Novot

Набат (новот^[1], новвот, нават ёки кинва-шакери^[2]) — Ўрта Осиё ва Эрон ширинлиги, маҳаллий анъанавий қандли қанд нави. Навот ― шакар сиропи ва узум шарбатидан тайёрланадиган йирик кристаллар шаклидаги кристалли шакар. Нават турли хил рангларда бўлиши мумкин: оқдан жигарранггача^[3].

Анъанавий технология бўйича ишлаб чиқарилган новот айниқса Ўрта Осиё республикаларида кенг тарқалган бўлиб, уни маҳаллий бозорларда осонгина топиш мумкин. Новот одатда чой билан дастурхонга хизмат қилинади ва оддий шакар ҳамда ширин тамадди функцияларини бирлаштиради.

Новотни диабет билан оғриган одамлар, шунингдек, тиш касалликлари, хусусан, кариэс билан оғриган одамлар жуда эҳтиёткорлик билан истеъмол қилишлари керак. Кўп миқдорда, бу шакар, бошқа ҳар қандай шакар каби, метаболизмга салбий таъсир кўрсатиши ва ортиқча вазнга олиб келиши мумкин.

Новвот — шакар қиёмидан тайёрланадиган ялтироқ, қаттиқ, рангсиз ёки сарғиш тусли ширинлик. Йирик қанд кристалларидан иборат. Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатларида кенг тарқалган. Таркибида 99,75% саҳароза (шакар моддаси) мавжуд. Намлиги 1% дан ошмайди.

Новвот тайёрлаш технологияси: қозонга 2 улуш шакар ваҳ 1 улуш сув (Мас, 10 кг шакарга 5 л сув) солиб, милтиллатиб қайнатиш йўли билан шарбат ҳосил қилинади. Шарбатни яхшилаб аралаштириб, кўпик ҳосил бўлгунча қайнатилади, кўпикни олиб ташлаб, қайнатиш тўхтатилади. Шарбатга тухум (80— 100 кг шакарга 1 л сувга чақилган 1 дона тухум) қўшилади. Шарбатни яна қайнатиб, кўпиги олиб турилади. Сўнгра махсус қозонга 3—4 қатор оқ ип па-раллел тортилади. Ипларнинг учини бирлаштириб, елим билан ёпиштириб қўйилади. Бошқа қозонда қайнаб турган шарбат ип тортилган қозонга қуйилади, тахминан 1 соат тургандан кейин шарбат сиртида парда ҳосил бўлади. Қозонни махсус қопқоқ билан ёпиб, уч сутка шу ҳолича қолдирилади. Бу даврда иплар атрофида кристаллар ҳосил бўлиб, ўса бошлайди. Уч суткадан кейин қопқоқни очиб, қозонда қолган шарбат бошқа идишга қуйиб олинади. Ундан қандолат маҳсулотлари тайёрлашда фойдаланилади. Қозон тагига ёпишиб қолган новвот ҳам истеъмол қилинади. Кристаллар ёпишган ипларни қозондан олиб, столда қуритилади. Новвот шу ипи билан сотишга чиқарилади. Бу новвот дури дейилади (тахминан 65% дур чиқади). Новвотни кундалик ширинлик сифатида истеъмол қилиш мумкин.