Noyabr inqilobi sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi
|nomi = Noyabr inqilobi
|qismi= [[Noyabr revolyutsiyasi]]
|tasvir= [[Tasvir:Bundesarchiv Bild 146-2004-0048, Revolution in Bayern, Gefangener.jpg|300px]]
|izoh= 
|sana= [[4-noyabr]] [[1918]]&nbsp;— [[11-avgust]] [[1919]]
|yer= [[Germaniya]]
|sabab= 
|natija= Hukumat gʻalabasi;<br />[[Veymar Respublikasi]]ning eʼlon qilinishi
|raqib1= [[Fayl:Flag of the Communist Party of Germany.svg|22px]] [[Germaniya kommunistik partiyasi|Kommunistik partiya]]
* [[Bavariya Sovet Respublikasi]]
* [[Spartak ittifoqi]]
* [[Germaniya erkin ishchilari ittifoqi]]
* mahalliy kommunistik boʻlinmalar
|raqib2= [[Fayl:Flag of Germany (1867–1919).svg|25px]] '''[[German Imperiyasi]]'''
* [[German Imperiyasi asrmiyasi]]
[[Fayl:Flag of Germany.svg|25px]] '''[[Veymar Respublikasi]]'''
* [[Reyxsver]]
* [[Fraykor]]
* [[Poʻlat shlem]]|
|qomondon1= [[Roza Lyuksemburg]] †<br>[[Kurt Eysner]] †<br>[[Karl Berngardovich Radek|Karl Radek]]<br>[[Karl Libknext]] †<br />[[Ernst Toller]]<br />[[Gustav Landauer]] †<br>[[Yevgeniy Levine]] †<br />[[Paul Levi]]
|qomondon2= [[Erix Lyudendorf]]
}}

'''Noyabr Revolyutsiyasi''', ({{lang-de|Novemberrevolution}}) – Germaniyaning [[Birinchi Jaxon urushi|Birinchi jahon urushi]]da magʻlubiyatga uchrashi darakchilari boʻlgan ijtimoiy va iqtisodiy tanglik sababli [[German Imperiyasi]]da 1918-yil noyabrda roʻy bergan revolyutsiya. Revolyutisiya Germaniyada [[Veymar Respublikasi]] nomi ostidagi parlament demokratiyasi vujudga kelishiga sabab boʻldi.

== Tarixi ==
[[Tasvir:Bundesarchiv B 145 Bild-P046271, Berlin, Kundgebung im Tiergarten, Liebknecht.jpg|thumb|300px|Karl Libknextning Berlindagi chiqishi. 1918-yil dekabr.]]
Revolyutsiya [[Vilgelmsxafen]] va [[Kil]]da boshlanib, bir necha kun ichida butun Germaniyaga tarqalgan [[Kil qoʻzgʻoloni, 1918|matroslar qoʻzgʻolonidan]] boshlangan. 1918-yil 9-noyabrda kayzer [[Vilgelm II (german imperatori)|Vilgelm II]] urush harakatlarini davom ettirishni jinnilik deb hisoblagan harbiy shtab boshligʻi [[Vilgelm Gryoner]] bosimi ostida davlatdan qochib ketadi (Vilgelm II 28-noyabr Niderlaniyada taxtdan rasmiy ravishda voz kechadi). 1918-yil 9-noyabrda Germaniya respublika deb eʼlon qilinadi. Hukumat tepasiga [[GSDP|sotsial-demokratik partiya (GSDP)]] keladi<ref>[http://geschichte.verdi.de/jahrestage_gedenktage/1._august_1914_beginn_des_ersten_weltkriegs/manfred_scharrer_august_1914_-_patriotismus_und_internationalismus/#das_patriotische_bekenntnis Manfred Scharrer (verdi): ''Das patriotische Bekenntnis'']</ref>.

[[Roza Lyuksemburg]] va [[Karl Libknext]] qoʻl ostidagi kommunistlar revolyutsiyaning davom ettirilishi va Germaniyada sovet hukumati eʼlon qilinishi maqsadida sotsial-demokratlarga qarshi 1919-yil yanvarda qoʻzgʻolon koʻtarishadi. Haqiqiy fuqarolik urushining xavfi paydo boʻladi. Qoʻzgʻolon Gustav Noske qoʻl ostidagi [[Fraykor]] harbiy otryadlari tomonidan bostirilib, Libknext va Lyuksemburg sudsiz oʻldirilishadi.

Bavariyada xuddi oʻsha [[fraykor]] otryadlari tomonidan yoʻq qilingan [[Ernst Toller]] boshchiligidagi [[Bavariya Sovet Respublikasi]] vujudga keladi.

Urush rasmiy ravishda 1919-yil 11-avgustda respublika prezidenti Ebert [[Veymar konstitutsiyasi]]ni imzolagandan soʻng tugaydi.

== Urushdagi magʻlubiyat va qoʻzgʻolon ==
[[Tasvir:Bundesarchiv Bild 146-1970-051-41, Revolution in Berlin, Verpflegung im Reichstag.jpg|thumb|300px|Reyxstagda non tarqatilishi, 1918-yil noyabr.]]
1918-yilda kelib Germaniyaning urushda magʻlub boʻlishi aniq boʻlib qoldi. Magʻlubiyatning asosiy sabablari esa dushmanlarda askarlar sonining ikki barobar koʻpligi (1917-yil [[AQSH]] urushga qoʻshilganligi sababli), qurollar soni boʻyicha dushman ustunligi va olmon askarining yaxshi ovqatlana olmasligi edi. Davlat ichida ochlik keng ravishda tarqaladi. Bu narsa armiyaga ham tegishli edi.

1918-yil kuzida nemis oliy qoʻmondonligi yaxshiroq sulh natijalariga erishish uchun nemis flotini [[Buyuk Britaniya qirollik harbiy-dengiz floti|britan flotiga]] qarshi joʻnatishga qaror qiladi. Bu esa askarlarini aniq oʻlimga joʻnatish bilan teng edi. [[Matros]]larga ularni harbiy tayyorgarlikga joʻnatilishayotganligi haqida aytilganiga qaramasdan, matroslar orasida ularni aldashganligi toʻgʻrisida habarlar tarqaladi''<ref>''Schulze, Weimar. Germany 1917-1933'', p. 158</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Germaniya tarixi]]
[[Turkum:20-asr inqiloblari]]
[[Turkum:Kommunistik inqiloblar]]