Oʻrxun-Enasoy obidalari sahifasining manbasini koʻrish

{{wikify}}
'''Oʻrxun-Enasoy bitiklari''' V-VII asrlarda [[Qadimgi turkiy|qadimgi turk tilidagi]] va yozuvidagi tarixiy yodgorlik sanaladi. Bitiktosh [[Moʻgʻuliston]]dagi [[Oʻrxun]] va Janubiy [[Sibir|Sibirdagi]] [[Yenisey|Enasoy (Yenisey)]]<nowiki/>daryolari sohillarida topilgani uchun ham shunday nomlangan. [[Moʻgʻuliston]]dan Shimoliy dengizlargacha, [[Ural]]dan [[Saxalin]]ga qadar davom etgan hududda shu yozuvdagi yodnomalar uchraydi. [[Shimoliy Kavkaz]]da XV asrda ham [[Oʻrxun yozuvlari|Oʻrxun yozuvi]]<nowiki/>dan foydalanilgan. [[Oʻzbekiston]] hududida ([[Fargʻona]], [[Surxondaryo]] va boshqa joylar) dan 20 dan ortiq turkiy-run yozuvi yodgorliklari topilgan.

Bitiktosh ikki qismdan: Kichik va Ulugʻ bitikdan iborat. Vatan manfaati yoʻlida xizmat qilish, mamlakatning mustahkam, osoyishta boʻlishi uchun kurash bitikoshlarda bosh maqsad ekani aytiladi. Asarda [[Tabgʻach]], [[Tibet]], [[Sugʻd]], [[Turgash]], Qirgʻiz kabi joy nomlari tilga olingan.

Enasoy bitiklari marsiya va madhiya janrlarining qadimgi turk adabiyotidagi ildizlari haqida tasavvur beradi.

[[Oʻrxun yozuvlari|Oʻrxun]] bitiklari, [[Kultegin bitiktoshi|Kultegin]], [[Bilga xoqon bitiktoshi|Bilga xoqon]], [[Toʻnyuquq bitiktoshi|Toʻnyuquq]], [[Irq bitigi]] va boshqa bu yozuvdagi bitiktosh va yodnomalar adabiy manba sifatida qahramonlik qissa va dostonlariga mazmunan yaqin keladi.

Bitiktoshlar XIX asr oxirlarida topilib, U.Tomsen tomonidan oʻqilgan va ilmiy muomalaga kiritilgan. Baʼzi yodgorliklar esa haligacha toʻliq tadqiq qilingan emas. Bitiktoshlar [[AQSh]], [[Polsha]], [[Vengriya]], [[Finlandiya]] va [[Turkiya]]da ham oʻrganilgan. [[Rossiya]]da V.Radlov, S.Malov, I.Steblevalarning bu boradagi ishlari maʼlum. [[Oʻzbekiston]]da [[Fitrat]], A.Qayumov, N.Rahmonov va boshqalar asardan namunalar va tadqiqot ishlarini amalga oshirgan.

== Nashr qilingan manbalar: ==
Eng eski turk adabiyoti namunalari (Tuzuvchi prof. Fitrat). — T.: 1927;<br />Yeniseyskaya pismennost tyurkov. -M,L.: 1952;<br />Qadimgi hikmatlar. — T.: 1987.

== Ilmiy adabiyot: ==
Malov S. E. Pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti. -M.: 1951;<br />I. V. Stebleva. Poeziya tyurkov U1-U111 vv. —M.:1964;<br />I. V. Stebleva. Poetika drevnetyurkskoy literaturi i ee transformatsiya v ranneklassicheskiy period. — M.: 1976;<br />A. Qayumov. Qadimiyat obidalari. — T.: 1971.<br />N.Rahmonov. Inson ruhining sadosi. — T.: 1986;<br />N.Rahmonov. Koʻhna bitigtoshlar. — T.: 1990:<br />N.Rahmonov. Turk xoqonligi. — T.: 1993.<br />


[[Turkum:Oʻzbekiston adabiyoti]]

=== Havolalar ===
[http://gokturkanitlari.appspot.com/kultigin.html Oʻrxun-Enasoy Bengütaşları] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121221171414/http://gokturkanitlari.appspot.com/kultigin.html |date=2012-12-21 }}