Ziyosfera

Olimpiya oʻyinlari: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Olimpiya oʻyinlari
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Olimpiya oʻyinlari]]
[[Tasvir:Olympic-flag-Victoria.jpg|thumbnail]]
'''Olimpiya oʻyinlari''' — har toʻrt yilda oʻtkaziluvchi yirik xalqaro sport musobaqalari. Olimpiya oʻyinlari [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi]] vasiyligi ostida 4 yilda bir marotaba oʻtkaziladi. Olimpiya oʻyinlarining Yozgi va [[Qishki olimpiada|qishki oʻyinlari]] mavjud.
 
== Tarixi ==
'''Olimpiada oʻyinlari''' — 1) [[Yunoniston]]da umumyunon bayrami va musobaqalari (2 gʻildirakli aravada tez yurish, beshkurash, mushtlashish musobaqalari, sanʼat konkursi). Miloddan avvalgi 776-yildan boshlab milodiy 394-yilgacha har 4 yilda Olimpiya shahrida xudo [[Zevs]] sharafiga oʻtkazilgan. Ana shu 4 yillik davr Olimpiada deb atalgan. Oʻyinlar 5 kun davom etgan;
 
2) [[Yunoniston]]ning Olimpiya oʻyinlarini eslatuvchi jahon sport musobaqalari. 1896-yil (Olimpiadaning 1-yili)dan boshlab oʻtkaziladi. Olimpiya oʻyinlarini oʻtkazish tartibi, qoidalari [[Olimpiya hartiyasi]]da belgilab berilgan. Bu hartiyani zamonaviy olimpiya harakati asoschisi, fransiyalik jamoat arbobi [[Pier de Kuberten]] (1863—1937) ishlab chiqqan. 1894-yil [[Parij]]da Xalqaro sport kongressi hartiyani tasdiqlagan (yangi tahriri 1999-yil qabul qilingan). Oʻyinlar [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi]] (XOQ) tomonidan tashkil qilinadi. Oʻyinlarda musobaqalar sportning faqat olimpiya turlari boʻyicha oʻtkaziladi. Olimpiya sport turi hartiyaga binoan aniqlanib, u eng keng tarqalgan (yozgi oʻyinlarning erkaklar uchun sport turi 4 qitʼaning kamida 75 davlatida va ayollar uchun esa, 3 qitʼaning kamida 40 davlatida tarqalgan) boʻlishi kerak. Dasturga [[yengil atletika]], [[gimnastika]], [[suvda suzish]], [[ogʻir atletika]], [[kurash]], [[boks]], [[qilichbozlik]], [[eshkak eshish sporti]], [[velosport]], [[futbol]], [[basketbol]] musobaqalari kiritilgan. 1968-yildan Olimpiya oʻyinlari tashkiliy qoʻmitasi [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi|XOQ]] tomonidan tasdiqlangan madaniy dastur tadbirlarini oʻtkazib keladi. Bu tadbirlar sanʼat vositasida olimpiadaning xalqlar oʻrtasida tinchlik va totuvlik ideallarini targʻib qilishga qaratilgandir. 1924-yildan Olimpiya oʻyinlarining qishki qismi mustaqil musobaqalar sifatida oʻtkaziladi (qarang [[Qishki olimpiada]]).
 
== Shiori ==
Olimpiada shiori „Tezroq, balandroq, kuchliroq“ ([[Lotin tili|lotincha]]: „Citius, altius, Fortius“) [[1920-yil]]dan olimpiada emblemasiga kiradi.
== Ramzi ==
Olimpiya oʻyinlarining ramzi — besh qitʼani ifoda etuvchi beshta birikkan xalqadan iborat. 5 halqa — olimpiada harakatiga birlashgan 5 ta qitʼa ramzi. Yuqori qatordagi ranglar: havorang — [[Yevropa]], qora — [[Afrika]], qizil — [[Amerika]], pastki qatorda: sariq — [[Osiyo]], yashil — [[Avstraliya]].
[[Tasvir:Olympic flag.svg|200px|thumb|Beshta Olimpiya xalqasi [[1913]]-yilda yaratilib, [[1914]]-yili qabul qilingan va [[1920]]-yili [[Antverpen]]dagi [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari]]da deb yuritilgan
 
]]
== Bayrogʻi ==
Olimpiada bayrogʻi — Olimpiada timsoli (5 halqa) tushirilgan oq mato barcha Olimpiya oʻyinlarida koʻtariladi. Olimpiya oʻyinlarining anʼanaviy atributa Olimpiada mashʼalasidir. U [[Alfey daryosi]] vodiysidagi [[Kronos]] togʻ yon bagʻrida quyosh nurlaridan yondirilib, oʻyinlarning tantanali ochilishiga [[estafeta]] bilan olib kelinadi va olimpiada stadionidagi maxsus mehrobda oʻyinlar yopilguncha (16 kun) yonib turadi.
On
 
== Olimpiya oʻyinlarining vujudga kelishi ==
Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, birinchi Olimpiya oʻyinlari eramizdan avvalgi [[776]]-yilda oʻtkazilgan. Oʻyinlar antik olimpiya xudolariga bagʻishlangan boʻlib, oʻyin musobaqalari qadimgi Olimpiya maydonlarida oʻtkazilgan. Asrlar oʻtib eramizning [[393]]-yili Olimpiya oʻyinlari imperator Feodosiya buyrugʻi bilan toʻxtatilgan.
Antik Olimpiya oʻyinlari Pelopones gʻarbiy qismida joylashgan qadimgi Olimpiyada oʻtkazilib kelingan. Grek mifalogiyasiga koʻra, Olimpik oʻyinlar asosi [[Peloponnese]] orollarida vujudga kelgan.
Qadimgi Olimpiya oʻzining goʻzal tabiati, maftunkorligi bilan, shuningdek, oʻzining muhtasham ibodatxonalari va [[sport]] maydonlari bilan ajralib turadi. Eramizdan avvalgi <nowiki>X</nowiki> asrlarda Olimpiyada madaniy marosimlarni hamda boshqa diniy va siyosiy tadbirlarni oʻtkazishga xizmat qilgan joy hisoblangan. Olimpiyaning markazi qismida hashamatli Zevsa, uning togʻrisida esa Geri ibodatxonasi qad koʻtargan.
Olimpiya oʻyinlari [[Zevs]]ga sigʻinish, diniy marosimlar bilan chambarchars bogʻliq edi. Soʻzsiz oʻyinlar yuqori saviyada oʻtkazilib, grek shaharlari oʻrtasida oʻzaro munosabatlarni yaxshilashga yoʻnaltirilgan edi. Qadimgi miflarda aytilishicha, Olimpiya oʻyinlarining tugʻilishi yarimxudo [[Gerakl]] nomi bilan bogʻliq.
 
12 asrdan buyon qadimgi Olimpiya oʻzining qadimiy oʻyinlar oʻtkaziladigan maydoni va otchoparlarida muxlislar qalbidan joy olgan chaqqon hamda baquvvat sportchilarni namoyon qildi. Sportchilarning nomlari ularning Olimpiya gʻalabalari tarix varoqlarida muxrladi.
Qadimgi Olimpiada oʻyinlarida barcha ozod erkaklar — [[Gretsiya]]da yashovchilar qatnashish huquqiga ega boʻlgan. Megardan general Orsip, choʻpon Polimnist, Rodos orolidan qirol oilasi aʼzosi Diagor, [[Makedoniya]] qiroli Aleksandr I, faylasuf Demokrit — bularning barchasi qadimgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchilari boʻlishgan.
 
== Zamonaviy olimpiada oʻyinlari ==
 
[[Tasvir:Summer olympics all cities.PNG|thumb|700px|center|Yozgi Olimpiada oʻyinlari oʻtqazilgan mamlakatlar. Yashil rangda Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilgan mamlakatlar. Koʻk rangda olimpiya oʻyinlariga ikki va undan ortiq mezbonlik qilgan mamlakatlar.]]
 
== Olimpiya oʻyinlari oʻtkazilgan joylar ==
{| class="wikitable"
!&nbsp;!!colspan="3"| '''[[Yozgi Olimpiya oʻyinlari]]'''!!colspan="3"| '''[[Qishki olimpiada|Qishki Olimpiya oʻyinlari]]'''
|-
|| '''Oʻtkazilish yili''' || '''Oʻyinlar''' || '''Shahar''' || '''Davlat''' || '''Oʻyinlar''' || '''Shahar''' || '''Davlat'''
 
|-
| [[1896]] || [[Yozgi Olimpiyada oʻyinlari 1896|I]]|| [[Afina]] (1) || {{bayroq|Greece}} [[Yunoniston]] (1) || || ||
|-
|[[1900]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1900|II]]|| [[Parij]] (1) || [[Fransiya]] (1) || || ||
|-
|[[1904]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1904|III]]|| [[Sent-Luis]], [[Missuri (shtat)|Missuri]] shtati (1) || [[AQSh]] (1) || || ||
|-
|[[1906]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1906|navbatsiz]]|| [[Afina]] || [[Yunoniston]] || || ||
|-
|[[1908]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1908|IV]]|| [[London]] (1) || [[Buyuk Britaniya]] (1) || || ||
|-
|[[1912]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1912|V]]|| [[Stokgolm]] (1) || [[Shvetsiya]] (1) || || ||
|-
|[[1916]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1916|VI]] (bekor qilingan) || [[Berlin]] || [[Olmoniya]] || || ||
|-
|[[1920]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1920|VII]]|| [[Antverpen]] (1) || [[Belgiya]] (1) || || ||
|-
|[[1924]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1924|VIII]]|| [[Parij]] (2) || [[Fransiya]] (2) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1924|I]]|| [[Shamoni]] (1) || [[Fransiya]] (1)
|-
|[[1928]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1928|IX]]|| [[Amsterdam]] (1) || [[Niderlandlar]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1928|II]]|| [[Sankt Moris]] (1) || [[Shveysariya]] (1)
|-
|[[1932]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1932|X]]|| [[Los Anjeles]] (1) || [[AQSh]] (2) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1932|III]]|| [[Leyk Plesid]], [[Nyu York (shtat)|Nyu York]] shtati (1) || [[AQSh]] (1)
|-
|[[1936]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1936|XI]]|| [[Berlin]] (1) || [[Uchinchi reyh|Olmoniya]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1936|IV]]|| [[Garmish Partenkirhen]] (1) || [[Uchinchi reyh|Olmoniya]] (1)
|-
|[[1940]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1940|XII]] (bekor qilingan) || [[Helsinki]] || [[Finlandiya]] || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1940|(V)]] (bekor qilingan) || [[Garmish Partenkirhen]]|| [[Olmoniya]]
|-
|[[1944]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1944|XIII]] (bekor qilingan) || [[London]] || [[Buyuk Britaniya]] || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1944|(V)]] (bekor qilingan) || [[Kortina d'Ampesso]]|| [[Italiya]]
|-
|[[1948]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1948|XIV]]|| [[London]] (2) || [[Buyuk Britaniya]] (2) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1948|V]]|| [[Sankt Moris]] (2) || [[Shveysariya]] (2)
|-
|[[1952]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1952|XV]]|| [[Helsinki]] (1) || [[Finlandiya]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1952|VI]]|| [[Oslo]] (1) || [[Norvegiya]] (1)
|-
|[[1956]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1956|XVI]]|| [[Melburn]] (1) va [[Stokgolm]]<sup>'''[[#Stockholm|1]]'''</sup> (2) || [[Avstraliya]] (1) va [[Shvetsiya]] || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1956|VII]]|| [[Kortina d'Ampesso]] (1) || [[Italiya]] (1)
|-
|[[1960]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1960|XVII]]|| [[Rim]] (1) || [[Italiya]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1960|VIII]]|| [[Skvo Velli]] (1) || [[AQSh]] (2)
|-
|[[1964]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1964|XVIII]]|| [[Tokio]] (1) || [[Yaponiya]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1964|IX]]|| [[Insbruk]] (1) || [[Avstriya]] (1)
|-
|[[1968]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1968|XIX]]|| [[Mehiko]] (1) || [[Meksika]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1968|X]]|| [[Grenobl]] (1) || [[Fransiya]] (2)
|-
|[[1972]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1972|XX]]|| [[Myunhen]] (1) || [[Olmoniya]] (2) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1972|XI]]|| [[Sapporo]] (1) || [[Yaponiya]] (1)
|-
|[[1976]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1976|XXI]]|| [[Monreal]] (1) || [[Kanada]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1976|XII]]|| [[Insbruk]] (2) || [[Avstriya]] (2)
|-
|[[1980]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1980|XXII]]|| [[Moskva]] (1) || [[SSSR]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1980|XIII]]|| [[Leyk Plesid]], [[Nyu York (shtat)|Nyu York]] shtati (2) || [[AQSh]] (3)
|-
|[[1984]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1984|XXIII]]|| [[Los Anjeles]] (2) || [[AQSh]] (3) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1984|XIV]]|| [[Sarayevo]] (1) || [[Yugoslaviya]] (1)
|-
|[[1988]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1988|XXIV]]|| [[Seul]] (1) || [[Janubiy Koreya]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1988|XV]]|| [[Kalgari]] (1) || [[Kanada]] (1)
|-
|[[1992]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1992|XXV]]|| [[Barselona]] (1) || [[Ispaniya]] (1) || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1992|XVI]]|| [[Albervil]] (1) || [[Fransiya]] (3)
|-
|[[1994]] || || || || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1994|XVII]]|| [[Lillehammer]] (1) || [[Norvegiya]] (2)
|-
|[[1996]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 1996|XXVI]]|| [[Atlanta (Jorjiya)|Atlanta]], [[Jorjiya]] shtati (1) || [[AQSh]] (4) || || ||
|-
|[[1998]] || || || || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 1998|XVIII]]|| [[Nagano]] (1) || [[Yaponiya]] (2)
|-
|[[2000]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2000|XXVII]]|| [[Sidney]] (1) || [[Avstraliya]] (2) || || ||
|-
|[[2002]] || || || || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 2002|XIX]]|| [[Solt Leyk Siti]], [[Yuta]] shtati (1) || [[AQSh]] (4)
|-
|[[2004]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2004|XXVIII]]|| [[Afina]] (2) || [[Yunoniston]] (2) || || ||
|-
|[[2006]] || || || || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 2006|XX]]|| [[Turin]] (1) || [[Italiya]] (2)
|-
|[[2008]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2008|XXIX]] || [[Pekin]]<sup>'''[[#Hong Kong|2]]'''</sup> (1) || [[Xitoy]] (1) || || ||
|-
|[[2010]] || || || || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 2010|XXI]]|| [[Vankuver]] (1) || [[Kanada]] (2)
|-
|[[2012]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2012|XXX]]|| [[London]] (3) || [[Buyuk Britaniya]] (3) || || ||
|-
|[[2014]] || || || || [[Qishki Olimpiya oʻyinlari 2014|XXII]]|| [[Sochi]] (1) || [[Rossiya]] (1)
|-
|[[2016]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2016|XXXI]]|| [[Rio-de-Janeyro]] (1) || [[Braziliya]] (1) || || ||
|-
|[[2020]] || [[Yozgi Olimpiya oʻyinlari 2020|XXXII]]|| [[Tokio]] (1) || [[Yaponiya]] (1) || || ||
|}
 
<div id="Stockholm"><sup>'''1'''</sup> [[Ot sporti]] boʻyicha bellashuvlar [[Stokgolm]] ([[Shvetsiya]])da oʻtkazilgan.
 
<div id="Hong Kong"><sup>'''2'''</sup> [[Ot sporti]] boʻyicha bellashuvlar [[Gonkong]]da oʻtkaziladi.
 
[[Fayl:Samaranch and Karimov.jpg|thumb|[[Xuan Antonio Samaranch]] Olimpiya Oltin ordenini [[Islom Karimov]]ga topshirmoqda]]
 
==Olimpiada oʻyinlarida Oʻzbekiston==
{{Asosiy|Olimpiada oʻyinlarida Oʻzbekiston}}
Oʻzbekiston sportchilari Olimpiya oʻyinlarida [[1952-yil]]dan buyon ([[1992-yil]]gacha [[sobiq Ittifoq]] va [[MDH]] sportchilari jamoasi tarkibida, [[1996-yil]]dan buyon mustaqil davlat vakili sifatida) qatnashib keladi. Olimpiada harakatini rivojlantirishdagi alohida xizmatlari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti [[Islom Karimov|I. A. Karimov]] [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi|XOQ]] tomonidan Olimpiada oltin ordeni bilan taqdirlangan (1996).<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
 
== Havolalar ==
* [http://www.olympic.org/uk/games/index_uk.asp Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasining rasmiy sayti]{{ref-en}}
* [http://olympic-museum.de/index.html Olimpiya oʻyinlarining muzeyi]{{ref-en}}
* [http://www.la84foundation.org/5va/reports_frmst.htm Olimpiya oʻyinlari haqida rasmiy reportajlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070612020125/http://www.la84foundation.org/5va/reports_frmst.htm |date=12-iyun 2007-yil }}{{ref-en}}
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{Loyiha|Sport|Olympic rings with white rims.svg|40}}
{{Olimpiada oʻyinlari}}
{{Olimpiada oʻyinlari marosimlari}}
{{Qishki Olimpiada oʻyinlari mezbon shaharlari}}
{{Yozgi Olimpiada oʻyinlari mezbon shaharlari}}

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Olimpiya oʻyinlari — har toʻrt yilda oʻtkaziluvchi yirik xalqaro sport musobaqalari. Olimpiya oʻyinlari Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi vasiyligi ostida 4 yilda bir marotaba oʻtkaziladi. Olimpiya oʻyinlarining Yozgi va qishki oʻyinlari mavjud.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Olimpiada oʻyinlari — 1) Yunonistonda umumyunon bayrami va musobaqalari (2 gʻildirakli aravada tez yurish, beshkurash, mushtlashish musobaqalari, sanʼat konkursi). Miloddan avvalgi 776-yildan boshlab milodiy 394-yilgacha har 4 yilda Olimpiya shahrida xudo Zevs sharafiga oʻtkazilgan. Ana shu 4 yillik davr Olimpiada deb atalgan. Oʻyinlar 5 kun davom etgan;

2) Yunonistonning Olimpiya oʻyinlarini eslatuvchi jahon sport musobaqalari. 1896-yil (Olimpiadaning 1-yili)dan boshlab oʻtkaziladi. Olimpiya oʻyinlarini oʻtkazish tartibi, qoidalari Olimpiya hartiyasida belgilab berilgan. Bu hartiyani zamonaviy olimpiya harakati asoschisi, fransiyalik jamoat arbobi Pier de Kuberten (1863—1937) ishlab chiqqan. 1894-yil Parijda Xalqaro sport kongressi hartiyani tasdiqlagan (yangi tahriri 1999-yil qabul qilingan). Oʻyinlar Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi (XOQ) tomonidan tashkil qilinadi. Oʻyinlarda musobaqalar sportning faqat olimpiya turlari boʻyicha oʻtkaziladi. Olimpiya sport turi hartiyaga binoan aniqlanib, u eng keng tarqalgan (yozgi oʻyinlarning erkaklar uchun sport turi 4 qitʼaning kamida 75 davlatida va ayollar uchun esa, 3 qitʼaning kamida 40 davlatida tarqalgan) boʻlishi kerak. Dasturga yengil atletika, gimnastika, suvda suzish, ogʻir atletika, kurash, boks, qilichbozlik, eshkak eshish sporti, velosport, futbol, basketbol musobaqalari kiritilgan. 1968-yildan Olimpiya oʻyinlari tashkiliy qoʻmitasi XOQ tomonidan tasdiqlangan madaniy dastur tadbirlarini oʻtkazib keladi. Bu tadbirlar sanʼat vositasida olimpiadaning xalqlar oʻrtasida tinchlik va totuvlik ideallarini targʻib qilishga qaratilgandir. 1924-yildan Olimpiya oʻyinlarining qishki qismi mustaqil musobaqalar sifatida oʻtkaziladi (qarang Qishki olimpiada).

Shiori

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Olimpiada shiori „Tezroq, balandroq, kuchliroq“ (lotincha: „Citius, altius, Fortius“) 1920-yildan olimpiada emblemasiga kiradi.

Ramzi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Olimpiya oʻyinlarining ramzi — besh qitʼani ifoda etuvchi beshta birikkan xalqadan iborat. 5 halqa — olimpiada harakatiga birlashgan 5 ta qitʼa ramzi. Yuqori qatordagi ranglar: havorang — Yevropa, qora — Afrika, qizil — Amerika, pastki qatorda: sariq — Osiyo, yashil — Avstraliya.

Beshta Olimpiya xalqasi 1913-yilda yaratilib, 1914-yili qabul qilingan va 1920-yili Antverpendagi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida deb yuritilgan

Bayrogʻi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Olimpiada bayrogʻi — Olimpiada timsoli (5 halqa) tushirilgan oq mato barcha Olimpiya oʻyinlarida koʻtariladi. Olimpiya oʻyinlarining anʼanaviy atributa Olimpiada mashʼalasidir. U Alfey daryosi vodiysidagi Kronos togʻ yon bagʻrida quyosh nurlaridan yondirilib, oʻyinlarning tantanali ochilishiga estafeta bilan olib kelinadi va olimpiada stadionidagi maxsus mehrobda oʻyinlar yopilguncha (16 kun) yonib turadi. On

Olimpiya oʻyinlarining vujudga kelishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, birinchi Olimpiya oʻyinlari eramizdan avvalgi 776-yilda oʻtkazilgan. Oʻyinlar antik olimpiya xudolariga bagʻishlangan boʻlib, oʻyin musobaqalari qadimgi Olimpiya maydonlarida oʻtkazilgan. Asrlar oʻtib eramizning 393-yili Olimpiya oʻyinlari imperator Feodosiya buyrugʻi bilan toʻxtatilgan. Antik Olimpiya oʻyinlari Pelopones gʻarbiy qismida joylashgan qadimgi Olimpiyada oʻtkazilib kelingan. Grek mifalogiyasiga koʻra, Olimpik oʻyinlar asosi Peloponnese orollarida vujudga kelgan. Qadimgi Olimpiya oʻzining goʻzal tabiati, maftunkorligi bilan, shuningdek, oʻzining muhtasham ibodatxonalari va sport maydonlari bilan ajralib turadi. Eramizdan avvalgi X asrlarda Olimpiyada madaniy marosimlarni hamda boshqa diniy va siyosiy tadbirlarni oʻtkazishga xizmat qilgan joy hisoblangan. Olimpiyaning markazi qismida hashamatli Zevsa, uning togʻrisida esa Geri ibodatxonasi qad koʻtargan. Olimpiya oʻyinlari Zevsga sigʻinish, diniy marosimlar bilan chambarchars bogʻliq edi. Soʻzsiz oʻyinlar yuqori saviyada oʻtkazilib, grek shaharlari oʻrtasida oʻzaro munosabatlarni yaxshilashga yoʻnaltirilgan edi. Qadimgi miflarda aytilishicha, Olimpiya oʻyinlarining tugʻilishi yarimxudo Gerakl nomi bilan bogʻliq.

12 asrdan buyon qadimgi Olimpiya oʻzining qadimiy oʻyinlar oʻtkaziladigan maydoni va otchoparlarida muxlislar qalbidan joy olgan chaqqon hamda baquvvat sportchilarni namoyon qildi. Sportchilarning nomlari ularning Olimpiya gʻalabalari tarix varoqlarida muxrladi. Qadimgi Olimpiada oʻyinlarida barcha ozod erkaklar — Gretsiyada yashovchilar qatnashish huquqiga ega boʻlgan. Megardan general Orsip, choʻpon Polimnist, Rodos orolidan qirol oilasi aʼzosi Diagor, Makedoniya qiroli Aleksandr I, faylasuf Demokrit — bularning barchasi qadimgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchilari boʻlishgan.

Zamonaviy olimpiada oʻyinlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yozgi Olimpiada oʻyinlari oʻtqazilgan mamlakatlar. Yashil rangda Olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilgan mamlakatlar. Koʻk rangda olimpiya oʻyinlariga ikki va undan ortiq mezbonlik qilgan mamlakatlar.

Olimpiya oʻyinlari oʻtkazilgan joylar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  Yozgi Olimpiya oʻyinlari Qishki Olimpiya oʻyinlari
Oʻtkazilish yili Oʻyinlar Shahar Davlat Oʻyinlar Shahar Davlat
1896 I Afina (1)  Greece Yunoniston (1)
1900 II Parij (1) Fransiya (1)
1904 III Sent-Luis, Missuri shtati (1) AQSh (1)
1906 navbatsiz Afina Yunoniston
1908 IV London (1) Buyuk Britaniya (1)
1912 V Stokgolm (1) Shvetsiya (1)
1916 VI (bekor qilingan) Berlin Olmoniya
1920 VII Antverpen (1) Belgiya (1)
1924 VIII Parij (2) Fransiya (2) I Shamoni (1) Fransiya (1)
1928 IX Amsterdam (1) Niderlandlar (1) II Sankt Moris (1) Shveysariya (1)
1932 X Los Anjeles (1) AQSh (2) III Leyk Plesid, Nyu York shtati (1) AQSh (1)
1936 XI Berlin (1) Olmoniya (1) IV Garmish Partenkirhen (1) Olmoniya (1)
1940 XII (bekor qilingan) Helsinki Finlandiya (V) (bekor qilingan) Garmish Partenkirhen Olmoniya
1944 XIII (bekor qilingan) London Buyuk Britaniya (V) (bekor qilingan) Kortina d'Ampesso Italiya
1948 XIV London (2) Buyuk Britaniya (2) V Sankt Moris (2) Shveysariya (2)
1952 XV Helsinki (1) Finlandiya (1) VI Oslo (1) Norvegiya (1)
1956 XVI Melburn (1) va Stokgolm1 (2) Avstraliya (1) va Shvetsiya VII Kortina d'Ampesso (1) Italiya (1)
1960 XVII Rim (1) Italiya (1) VIII Skvo Velli (1) AQSh (2)
1964 XVIII Tokio (1) Yaponiya (1) IX Insbruk (1) Avstriya (1)
1968 XIX Mehiko (1) Meksika (1) X Grenobl (1) Fransiya (2)
1972 XX Myunhen (1) Olmoniya (2) XI Sapporo (1) Yaponiya (1)
1976 XXI Monreal (1) Kanada (1) XII Insbruk (2) Avstriya (2)
1980 XXII Moskva (1) SSSR (1) XIII Leyk Plesid, Nyu York shtati (2) AQSh (3)
1984 XXIII Los Anjeles (2) AQSh (3) XIV Sarayevo (1) Yugoslaviya (1)
1988 XXIV Seul (1) Janubiy Koreya (1) XV Kalgari (1) Kanada (1)
1992 XXV Barselona (1) Ispaniya (1) XVI Albervil (1) Fransiya (3)
1994 XVII Lillehammer (1) Norvegiya (2)
1996 XXVI Atlanta, Jorjiya shtati (1) AQSh (4)
1998 XVIII Nagano (1) Yaponiya (2)
2000 XXVII Sidney (1) Avstraliya (2)
2002 XIX Solt Leyk Siti, Yuta shtati (1) AQSh (4)
2004 XXVIII Afina (2) Yunoniston (2)
2006 XX Turin (1) Italiya (2)
2008 XXIX Pekin2 (1) Xitoy (1)
2010 XXI Vankuver (1) Kanada (2)
2012 XXX London (3) Buyuk Britaniya (3)
2014 XXII Sochi (1) Rossiya (1)
2016 XXXI Rio-de-Janeyro (1) Braziliya (1)
2020 XXXII Tokio (1) Yaponiya (1)
1 Ot sporti boʻyicha bellashuvlar Stokgolm (Shvetsiya)da oʻtkazilgan.
2 Ot sporti boʻyicha bellashuvlar Gonkongda oʻtkaziladi.
Xuan Antonio Samaranch Olimpiya Oltin ordenini Islom Karimovga topshirmoqda

Olimpiada oʻyinlarida Oʻzbekiston

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Asosiy maqola: Olimpiada oʻyinlarida Oʻzbekiston

Oʻzbekiston sportchilari Olimpiya oʻyinlarida 1952-yildan buyon (1992-yilgacha sobiq Ittifoq va MDH sportchilari jamoasi tarkibida, 1996-yildan buyon mustaqil davlat vakili sifatida) qatnashib keladi. Olimpiada harakatini rivojlantirishdagi alohida xizmatlari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov XOQ tomonidan Olimpiada oltin ordeni bilan taqdirlangan (1996).[1]

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vikipediyada «Sport» loyihasi bor 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Olimpiada?oldid=676618" dan olindi