Ziyosfera

Usta Olim Komilov

(Olim Komilovdan yoʻnaltirildi)

Уста Олим Комилов (1875, Марғилон — 1953-йил 3-апрел Тошкент) — созанда (доира, ноғора, чанг), миллий куй, усул ва рақслар билимдони, педагог, ўзбек саҳнавий рақс санъатининг асосчиларидан. Меҳнат Қаҳрамони (1932), Ўзбекистон халқ артисти (1937). Марғилонда Масаид отадан доира чалишни ўрганган. Дастлаб Маргилон яллачилари, созандаларга жўрнавозлик қилиб, тўй, сайил, кейинчалик чойхоналарда хизмат қилган. Ўзбек давлат консертетнографик труппаси (1929-йилдан Ўзбек давлат мусиқали театри, 1939-йилдан Ўзбек давлат опера ва балет театри)да доирачи; рақс студиясида дарс берган (1926-43).

Уста Олим Комилов
Файл:Уста Олим Комилов.жпг
Таваллуди 1875-йил
Марғилон, Қўқон хонлиги
Вафоти 3-апрел 1953-йил
Тошкент, ЎзССР
Касби
Унвони
O‘zbekiston SSR xalq artisti

Ёшлик даври

Уста Олим 1875-йилда Марғилонда камбағал тўқувчи оиласида туғилган, ота-онаси унинг саводли бўлишини хоҳларди. Аммо оиласи уни мактабга юборишга имкони бўлмаган ва ўн ёшида отасининг ўлимидан етим қолганидан сўнг Уста Олим кунлик мардикор бўлиб ишлай бошлаган, лекин кейинчалик у вагончи тоғасиникида яхши яшаш умидида Самарқандга кўчиб кетган ва тоғасининг қўл остида ишлай бошлаган аммо тоғаси унга ўн йилдан кўпроқ вақт давомида ҳақ тўламаган. Уста олим мусиқага қизиққан, бўш вақтларида тамбур ва доира чалишни ўргана бошлаган. Шундай қилиб, Комилов Марғилонга қайтиб, ҳунарманд бўлиб ишлайди ва у ерда мусиқа маҳоратини ошириб бориш билан бирга бошқа ўзбекларга доира чалишни ўргата бошлайди[1][2][3].

Фаолияти

Уста Олим ўзбек рақс санъати ривожига катта ҳисса қўшган. У тўплаган ва ўзи яратган ўзбек рақси усуллари раққосалар учун асосий қўлланма бўлиб қолди. Уста Олим Тамарахоним ва М. Турғунбоева каби раққосалар устозидир. Тамарахоним билан ижодий ҳамкорликда қадимий ўзбек рақсларини саҳналаштирган, уларнинг айримларини раққосалар ансамбли ижросига мослаштирган („Занг“, „Гул ўйин“, „Садр“, „Даромади гул ўйин“ ва ҳоказо), янги „Пилла“, М. Турғунбоева билан „Пахта“, ўзи „Тантана“ рақсларини яратган. „Фарҳод ва Ширин“ (Хуршид песаси; В. Успенский, Г. Мушел мусиқаси), „Гулсара“ (Комил Яшин, М. Муҳамедов; Р. Глиэр) спектаклларига рақслар саҳналаштирган, „Пахта“ (Н. Рославец, 1933), „Шоҳида“ (Ф. Тал, 1939) балетларини саҳналаштиришда қатнашган.

Уста Олим ижросидаги халқ доира усулларининг кўпи Ил. Акбаров („Дойра усуллари“, Т., 1952), В. Успенский, Е. Романовскаялар томонидан ёзиб олинган. Уста Олимнинг ижро услуби зарблар жилвадорлиги қамда тембр воситаларининг хилмахиллиги билан ажралиб туради. Т. Иноғомов, К. Азимов, А. Тўйчиев ва бошқа доирачиларга устозлик қилган.

Москвада ўтказилган миллий театрлар олимпиадаси (1930), ўзбек санъати декадаси (1937) қатнашчиси (декадада ижро этилган „Сайил ва колхоз тўйи“ инссенировкасининг яратувчиларидан). Уста Олим доиранинг бой ифода имкониятларини чет мамлакатларда ҳам намойиш қилган.

Рус инқилобидан кейинги мусиқий фаолияти

Уста Олим Россия инқилобидан кейинги митинглар ва Қизил Армия учун мусиқа ижро этиш учун ҳаваскор мусиқа гуруҳларини ташкил этишда иштирок этди. 1920-йилга келиб фақат мусиқа соҳасида ишлади, ўз она шаҳридаги чойхоналарда, мактаб-интернатда мусиқа тўгаракларини ташкил қилди. 1924—1926-йилларда Ўзбекистон ССР бўйлаб дарс бериш учун мусиқа ўқитувчилари тайёрлаш мақсадида 26 кишидан иборат ўзбек мусиқачилари гуруҳини танлаш ва ташкил этиш устида ишлади. 1926-йилда Муҳитдин Қориёқубов бошчилигидаги ўзбек этнографик труппасида, 1929-йилда эса ўзбек мусиқа ва рақс жамоаларида иш бошлади[1][3]. Кейинчалик у Тамарахоним билан бирга ўзи ижро этган қўшиқларга рақсларни лойиҳалаш ва мослаштириш устида ишлаган[4][5].

Уста Олим ўз мусиқасини кўплаб нуфузли тадбирларда, жумладан, 1930-йилда Москвада бўлиб ўтган Миллий театр олимпиадасида ва 1935-йилда Лондонда бўлиб ўтган Халқаро рақс фестивалида Тамарахонимнинг рақс дастури учун мусиқа ижро этган[4]. Гарчи у ерда медаллар фақат рақслар учун топширилган бўлса-да, Англия қироличаси унинг мусиқий ижросидан шунчалик ҳайратда қолганки, уни олтин медал билан тақдирлаган[6]. Ҳугҳес Ўзбекистон ССР бўйлаб гастрол сафари чоғида Уста Олим билан учрашган[7].

Вафоти

Уста Олим 1953-йил 3-апрелда Тошкентда вафот этган[3].

Қадрланиши

Уста Олимнинг кафтларидан олинган гипс нусха Англия музейида сақланади. 1937-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти, 1932-йилда эса Меҳнат Қаҳрамони унвони, Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвонини олган[8]. Фарғонадаги 1та мусиқа мактаби, Тошкент ва Марғилондаги кўчалардан бирига „Уста Олим“ номи берилган[9].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Уста Алим Камилов“ (ру). Совецкоэ искусство (1937-йил 5-июн), с. 3.
  2. ↑ "Камилов Уста-Алим". Театральная энциклопедия: Гловацкий-Кетуракис. Мосcоw: Совецкая энциклопедиа. 1963. п. 1101. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=И3жРААААМААЖ. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Абидов, Т.. „Болшебная дойра“ (ру). Правда Востока (1976-йил 14-сентябр), с. 3. 2023-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 7-июн.
  4. ↑ 4,0 4,1 "Уста Олим Комилов". Ўзбекистон миллий энсиклопедияси. 9. Ташкент: Ўзбекистон миллий энсиклопедияси. 2005. п. 143. ҳттпс://н.зиёуз.cом/боокс/узбекистон_миллий_энсиклопедияси/О'збекистон%20Миллий%20Энсиклопедияси%20-%20У%20ҳарфи.пдф. 
  5. ↑ Ҳугҳес, Лангстон (1934). "Тамара Кҳанум: Совиэт Асиа'с Греатест Данcер". Тҳеатре Арц Монтҳлй (Новембер): 828-835. 
  6. ↑ Верcоэ, Роса. „Ўзбекистон ва Британия: 1935 йил Лондонда Тамарахоним қандай кутиб олинган ёхуд Усто Олим салласи сири“ (уз). ББC (2019-йил 22-октябр).
  7. ↑ Иарославцев, Ничолас „Лангстон Ҳугҳес' Висит то тҳе Совиэт Унион (1932-1933) •“ (эн-УС) (2018-йил 8-март). Қаралди: 2023-йил 24-май.
  8. ↑ Григорович, Юри, эд (1981). "Камилов Уста Алим". Балет: энциклопедия. Мосcоw: Совецкая энциклопедиа. п. 235. ҳттп://данcелиб.ру/балетенc/итем/ф00/с01/э0001203/индех.штмл. 
  9. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Адабиётлар

  • Обидов Т., Ус т а Олим Комилов, Т., 1958.



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Usta_Olim_Komilov" dan olindi