Kontent qismiga oʻtish

Oddiy tovus

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oddiy tovus
Oddiy tovus nari Fayl:Indian Peafowl.ogg
Oddiy tovus modasi C. c. britannica
Biologik klassifikatsiya
Olam: Hayvonlar
Kenja olam: Eumetazoa
Tip: Xordalilar
Kenja tip: Umurtqalilar
Sinf: Qushlar
Kenja sinf: Yelpigʻich dumli qushlar
Infrasinf: Yangi tanglayli qushlar
Turkum: Tovuqsimonlar
Oila: Qirgʻovullar
Urugʻ: Tovus
Tur: Oddy tovus
Pavo cristatus
Linnaeus, 1758
Oddiy tovus tarqalish hududi
Oddiy tovus tarqalish hududi

Oddiy tovusi, yoki Hind tovusi (lotincha: Pavo cristatus) — tovuqsimonlar turkimi, qirgʻovullaroilasi, tovus urugʻiga mansub qush turi. Uning tabiiy tarqalish hududi Hindiston yarim oroli hisoblanadi. Hindistonda ilk bor xonakilashtirilgan[1]. Keyinchalik bu tur dunyoning boshqa koʻplab hududlariga ham olib kirilgan.

Oddiy tovus yaqqol jinsiy dimorfizmga ega. Narlarining patlari yorqin rangli, boshi koʻk tusda va yelpigʻich shaklidagi toj bilan bezalgan. Dum patlari uzun boʻlib, har birida rang-barang koʻzga oʻxshash naqshlar mavjud. Nar tovus juftlashish davrida ushbu dum patlarini yelpigʻich shaklida yoyib, titratib namoyish etadi. Urgʻochisining patlari asosan qoʻngʻir rangda, boshi oqish, boʻynining pastki qismi esa tovlanib turuvchi yashil tusda boʻladi. Unda nar tovusga xos uzun dum patlari mavjud emas. Ostturlarga ajratilmaydi, lekin bir necha rang shakillari (morf) mavjud[2].

Dum patlarining uzunligi va hajmiga qaramay, erkak tovus ucha oladi. Bu qush asosan ochiq oʻrmonlarda va ekin maydonlari atrofida, yerda yashaydi. Oziqlanishida rezavor mevalar va donlar muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, ilonlar, kaltakesaklar va mayda kemiruvchilarni ham ovlaydi. Tovus baland va jarangdor ovoz chiqaradi. Tovuslar odatda kichik guruhlar xosil qilishadi.

Nar tovusning hashamatli dum patlari qanday vazifani bajarishi bir asrdan ortiq vaqt davomida olimlar oʻrtasida bahs-munozaralarga sabab boʻlib kelgan. XIX asrda Charlz Darvin bu hodisani oddiy tabiiy tanlanish orqali tushuntirish imkonsizligini taʼkidlagan. Keyinchalik u taklif qilgan jinsiy tanlanish nazariyasi bu hodisaning asosiy izohlaridan biriga aylandi, biroq u barcha olimlar tomonidan birdek qabul qilinmagan. Keng koʻlamli tadqiqotlarga qaramay, bu hodisaning mexanizmlari yuzasidan olimlar oʻrtasida yagona fikr mavjud emas.

Oddiy tovus Hindiston milliy qushi hisoblanadi[3].

Taksonomiya va sistematika

Oddiy tovus 1758-yilda shved tabiatshunosi Karl Linney tomonidan, oʻzining «Systema Naturae» asarining oʻninchi nashrida hozirgi binar nomi — Pavo cristatus ostida tavsiflangan. Pavo urugʻ nomi lotin tilida «tovus» degan maʼnoni anglatadi. Bu soʻz yunoncha: ταώς (taos) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, u oʻz navbatida forscha «tavus» soʻzidan, forscha soʻz esa tamil tilidagi «tokei» soʻzidan kelib chiqqan[4]. Oʻzbek tiliga ham tovus soʻzi shu yolni bosib oʻtib, arab tilidan oʻzlashgan deb hisoblanadi. Turning lotincha cristatus nomi «tojli» degan maʼnoni anglatadi.

Hind tovusi monotipik tur hisoblanadi.

Manbalar

  1. ↑ Blanford, W. T.; Oates, E. W. (1889). ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds''. 4-jild. London: Taylor & Francis. 68–70-betlar.
  2. ↑ Somes, R. G.; Burger, R. E. (1991-01-01). „Plumage Color Inheritance of the Indian Blue Peafowl (Pavo Cristatus): Blue, Black-Shouldered, Cameo, and Oaten“. Journal of Heredity (inglizcha). 82-jild, № 1. 64–68-bet. doi:10.1093/jhered/82.1.64. ISSN 0022-1503.
  3. ↑ „National Bird“. India.gov.in. 2011-yil 28-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 9-avgust.
  4. ↑ Hunter, R.. The Imperial Encyclopaedic Dictionary: Volume 7. University of Michigan, 1901 — 3028-bet.