Nyukta
Нюкта, Никта, Них (қадимги юнонча: Νύξ, Νυκτός қадимги юнонча: Νύξ, Νυκτός — „тун“) — юнон мифологиясидаги илоҳ[1][2], тунги зулматнинг тимсоли[3][4].
Қадимий анъана
Ҳесиоднинг сўзларига кўра, Нюкта Хаосдан туғилган (Ҳйгин тақдимотида, Чаос ва Мистдан[5]), дунёни шакллантирувчи асосий кучлардан биридир. Нюкта ёрқин Этер ва Хемера (кун)ни туғади (унинг акаси Эребусдан абадий зулматни ифодаловчи)[6], шунингдек Танатос (Ўлим)[7], Гипнос (Уйқу)[7], Герас (Кексалик)[7], Эриду (жанжал)[7], Керу (Зўравон ўлим; бир нечта маъбуда ҳам кер номи остида ҳаракат қилиши мумкин)[7], Морос („тош ва зўравон ўлим учун жавобгар“)[7], Чарон (ташувчиси) Ҳадес учун ўлик — ҳаёт ва ўлим сирларини яширадиган, дунёнинг мавжудлигида номутаносибликни келтириб чиқарадиган кучлар, аммо уларсиз на дунёни, на унинг якуний уйғунлигини тасаввур қилиб бўлмайди. Баъзан Нюктанинг болалари орасида Немесис (Қасос)[7], Апата (Алдаш)[7], Онир (пайғамбарлик ва ёлғон тушлар худоси)[7], Мома (масхара худоси)[7], Ҳесперидлар[7], Моир (тақдир маъбудалари)[7][8].

Нюктанинг турар жойи Тартар[9] тубида жойлашган; у ерда Нюкта-Кеча ва Кундуз-Гемера учрашиб, бир-бирини алмаштириб, навбат билан ерни четлаб ўтадилар. Яқин атрофда Никта ўғилларининг уйлари — Уйқу ва Ўлим, Ҳелиос ҳеч қачон қарамайган.
Орфиклар Нюктани (Хаосни эмас) борлиқнинг асосий манбаи деб билишган. Дервени орфик теогониясида Нюкта „худоларнинг боқувчиси“ бўлиб, ундан насл-насаб бошланади[10]. Орфикларнинг сўзларига кўра, учта Нюкта бор эди: биринчиси „башорат қилади“, иккинчиси „ҳурматли“, отаси Фанес у билан бирлашади ва учинчиси Дика туғади[11]. Учинчи Орфик мадҳия унга бағишланган бўлиб, у ерда Афродита билан аниқланган[12]. Мусеига кўра, ҳамма нарса Кеча ва Тартардан содир бўлади[13].
Қадим замонларда унинг фолбини Мегарада[14] жойлашган эди. Делфида фол очган[15].
Икки самовий жисм Нюкта номи билан аталган. Бу ном 3908 серия рақамига эга Нюкта астероидига 2005-йилда кашф этилган ва 2006-йил 21-июнда Халқаро Астрономия Иттифоқи сессиясида номи берилган Плутон — Никтанинг бешта сунъий йўлдошидан бири бўлган астероидга берилган.
Маданият ва санъатда
- Никта — Мерлин Маркеллнинг мистик романи. Қаҳрамонлар ҳеч кимни дунё туғилган ва у томонидан бошқариладиган мантиқсиз куч деб аташади. Романнинг ҳар бир қисми Никта фарзандларидан бирининг (Ҳйпнос, Тҳанатос, Эрис, Кера, Немесис) номи билан аталган.
- Никта Адолф Уилям Бугеронинг „Тун“ расмида тасвирланган.
- Нюкта "Қон чақируви" сериалида Ирисс номи билан пайдо бўлади.
- Нйcта Гримм эртакларидаги антагонистлардан бири бўлиб, Реалм Книгҳц Оне-Шот комиксини тақдим этади.
- Никта — Ҳадеснинг асосий қаҳрамонларидан бири бўлади.
Манбалар
- ↑ Мифи народов мира. М., 1991—1992. В 2 т. Т. 2. С. 218.
- ↑ Любкер Ф. Реалний словар классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т. 2. С. 470.
- ↑ Гесиод 217 // Θεογονία — 0700.
- ↑ Любкер Ф. Μοῖρα // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 878—879.
- ↑ Гигин. Мифи. Введениэ 1.
- ↑ Гесиод. Теогония 123—125
- ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 Гесиод. Теогония 211—225.
- ↑ Софокл, фр. 1018б
- ↑ „ТАРТАР“. 2014-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 7-май.
- ↑ Фрагменти ранних греческих философов. Ч. 1. М., 1989. С. 46; Дамаский. О первих началах 124
- ↑ Орфика, фр. 99 Керн
- ↑ Орфическиэ гимни ИИИ 2.
- ↑ Мусей, фр. 1 Керн; Комментарий А. А. Тахо-Годи в кн. Античниэ гимни. М., 1988. С. 329.
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади И 40, 6.
- ↑ Схолии к Пиндару. Пифийскиэ песни. Введениэ // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифи. СПб, 2000. С. 172; Плутарх. Почему божество медлит с воздаяниэм 28.