Nyukta sahifasining manbasini koʻrish

'''Nyukta''', ''Nikta, Nix'' ({{lang-grc|Νύξ, Νυκτός}} {{lang-grc|Νύξ, Νυκτός}} — „tun“) — yunon mifologiyasidagi iloh<ref>Mifi narodov mira. M., 1991—1992. V 2 t. T. 2. S. 218.</ref><ref>''Lyubker F.'' Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M., 2001. V 3 t. T. 2. S. 470.</ref>, tungi zulmatning timsoli<ref>Гесиод 217 // Θεογονία — 0700.</ref><ref> Любкер Ф. Μοῖρα // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 878—879.</ref>.

== Qadimiy anʼana ==
[[Fayl:Arte_romana,_statuetta_di_nyx_o_selene,_I_secolo_ac.JPG|left|thumb| [[Rim imperiyasi|Rim davridagi]] bronza [[:en:Velificans|''Nykta velificana'']] yoki Selena haykalchasi ([[:en:Getty Villa|Getti Villa]])]]
Hesiodning soʻzlariga koʻra, Nyukta [[Xaos|Xaosdan]] tugʻilgan (Hygin taqdimotida, Chaos va Mistdan<ref>''Gigin.'' Mifi. Vvedenie 1.</ref>), dunyoni shakllantiruvchi asosiy kuchlardan biridir. Nyukta yorqin [[Efir|Eter]] va Xemera (kun)ni tugʻadi (uning akasi Erebusdan abadiy zulmatni ifodalovchi)<ref>''Gesiod''. Teogoniya 123—125</ref>, shuningdek Tanatos (Oʻlim)<ref name="Gesiod">''Gesiod''. Teogoniya 211—225.</ref>, [[Gipnos (Yunon mifologiyasi)|Gipnos (Uyqu)]]<ref name="Gesiod" />, Geras (Keksalik)<ref name="Gesiod" />, Eridu (janjal)<ref name="Gesiod" />, [[Keralar|Keru]] (Zoʻravon oʻlim; bir nechta maʼbuda ham ker nomi ostida harakat qilishi mumkin)<ref name="Gesiod" />, Moros („tosh va zoʻravon oʻlim uchun javobgar“)<ref name="Gesiod" />, Charon (tashuvchisi) [[Aid|Hades]] uchun oʻlik — hayot va oʻlim sirlarini yashiradigan, dunyoning mavjudligida nomutanosiblikni keltirib chiqaradigan kuchlar, ammo ularsiz na dunyoni, na uning yakuniy uygʻunligini tasavvur qilib boʻlmaydi. Baʼzan Nyuktaning bolalari orasida Nemesis (Qasos)<ref name="Gesiod" />, Apata (Aldash)<ref name="Gesiod" />, Onir (paygʻambarlik va yolgʻon tushlar xudosi)<ref name="Gesiod" />, [[Mom|Moma]] (masxara xudosi)<ref name="Gesiod" />, Hesperidlar<ref name="Gesiod" />, Moir (taqdir maʼbudalari)<ref name="Gesiod" /><ref>Sofokl, fr. 1018b</ref>.
[[Fayl:BnF_MS_Gr139_folio_435_verso_-_detail_-_Nyx.jpg|thumb| Nyukta (Parij zaburi)]]
Nyuktaning turar joyi [[Tartar]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.terme.ru/dictionary/1114/word/tartar|sarlavha=ТАРТАР<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2014-05-07|arxivsana=2014-05-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140508060931/http://www.terme.ru/dictionary/1114/word/tartar}}</ref> tubida joylashgan; u yerda Nyukta-Kecha va Kunduz-Gemera uchrashib, bir-birini almashtirib, navbat bilan yerni chetlab oʻtadilar. Yaqin atrofda Nikta oʻgʻillarining uylari — Uyqu va Oʻlim, [[Gelios|Helios]] hech qachon qaramaygan.

Orfiklar Nyuktani (Xaosni emas) borliqning asosiy manbai deb bilishgan. Derveni orfik teogoniyasida Nyukta „xudolarning boquvchisi“ boʻlib, undan nasl-nasab boshlanadi<ref>Fragmenti rannix grecheskix filosofov. Ch. 1. M., 1989. S. 46; Damaskiy. O pervix nachalax 124</ref>. Orfiklarning soʻzlariga koʻra, uchta Nyukta bor edi: birinchisi „bashorat qiladi“, ikkinchisi „hurmatli“, otasi Fanes u bilan birlashadi va uchinchisi Dika tugʻadi<ref>Orfika, fr. 99 Kern</ref>. Uchinchi Orfik madhiya unga bagʻishlangan boʻlib, u yerda Afrodita bilan aniqlangan<ref>Orficheskie gimni III 2.</ref>. Museiga koʻra, hamma narsa Kecha va Tartardan sodir boʻladi<ref>''Musey'', fr. 1 Kern; Kommentariy A. A. Taxo-Godi v kn. Antichnie gimni. M., 1988. S. 329.</ref>.

Qadim zamonlarda uning folbini Megarada<ref>''Pavsaniy.'' Opisanie Elladi I 40, 6.</ref> joylashgan edi. Delfida fol ochgan<ref>Sxolii k Pindaru. Pifiyskie pesni. Vvedenie // Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S. 172; Plutarx. Pochemu bojestvo medlit s vozdayaniem 28.</ref>.

Ikki samoviy jism Nyukta nomi bilan atalgan. Bu nom 3908 seriya raqamiga ega Nyukta asteroidiga 2005-yilda kashf etilgan va 2006-[[21-iyun|yil 21-iyunda]] [[Xalqaro astronomiya ittifoqi|Xalqaro Astronomiya Ittifoqi]] sessiyasida nomi berilgan [[Pluton]] — Niktaning beshta sunʼiy yoʻldoshidan biri boʻlgan asteroidga berilgan.

== Madaniyat va sanʼatda ==

* Nikta — Merlin Markellning mistik romani. Qahramonlar hech kimni dunyo tugʻilgan va u tomonidan boshqariladigan mantiqsiz kuch deb atashadi. Romanning har bir qismi Nikta farzandlaridan birining (Hypnos, Thanatos, Eris, Kera, Nemesis) nomi bilan atalgan.
* Nikta Adolf [[William-Adolphe Bouguereau|Uilyam]] Bugeroning „Tun“ rasmida tasvirlangan.
* Nyukta [[Lost Girl|"Qon chaqiruvi"]] serialida Iriss nomi bilan paydo boʻladi.
* Nycta ''Grimm ertaklaridagi antagonistlardan biri boʻlib, Realm Knights One-Shot'' komiksini taqdim etadi.
* Nikta — Hadesning asosiy qahramonlaridan biri boʻladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
[[Turkum: qadimgi Yunon xudolari]]
[[Turkum: alifbo tartibida xudolar]]
[[Turkum: kecha ma'budasi]]
[[Turkum: qadimgi yunon mifologiyasida personifikatsiya]]