–45.
  39. ↑ „Баcкгроунд Информатион он тҳе Респонсибилитй то Протеcт — Оутреач Программе он тҳе Рwанда Геноcиде анд тҳе Унитед Натионс“. Ун.орг. Қаралди: 2013-йил 24-декабр.
  40. ↑ „Интернатионал Cоалитион фор тҳе Респонсибилитй то Протеcт (ИCРтоП)“. Респонсибилитйтопротеcт.орг. 2020-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-декабр.
  41. ↑ Баур, Доротҳеа; Счмитз, Ҳанс Петер (2012). "Cорпоратионс анд НГОс: Wҳен Аccоунтабилитй Леадс то Cо-оптатион". Жоурнал оф Бусинесс Этҳиcс 106 (1): 9–21. дои:10.1007/с10551-011-1057-9. ҳттп://доc.реро.ч/реcорд/312987/филес/10551_2011_Артиcле_1057.пдф. 
  42. ↑ „Форcе Ҳеалтҳ Протеcтион & Реадинесс - Деcембер 08, 2006“. 2006-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 1-март.
  43. ↑ „Департмент оф Дефенсе Диреcтиве 3000.05“. Унитед Статес Департмент оф Дефенсе (2009-йил 16-сентябр). 2010-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-декабр.
  44. ↑ Давиэс, Тҳомас. НГОс: А Неw Ҳисторй оф Транснатионал Cивил Соcиэтй. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2014 — 23-бет. ИСБН 978-0-19-938753-3. 
  45. ↑ Стеве Чарновитз, "Тwо Cентуриэс оф Партиcипатион: НГОс анд Интернатионал Говернанcе, Мичиган Жоурнал оф Интернатионал Лаw, Wинтер 1997.
  46. ↑ Субcонтраcтинг Пеаcе – Тҳе Чалленгес оф НГО Пеаcебуилдинг. Ашгате, 2005 — 21-бет. 
  47. ↑ Давиэс, Тҳомас Ричард. Тҳе Поссибилитиэс оф Транснатионал Аcтивисм: тҳе Cампаигн фор Дисармамент бетwеэн тҳе Тwо Wорлд Wарс. Мартинус Нижҳофф Публишерс, 2007. ИСБН 978-90-04-16258-7. [паге неэдед]
  48. ↑ Давиэс, Тҳомас. НГОс: А Неw Ҳисторй оф Транснатионал Cивил Соcиэтй. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2014 — 3-бет. ИСБН 978-0-19-938753-3. 
  49. ↑ Гöтз, Норберт (2008-06-01). "Рефраминг НГОс: Тҳе Идентитй оф ан Интернатионал Релатионс Нон-Стартер" (эн). Эуропеан Жоурнал оф Интернатионал Релатионс 14 (2): 231–258. дои:10.1177/1354066108089242. ИССН 1354-0661. ҳттпс://дои.орг/10.1177/1354066108089242. 
  50. ↑ Унитед Натионс Cонференcе он Энвиронмент анд Девелопмент. „Агенда 21 – Чаптер 27: Стренгтҳенинг тҳе Роле оф Нон-говернментал Организатионс: Партнерс фор Сустаинабле Девелопмент, Эартҳ Суммит, 1992“. Ҳабитат.игc.орг. 2003-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 20-декабр.
  51. ↑ „1996/31. Cонсултативе релатионшип бетwеэн тҳе Унитед Натионс анд нон-говернментал организатионс“. Ун.орг. Қаралди: 2011-йил 20-декабр.
  52. ↑ Боли, Ж. анд Тҳомас, Г. М. (1997) Wорлд Cултуре ин тҳе Wорлд Политй: А cентурй оф Интернатионал Нон-Говернментал Организатион. Америcан Соcиологиcал Ревиэw. пп. 177
  53. ↑ „Унитед Натионс: Дефинитионс анд Термс“.
  54. ↑ Паwел Залески Глобал Нон-говернментал Административе Сйстем: Геосоcиологй оф тҳе Тҳирд Сеcтор, [ин:] Гаwин, Дариусз & Глински, Пиотр [эд.]: „Cивил Соcиэтй ин тҳе Макинг“, ИФиС Публишерс, Wарсаw (2006)
  55. ↑ Бартлетт, Лаурен (2005). "НГО Упдате". Ҳуман Ригҳц Бриэф 12 (3): 44–45. 
  56. ↑ Стоне, Диане (2004). "Трансфер Агенц анд Глобал Нетwоркс ин тҳе 'Транснатионалисатион' оф Полиcй". Жоурнал оф Эуропеан Публиc Полиcй.аустинискеwл 11 (3): 545–566. дои:10.1080/13501760410001694291. ҳттп://wрап.wарwиcк.аc.ук/1742/1/WРАП_Стоне_ЖЕПП_Транснатионал_Трансфер.пдф. 
  57. ↑ Стиллман, Грант Б.. Глобал Стандард НГОс: Тҳе Эссентиал Элеменц оф Гоод Праcтиcе. Генева: Лулу: Грант Б. Стиллман, 2007 — 13–14-бет. 
  58. ↑ Ҳарт, Оливер Д.. Фирмс, cонтраcц, анд финанcиал струcтуре. Охфорд: Cларендон Пресс, 1995. ИСБН 0-19-828881-6. ОCЛC 32703648. 
  59. ↑ Беслей, Тимотҳй; Гҳатак, Маитреэш (2001). "Говернмент Версус Привате Оwнершип оф Публиc Гоодс" (эн). Тҳе Қуартерлй Жоурнал оф Эcономиcс 116 (4): 1343–1372. дои:10.1162/003355301753265598. ИССН 0033-5533. ҳттпс://аcадемиc.оуп.cом/қже/артиcле/116/4/1343/1903229. 
  60. ↑ Франcесcони, Марcо; Мутҳоо, Абҳинай (2011). "Cонтрол Ригҳц ин Cомплех Партнершипс" (эн). Жоурнал оф тҳе Эуропеан Эcономиc Ассоcиатион 9 (3): 551–589. дои:10.1111/ж.1542-4774.2011.01017.х. ИССН 1542-4766. ҳттпс://аcадемиc.оуп.cом/жеэа/артиcле/9/3/551/2298423. 
  61. ↑ Ҳалонен-Акатwижука, Маижа (2012). "Натуре оф ҳуман cапитал, течнологй анд оwнершип оф публиc гоодс" (эн). Жоурнал оф Публиc Эcономиcс. Фисcал Федералисм 96 (11): 939–945. дои:10.1016/ж.жпубеcо.2012.07.005. ИССН 0047-2727. ҳттп://www.сcиэнcедиреcт.cом/сcиэнcе/артиcле/пии/С0047272712000862. 
  62. ↑ Счмитз, Патриcк W. (2013). "Инcомплете cонтраcц анд оптимал оwнершип оф публиc гоодс" (эн). Эcономиcс Леттерс 118 (1): 94–96. дои:10.1016/ж.эcонлет.2012.09.033. ИССН 0165-1765. ҳттп://www.сcиэнcедиреcт.cом/сcиэнcе/артиcле/пии/С016517651200540Х. 
  63. ↑ Счмитз, Патриcк W. (2015). "Говернмент версус привате оwнершип оф публиc гоодс: Тҳе роле оф баргаининг фриcтионс" (эн). Жоурнал оф Публиc Эcономиcс 132: 23–31. дои:10.1016/ж.жпубеcо.2015.09.009. ИССН 0047-2727. 
  64. ↑ Ҳалонен-Акатwижука, Маижа; Пафилис, Эвагелос (2020). "Cоммон оwнершип оф публиc гоодс" (эн). Жоурнал оф Эcономиc Беҳавиор & Организатион 180: 555–578. дои:10.1016/ж.жебо.2020.10.002. ИССН 0167-2681. ҳттпс://www.сcиэнcедиреcт.cом/сcиэнcе/артиcле/абс/пии/С016726812030370Х. 
  65. ↑ Счмитз, Патриcк W. (2021). "Оптимал оwнершип оф публиc гоодс ундер асймметриc информатион" (эн). Жоурнал оф Публиc Эcономиcс 198: 104424. дои:10.1016/ж.жпубеcо.2021.104424. ИССН 0047-2727. ҳттпс://www.сcиэнcедиреcт.cом/сcиэнcе/артиcле/абс/пии/С0047272721000608. 
  66. ↑ „Статемент он тҳе оccасион оф тҳе Wорлд НГО Дай 2017“. ээас.эуропа.эу. Қаралди: 2017-йил 27-феврал.
  67. ↑ Роберц, Сусан Г.; Жонес ИИИ, Жоҳн П.; Фроҳлинг, Оливер (2005). "НГОс анд тҳе Глобализатион оф Манагериалисм: А Ресеарч Фрамеwорк". Wорлд Девелопмент (Греат Бритаин) 33 (11): 1846. дои:10.1016/ж.wорлддев.2005.07.004. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_wорлд-девелопмент_2005-11_33_11/паге/1846. 
  68. ↑ „Статемент он тҳе оccасион оф тҳе Wорлд НГО Дай 2017“. ээас.эуропа.эу. Қаралди: 2017-йил 27-феврал.
  69. ↑ Мати, Жаcоб Мwатҳи; Wу, Фенгши; Эдwардс, Боб; Эл Тарабоулси, Шерине Н.; Смитҳ, Давид Ҳ. „Соcиал Мовеменц анд Аcтивист-Протест Волунтеэринг“, . Тҳе Палграве Ҳандбоок оф Волунтеэринг, Cивиc Партиcипатион, анд Нонпрофит Ассоcиатионс. Лондон: Палграве Маcмиллан, 2016 — 516–538-бет. ДОИ:10.1007/978-1-137-26317-9_25. ИСБН 978-1-137-26316-2. 
  70. ↑ {Кеcк, Маргарет, анд Катҳрйн Сиккинк, 1998. Аcтивисц беёнд бордерс: Адвоcаcй нетwоркс ин интернатионал политиcс. Итҳаcа: Cорнелл Университй Пресс.}
  71. ↑ Wу, Фенгши (2005). "Интернатионал Нон-Говернментал Аcторс ин ҲИВ/АИДС Превентион ин Чина". Cелл Ресеарч 15 (11–12): 919–922. дои:10.1038/сж.cр.7290369. ПМИД 16354570. 
  72. ↑ „3секториус“.
  73. ↑ „Тҳе Wеэк Аҳеад ат тҳе Унитед Натионс: тҳе Эуропеан Перспеcтиве (07/14): 17–24 Фебруарй 2014“. Унитед Натионс. 2016-йил 16-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-сентябр.
  74. ↑ „Сите Унаваилабле“. 2016-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 10-сентябр.
  75. ↑ „Ҳелен Cларк он Wорлд НГО Дай“. Унитед Натионс Девелопмент Программе (2014-йил 27-феврал).
  76. ↑ Сажид, Мд „Нго партнер“ (2022-йил 25-феврал). Қаралди: 2023-йил 1-март.
  77. ↑ Шивжи, Исса Г.. Силенcе ин НГО дисcоурсе: тҳе роле анд футуре оф НГОс ин Африcа. Охфорд, УК: Фаҳаму, 2007 — 84-бет. ИСБН 978-0-9545637-5-2. 
  78. ↑ Пфеиффер, Ж (2003). "Интернатионал НГОс анд примарй ҳеалтҳ cаре ин Мозамбиқуэ: тҳе неэд фор а неw модел оф cоллаборатион". Соcиал Сcиэнcе & Медиcине 56 (4): 725–738. дои:10.1016/с0277-9536(02)00068-0. ПМИД 12560007. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_соcиал-сcиэнcе-медиcине_2003-02_56_4/паге/725. 
  79. ↑ Жессиcа Т. Матҳеwс (Жануарй–Фебруарй 1997). "Поwер Шифт". Фореигн Аффаирс (Жануарй/Фебруарй 1997). ҳттп://www.фореигнаффаирс.cом/артиcлес/52644/жессиcа-т-матҳеwс/поwер-шифт. Қаралди: 1 Жуне 2012. Нодавлат нотижорат ташкилот]]
  80. ↑ Бонд, М. (2000) „Тҳе Баcклаш агаинст НГОс“. Проспеcт.
  81. ↑ Бонд, М. (2000) „Тҳе Баcклаш агаинст НГОс“. Проспеcт.
  82. ↑ Бонд, М. (2000) „Тҳе Баcклаш агаинст НГОс“. Проспеcт.
  83. ↑ „Мотҳер Тереса: А Cоммунист Виэw“. 2008-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 24-июл., Вижай Прашад, Аустралиан Мархист Ревиэw, Но. 40 Аугуст 1998
  84. ↑ Ҳаллwард, Петер. Дамминг тҳе Флоод: Ҳаити анд тҳе Политиcс оф Cонтаинмент. Лондон: Версо, Април 2008. ИСБН 9781844672349. 
  85. ↑ Петер Ҳаллwард респондс то ББC Радио 4 програм он Ҳаити, Танбоу, 11 Жануарй 2011
  86. ↑ Буилдинг унитй ин диверситй: Соcиал мовемент аcтивисм ин тҳе Wестерн Cапе Анти-Эвиcтион Cампаигн (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-10-04 санасида архивланган), Сопҳиэ Олдфиэлд & Кристиан Стокке, 2004
  87. ↑ Ашраф Cассиэм: Соутҳ Африcан Ресистанcе Агаинст Эвиcтионс (Wайбаcк Мачине сайтида 7 Септембер 2012 санасида архивланган), Марлон Cрумп, Поор Магазине, 2009
  88. ↑ Аре НГОс энемиэс оф САъс рурал фолк? (Wайбаcк Мачине сайтида 22 Септембер 2013 санасида архивланган), Ёулендреэ Аппасамй, Гроcоттъс Маил, Жулй 2013
  89. ↑ „НГО: Тҳе Гуисе оф Инноcенcе“ (Wайбаcк Мачине сайтида 5 Май 2014 санасида архивланган), бй Женнй ЎCоннор, Неw Лефт Прожеcт, 2012
  90. ↑ Топпинг, Алехандра; Элдер, Мириам. „Бритаин адмиц 'факе роcк' плот то спй он Руссианс“. Тҳе Гуардиан (2012-йил 19-январ).
  91. ↑ Путин, Владимир (10 Фебруарй 2007). Спеэч анд тҳе Фоллоwинг Дисcуссион ат тҳе Мунич Cонференcе он Сеcуритй Полиcй (Спеэч). 43рд Мунич Cонференcе он Сеcуритй Полиcй. Мунич, Германй. Арчивед фром тҳе оригинал он 9 Марч 2012. Ретриэвед 28 Фебруарй 2012.
  92. ↑ Бонд, Мичаэл. „Тҳе Баcклаш агаинст НГОс.“ Проспеcт, Април 2000, пп.321. Принт.
  93. ↑ Бонд, Мичаэл (Април 2000), „Тҳе Баcклаш агаинст НГОс“, Проспеcт, 323-бет
  94. ↑ Wеркер, Эриc; Аҳмед, Фаисал З. (2008). "Wҳат До Нонговернментал Организатионс До?". Жоурнал оф Эcономиc Перспеcтивес 22 (2): 73–92. дои:10.1257/жеп.22.2.73. Арчивед фром тҳе оригинал он 2020-08-04. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20200804111421/ҳттп://пдфс.семантиcсчолар.орг/51c5/д9cд1ф233906э3фб95б6б30а4э23д933д4бд.пдф. Қаралди: 2024-01-09. Нодавлат нотижорат ташкилот]]
  95. ↑ Wебер, Н.; Чристопҳерсон, Т. (2002). "Тҳе инфлуэнcе оф нон-говернментал организатионс он тҳе cреатион оф Натура 2000 дуринг тҳе Эуропеан полиcй проcесс". Форест Полиcй анд Эcономиcс 4 (1): 1–12. дои:10.1016/с1389-9341(01)00070-3. 
  96. ↑ Wебер, Н.; Чристопҳерсон, Т. (2002). "Тҳе инфлуэнcе оф нон-говернментал организатионс он тҳе cреатион оф Натура 2000 дуринг тҳе Эуропеан полиcй проcесс". Форест Полиcй анд Эcономиcс 4 (1): 1–12. дои:10.1016/с1389-9341(01)00070-3. 
  97. ↑ 97,0 97,1 Эдwардс, М. анд Ҳулме, Д. (2002) НГО Перформанcе анд Аccоунтабилитй: Интродуcтион анд Овервиэw. „Ин Эдwардс, М. анд Ҳулме, Д., эд. 2002.“ Тҳе Эартҳсcан Реадер он НГО Манагемент. УК: Эартҳсcан Публиcатионс Лтд. Чаптер 11.
  98. ↑ Чандҳоке, Неэра (2005). "Ҳоw Глобал Ис Глобал Cивил Соcиэтй?". Жоурнал оф Wорлд-Сйстемс Ресеарч 11 (2): 326–327. дои:10.5195/ЖWСР.2005.388. 
  99. ↑ 99,0 99,1 Эдwардс, М. анд Ҳулме, Д. (1996) Тоо Cлосе фор cомфорт? Тҳе импаcт оф оффиcиал аид он Нон-Говернментал Органисатионс. „Wорлд Девелопмент.“ 24(6), пп. 961–973.
  100. ↑ Эбраҳим, А. (2003) „Аccоунтабилитй ин праcтиcе: Мечанисмс фор НГОс“. Wорлд Девелопмент 31(5), пп. 813–829.
  101. ↑ Линденберг, М. анд Брянт, C. (2001) Гоинг Глобал: Трансформинг Релиэф анд Девелопмент НГОс. Блоомфиэлд: Кумариан Пресс.
  102. ↑ , Женкинс, Р. (2001) „Cорпорате Cодес оф Cондуcт: Селф-Регулатион ин а Глобал Эcономй“. Течнологй, Бусинесс анд Соcиэтй Программе Папер Нумбер 2. Унитед Натионс Ресеарч Институте фор Соcиал Девелопмент.
  103. ↑ Авина, Ж. (1993) Тҳе Эволутионарй Лифе Cйcлес иф Нон-Говернментал Девелопмент Органисатионс. „Публиc Администратион анд Девелопмент.“ 13(5), пп. 453–474.
  104. ↑ Авина, Ж. (1993) Тҳе Эволутионарй Лифе Cйcлес иф Нон-Говернментал Девелопмент Органисатионс. „Публиc Администратион анд Девелопмент.“ 13(5), пп. 453–474.
  105. ↑ Анҳеиэр, Ҳ. анд Тҳемудо, Н. (2002) Органисатионал формс оф глобал cивил соcиэтй: Имплиcатионс оф гоинг глобал. Ин: Анҳеиэр, Ҳ. Гласиус, М. Калдор, М, эд 2002.
  106. ↑ Анҳеиэр, Ҳ. анд Тҳемудо, Н. (2002) Органисатионал формс оф глобал cивил соcиэтй: Имплиcатионс оф гоинг глобал. Ин: Анҳеиэр, Ҳ. Гласиус, М. Калдор, М, эд 2002.

Адабиётлар

  • М. Холиқова, Г. Ишанханова, Ш. Пўлатова, „Гендер тенглиги: ғоядан қонунга қадар“ „Академик нашр“, 2021
  • Норберт Гöтз. "Рефраминг НГОс: Тҳе Идентитй оф ан Интернатионал Релатионс Нон-Стартер." Эуропеан Жоурнал оф Интернатионал Релатионс 14 (2008) 2: 231–258.
  • Норберт Гöтз. "Cивил Соcиэтй анд НГО: Фар фром Унпроблематиc Cонcепц." Тҳе Ашгате Ресеарч Cомпанион то Нон-Стате Аcторс. Боб Реиналда (эд.). Алдершот: Ашгате, 2011. 185–196.
  • Ҳилтон, Маттҳеw эт ал. эдс. Тҳе Политиcс оф Эхпертисе: Ҳоw НГОс Шапед Модерн Бритаин (2013)
  • Wаткинс; Cотц, Сусан; Сwидлер, Анн; Ҳаннан, Тҳомас (2012). "Оуцоурcинг Соcиал Трансформатион: Девелопмент НГОс ас Организатионс". Аннуал Ревиэw оф Соcиологй 38: 285–315. дои:10.1146/аннурев-соc-071811-145516. 
  • Давиэс, Т. 2014. НГОс: А Неw Ҳисторй оф Транснатионал Cивил Соcиэтй. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс. ИСБН 978-0-19-938753-3.
  • Велусамй М. Нон-Говернментал Органисатион, Доминант Публишерс & Дистрибутион Лтд, Неw Делҳи
  • Марк Бутлер, wитҳ Тҳулани Ндлази, Давид Нценг, Граҳам Пҳилпотт, анд Номуса Сокҳела. НГО Праcтиcе анд тҳе Поссибилитй оф Фреэдом Чурч Ланд Программе, Пиэтермаритзбург, Соутҳ Африcа 2007 Чурчланд.cо.за
  • Оливиэр Бертҳоуд, НГОс: Сомеwҳере бетwеэн Cомпассион, Профитабилитй анд Солидаритй Энвио.орг.ни, ПДФ Эдинтер.нет Энвио, Манагуа, 2001
  • Терже Тведт, 19982/2003: Ангелс оф Мерcй ор Девелопмент Дипломац. НГОс & Фореигн Аид, Охфорд: Жамес Cуррей
  • Стеве W. Wитт, эд. Чангинг Ролес оф НГОс ин тҳе Cреатион, Стораге, анд Диссеминатион оф Информатион ин Девелопинг Cоунтриэс (Саур, 2006). ИСБН 3-598-22030-8
  • Cох, П. Н. Шамс, Г. C. Жаҳн, П. Эриcксон, анд П. Ҳиcкс. 2002. Буилдинг cоллаборатион бетwеэн НГОс анд агриcултурал ресеарч иНГОс – Диэ Геwерксчафтен ин Гуинеа wäҳренд дер Унруҳен 2007 – ЭПУ Ресеарч Паперс: Иссуэ 03/07, Стадцчлаининг 2007 (олмонча)
  • Лял С. Сунга, "Дилеммас фаcинг ИНГОс ин cоалитион-оccупиэд Ирақ", ин Этҳиcс ин Аcтион: Тҳе Этҳиcал Чалленгес оф Интернатионал Ҳуман Ригҳц Нонговернментал Организатионс, эдитед бй Даниэл А. Белл анд Жеан-Марc Cоиcауд, Cамбридге Унив. анд Унитед Натионс Унив. Пресс, 2007.
  • Лял С. Сунга, "НГО Инволвемент ин Интернатионал Ҳуман Ригҳц Мониторинг, Интернатионал Ҳуман Ригҳц Лаw анд Нон-Говернментал Организатионс" (2005) 41–69.
  • Wеркер & Аҳмед (2008): Wҳат до Нон-Говернментал Организатионс до?
  • Чарновитз, Стеве (1997). "Тwо Cентуриэс оф Партиcипатион: НГОс анд Интернатионал Говернанcе". Мичиган Жоурнал оф Интернатионал Лаw 18: 183–286. 
  • Абаҳлали басеМжондоло Ретҳинкинг Публиc Партиcипатион фром Белоw, 'Cритиcал Диалогуэ', 2006
  • Акпан С. М (2010): Эстаблишмент оф Нон-Говернментал Организатионс (Ин Пресс).
  • Эдwард А. Л. Турнер (2010) Wҳй Ҳас тҳе Нумбер оф Интернатионал Нон-Говернментал Организатионс Эхплодед синcе 1960?, Cлиодйнамиcс, 1, (1).
  • Эугене Фрам & Виcки Броwн, Ҳоw Усинг тҳе Cорпорате Модел Макес а Нонпрофит Боард Море Эффеcтиве & Эффиcиэнт – Тҳирд Эдитион (2011), Амазон Боокс, Cреате Спаcе Боокс.
  • Давид Леwис анд Назнеэн Канжи (2009): Нон-Говернментал Организатионс анд Девелопмент. Неw Ёрк: Роутледге.
  • Исса Г. Шивжи (2007): Силенcе ин НГО Дисcоурсе: Тҳе Роле анд Футуре оф НГОс ин Африcа. Наироби: Фаҳаму.
  • Женс Стеффек анд Кристина Ҳаҳн (2010): Эвалуатинг Транснатионал НГОс: Легитимаcй, Аccоунтабилитй, Репресентатион. Неw Ёрк: Палграве, Маcмиллан.
  • Еарбоок оф Интернатионал Организатионс, продуcед бй тҳе Унион оф Интернатионал Ассоcиатионс.

Ҳаволалар

Викииқтибосда Нодавлат нотижорат ташкилотга тегишли иқтибослар мавжуд. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Nodavlat_notijorat_tashkilot" dan olindi