Ziyosfera

Oʻral: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Oʻral
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Oʻral]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = O'ral
| asl nomi = [[qozoq tili|qoz.]] Орал
| mavqe = shahar
| mamlakat = Qozogʻiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = G'arbiy Qozog'iston viloyati
| jadvalda mintaqa = G'arbiy Qozog'iston viloyati
| tuman turi =
| tuman =
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb = Oral seal.svg
| bayroq =
  |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =14 |lat_sec =
  |lon_dir =E |lon_deg =51 |lon_min =22 |lon_sec =
  |CoordAddon            = source:yandexmaps_type:city(210600)_region:KZ
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = Akim
| rahbar = Shakimov Bo'lat Adietovich
| asos solingan = 1584
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri =
| maydon = 700
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi = 506
| iqlim =
| rasmiy til = qozoqcha
| aholi = 218&nbsp;158<ref name="Казстат2012">[http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/2011_4_%D0%91-15-16-%D0%9A.rar Численность населения РК  по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков]</ref>
| sanalgan yil = 2012
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib = [[qozoqlar]] - 54,63 % <br /> [[ruslar]] - 38,14 % <br /> [[ukrainlar]] - 2,40 % <br /> [[tatarlar]] - 2,05 %
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +5
| DST =
| telefon kodi = +7 7112
| pochta indeksi = 090000—090013
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi = L
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi = Uralsk
| sayt = http://www.uralsk-akimat.kz
}}
[[Fayl:Uralsk.ISS011-E-6712.jpg|thumb|270px|right|Oʻral shahrining sputnikdan tasviri]]
'''Oʻral''' ({{lang-kz|Орал}}) ([[1775-yil]]gacha Yoyiq shaharchasi) — shahar, Qozogʻiston Respublikasi [[Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati]] markazi. Ural daryosi boʻyidagi pristan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 253 ming kishi (2023).
 
== Tarixi ==
<nowiki>XVI</nowiki> asr oxirida Oreshnoye urochishchesi (maskani)da Yoyiq, kazaklari tomonidan Yoyiq shaharchasi istehkomi barpo qilindi. Noʻgʻay tatarlari tomonidan vayron qilinganidan keyin u [[1613-yil]]da Yosh (Ural) daryosining quyi qismiga 50&nbsp;km pastga hozirgi oʻrniga koʻchirildi. Yoyiq kazaklari Stepan Razin (1670—71), Yemelyan Pugachyov (1773— 75) raqbarligidagi Krestyanlar urushida qatnashdilar. Yoyiq shaharchasi shu davrda Krestyanlar urushi markazi boʻlgan. Shu bois, Yemelyan Pugachyov qatl qilinganidan keyin (1775) istehkom shaharcha nomi Yekaterina II farmoni bilan Uralsk deb oʻzgartirildi va shaharcha Astraxon gubernyasi tarkibiga kiritildi.
 
[[1868-yil]]dan shahar yangidan tashkil qilingan Ural viloyati markazi boʻldi. Oʻsha davrda shahar aholisi, asosan, hunarmandchilik, savdo, dehqonchilik va baliq ovlash bilan shugʻullangan. [[1894-yil]]da Ryazan — Ural temir yoʻlining oʻtkazilishi Kaspiy boʻyi dashtlarida yirik savdo markazining vujudga kelishiga omil boʻldi. [[1912-yil]]da Uralsk da 100 dan ziyod mayda sanoat korxonasi, 300 hunarmand bor edi.
== Qisqacha maʼlumot ==
''Aholisi 218 158 kishi'' (2012). Hozir Oʻral shahri — [[Qozog'iston]]ning yirik madaniy-iqtisodiy markazlarining biri. Shahrdagi yirik korxonalar: „Zenit“ zavodi, „Omega“, „Metallist“, ''Oʻral mexanika zavodi, Oʻral armatura zavodi, Oʻral poliplast zavodi ishlab chiqarish korxonalari, „Ayaz“ MChB va davlat „Oʻral davlat qishloq xoʻjaligi stansiyasi“ korxonasi''. Bulardan boshqa viloyat darajasidagi ''non kombinati, issiqlik, yorugʻlik, gaz sanoatlari'' faoliyat yuritadi. Shaharda ''2 madaniyat uyi, 18 kutubxona, Kirov parki, 3 muzey, 2 teatr, filarmoniya, koʻrgazma zali, 46 [[maktab]], 3 oliy oʻquv yuritlari va 3 filial bor (2000). Shu jumladan, 35 hazina shifoxona mahkamasi'' faoliyat yuritadi. Oʻralda Gʻarbiy Qozogʻiston temir yoʻl orqali yuk tashish boʻlimi joylashgan.
 
== Iqlimi ==
Shahar iqlimi — kontinentalli, yozi qurgʻoq va issiq, qishda esa sovuq.
* Oʻrtacha yillik harorati — +6,2&nbsp;°C
* Oʻrtacha yillik shamol tezligi — 2,9&nbsp;m/s
* Oʻrtacha yillik havosi — 70 %
 
== Aholisi ==
Shahar aholisi [[2012]]-yilgi statistika boʻyicha 218 158 kishini tashkil qildi. [[2004]]-yildagi statistika bilan taqqoslab qaraydigan boʻlsak (222,4 ming) shahar aholisining kamayib borayotganligi koʻramiz, bunga asosiy sabablardan biri Oʻralning [[Rossiya]]ga chegaradoshligi. Chegaradosh davlatga koʻplab slovyan xalqlarining koʻchib ketishi keyingi yillarda koʻp kuzatilmoqda. Vaholanki Qozogʻistonda bundan 20 yil avval [[olmonlar]]ning soni 1 millionga yaqin edi, hozirgi kunda ularning soni 178 ming.
 
== Galeriyasi ==
<gallery widths="120px" heights="120px">
File:Ostrovskiy theatre. JPG|A. N. Ostrovskiy nomidagi drama teatri
File:Oral vokzali. JPG|Oʻral vokzali
File:Muzeum Uralsk. JPG|Muzey
|Oʻral shahrining mechiti
</gallery>
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Qozogʻiston shaharlari}}
 
[[Turkum:Qozogʻiston shaharlari]]
[[Turkum:Transkontinental shaharlar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

O'ral

qoz. Орал
shahar
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
51°14′0″N 51°22′0″E / 51.23333°N 51.36667°E / 51.23333; 51.36667
Mamlakat Qozogʻiston
viloyat G'arbiy Qozog'iston viloyati
Hukumat
 • Akim Shakimov Bo'lat Adietovich
Asos solingan 1584
Maydon 700 km2 (270 kv mi)
Markazi balandligi 506 m
Rasmiy til(lar)i qozoqcha
Aholisi
 (2012)
 218 158[1]
Milliy tarkib qozoqlar - 54,63 %
ruslar - 38,14 %
ukrainlar - 2,40 %
tatarlar - 2,05 %
Vaqt mintaqasi UTC+5
Telefon kodi +7 7112
Pochta indeks(lar)i 090000—090013
Avtomobil kodi L
O'ral xaritada
O'ral
O'ral
Oʻral shahrining sputnikdan tasviri

Oʻral (qozoqcha: Орал) (1775-yilgacha Yoyiq shaharchasi) — shahar, Qozogʻiston Respublikasi Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati markazi. Ural daryosi boʻyidagi pristan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 253 ming kishi (2023).

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

XVI asr oxirida Oreshnoye urochishchesi (maskani)da Yoyiq, kazaklari tomonidan Yoyiq shaharchasi istehkomi barpo qilindi. Noʻgʻay tatarlari tomonidan vayron qilinganidan keyin u 1613-yilda Yosh (Ural) daryosining quyi qismiga 50 km pastga hozirgi oʻrniga koʻchirildi. Yoyiq kazaklari Stepan Razin (1670—71), Yemelyan Pugachyov (1773— 75) raqbarligidagi Krestyanlar urushida qatnashdilar. Yoyiq shaharchasi shu davrda Krestyanlar urushi markazi boʻlgan. Shu bois, Yemelyan Pugachyov qatl qilinganidan keyin (1775) istehkom shaharcha nomi Yekaterina II farmoni bilan Uralsk deb oʻzgartirildi va shaharcha Astraxon gubernyasi tarkibiga kiritildi.

1868-yildan shahar yangidan tashkil qilingan Ural viloyati markazi boʻldi. Oʻsha davrda shahar aholisi, asosan, hunarmandchilik, savdo, dehqonchilik va baliq ovlash bilan shugʻullangan. 1894-yilda Ryazan — Ural temir yoʻlining oʻtkazilishi Kaspiy boʻyi dashtlarida yirik savdo markazining vujudga kelishiga omil boʻldi. 1912-yilda Uralsk da 100 dan ziyod mayda sanoat korxonasi, 300 hunarmand bor edi.

Qisqacha maʼlumot

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aholisi 218 158 kishi (2012). Hozir Oʻral shahri — Qozog'istonning yirik madaniy-iqtisodiy markazlarining biri. Shahrdagi yirik korxonalar: „Zenit“ zavodi, „Omega“, „Metallist“, Oʻral mexanika zavodi, Oʻral armatura zavodi, Oʻral poliplast zavodi ishlab chiqarish korxonalari, „Ayaz“ MChB va davlat „Oʻral davlat qishloq xoʻjaligi stansiyasi“ korxonasi. Bulardan boshqa viloyat darajasidagi non kombinati, issiqlik, yorugʻlik, gaz sanoatlari faoliyat yuritadi. Shaharda 2 madaniyat uyi, 18 kutubxona, Kirov parki, 3 muzey, 2 teatr, filarmoniya, koʻrgazma zali, 46 maktab, 3 oliy oʻquv yuritlari va 3 filial bor (2000). Shu jumladan, 35 hazina shifoxona mahkamasi faoliyat yuritadi. Oʻralda Gʻarbiy Qozogʻiston temir yoʻl orqali yuk tashish boʻlimi joylashgan.

Iqlimi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar iqlimi — kontinentalli, yozi qurgʻoq va issiq, qishda esa sovuq.

  • Oʻrtacha yillik harorati — +6,2 °C
  • Oʻrtacha yillik shamol tezligi — 2,9 m/s
  • Oʻrtacha yillik havosi — 70 %

Aholisi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar aholisi 2012-yilgi statistika boʻyicha 218 158 kishini tashkil qildi. 2004-yildagi statistika bilan taqqoslab qaraydigan boʻlsak (222,4 ming) shahar aholisining kamayib borayotganligi koʻramiz, bunga asosiy sabablardan biri Oʻralning Rossiyaga chegaradoshligi. Chegaradosh davlatga koʻplab slovyan xalqlarining koʻchib ketishi keyingi yillarda koʻp kuzatilmoqda. Vaholanki Qozogʻistonda bundan 20 yil avval olmonlarning soni 1 millionga yaqin edi, hozirgi kunda ularning soni 178 ming.

Galeriyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Численность населения РК по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/O'ral?oldid=686534" dan olindi