Okulus
Окулус (тинчадан кўз) гумбаз марказидаги ёки девордаги думалоқ тешикдир. Антик даврда пайдо бўлган, Византия ва Неоклассик меъморчиликнинг ўзига хос хусусияти. У франсузча œил-де-боэуф ёки оддийгина „буқа кўзи“ сифатида ҳам танилган[1]. Бу туйнук асосан ичкарига ёруғлик олиб кириш учун катта гумбазли биноларда қўланилган.
Тарихи
Классик
Окулус қадимги Римликлар томонидан ишлатилган, энг яхши мисоллардан бири Пантеон гумбазидаги оcулусдир. Об-ҳавога очиқ, ёмғир ва ҳавонинг кириб келишига ва ерга тушишига имкон беради, у ерда дренажлар орқали олиб кетилади. Очилиш кичик кўринишга эга бўлсада, аслида диаметри 8 метрга тенг, бинони ёритишга имкон беради.
Византия
Окулус Византия империясининг меъморчилигида кенг қўлланган. В—ВИ асрларда Суриядаги биноларга ва яна Х асрда ҳам ишлатилган. Константинополнинг Мйрелаион черковида (тахминан 920), иккала ён жабҳада турли йўл устидаги иккита окулус мавжуд[2].
Уйғониш даври
Уйғониш даври архитектурасидаги окулуснинг дастлабки намуналарини Флоренсия соборида, кўрфаз кўчасида ва аркада аркаларининг тожлари тепасида кўриш мумкин[3].
Неоклассик
Италия Уйғониш даврида бошланган гумбаз қурилиши қайта тикланганидан бери очиқ кўз ўрнини ёруғлик ўтказувчи гумбазлар ва бошқа юмалоқ деразалар, тешиклар ва ёруғлик ойналари билан алмаштирилди. Уларни Палладионинг Вилла Ротонда педиментларида кўриш мумкин, гарчи гумбазда бўлмаса ҳам. Окулус ойналаридан фойдаланиш Барокко меъморчилигида кўпроқ машҳур бўлди. Нео-Палладиан архитекторлари, жумладан Колен Кемпбелл томонидан кенг қўлланиладиган, уни Виржиния университетидаги Томас Жефферсоннинг Ротунда гумбазида кўриш мумкин[1][4].
Яна қаранг
Галерея
-
Пантеоннинг қадимги Рим кўчаси (Рим, Италия)
-
Ҳашт Беҳештда (Исфахон, Эрон) гумбазга очиладиган исломий кўз
-
Éглисе Саинте-Анне де Гассиcоуртнинг Романеск оcулус (Мант -ла-Жоли, Франсия)
-
Лаон соборидаги готҳиc окулус (Лаон, Франсия)
-
Флоренсия соборининг Уйғониш даври (Флоренсия, Италия)
-
Парc де Багателле (Париж)даги рококо услубидаги окулус
-
Людовик ХВИ Петит Трианоннинг думалоқ ойнаси (Версал, Франсия), тепасида фестондан олинган безак билан.
-
Ганноверсче Банкнинг Готҳиc Ревивал оcулус — Георгстраßэдаги Ҳаус ИИИ (Ганновер, Германия)
-
ХИХ аср де Клермон-Ферран опера театрининг эклектик классицизм окули (Клермон-Ферран, Франсия)
-
Париж префектураси (îле де ла Cитé) Полиция биносининг гўзал санъат уйи.
-
Ҳотел Элйсеэ саройининг Арт Ноувеау оcулус (Париж)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Оcулус wиндоw“. Роял Институте оф Бритиш Арчитеcц (27-март 2014-йил). 27-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-январ 2014-йил.
- ↑ Ćурčиć, Слободан. Аппроачес то Бйзантине Арчитеcтуре анд Иц Деcоратион: Студиэс ин Ҳонор оф Слободан Ćурčиć. Ашгате Публишинг, 1-январ 2012-йил — 148–-бет. ИСБН 978-1-4094-2740-7. Қаралди: 24-январ 2013-йил.
- ↑ „Тҳе Cатҳедрал оф Санта Мариа дел Фиоре, Флоренcе“. муоҳио.эду (27-март 2014-йил). 27-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-январ 2013-йил.
- ↑ „Дайлигҳтинг ин тwо cентроидал спаcес ат тҳе Университй оф Виргиниа: Cасе Студй, Тҳе Ротунда анд Cаплин Павилион“. Тҳе Университй оф Виргиниа. 2014-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-январ 2013-йил.