Olxoʻri sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Anne_Vallayer-Coster_-_Basket_of_Plums_-_1971.47_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|thumb]]

'''Olxoʻri''', olu (Prunus) — [[raʼnodoshlar]] [[oila (biologiya)|oila]]siga mansub [[danakli meva daraxtlari|danakli meva]] [[daraxt]]i yoki [[buta]]. 30 dan ortiq [[tur (biologiya)|tur]]i maʼlum. Eng koʻp tarqalgan turi oddiy olxoʻri boʻlib, togʻolcha bilan yovvoyi olxoʻri (tern)ning tabiiy chatishishidan kelib chiqqan deb taxmin kilinadi. Vatani — [[Kichik Osiyo]], [[Kavkaz]], Shimoliy [[Eron]] Oʻzbekistonga [[Eron]] orqali keltirilgan. Hozir [[Oʻrta Osiyo]]da dastlab keltirilgan oq olu, sariq olu, qora olu va ulardan kelib chiqqan navlar tarqalgan. Olxoʻri joy tanlamaydi. 2000 ga yaqin (Oʻzbekistonda 200 dan ortiq) [[nav]]i bor. [[Oʻzbekiston]]da ekilish maydoni jihatidan danakli [[meva]] daraxtlari orasida oʻrikdan keyin turadi. [[Barg]]lari ketma-ket, [[gul]]lari yakka yoki 2—3 tadan oʻrnashgan, oq yoki koʻkish.

Olxoʻri mevasi dumaloq, tuxumsimon, choʻzinchoq, 60—100 g, sariq, yashil, qizil, koʻkimtir-qora; mumgʻubor bilan qoplangan. Tarkibida 14—21% qand, 0,5—1,2% kislota, [[azot]]li moddalar va vitaminlar mavjud. Yangiligida yeyiladi, qoqi, konserva qilinadi, shar-batli ichimliklar, jem, murabbo, qiyom va boshqa mahsulotlar tayyorlanadi.

Olxoʻri ,asosan, payvandlab hamda [[ildiz (oʻsimlik)|ildiz]] bachkisidan koʻpaytiriladi. Olxoʻri uchun eng yaxshi payvandtag togʻolcha. [[Koʻchat]]i oʻtqazilgach, 4—6-yili hosilga kiradi. Oʻzbekistonda [[mart]]-aprelda gullaydi, [[meva]]si [[iyun]]ning ikkinchi yarmidan sentabr oxirigacha pishadi. 20—25 yil yaxshi hosil beradi (daraxti 30–50&nbsp;kg, ayrimlari 100&nbsp;kg gacha); sovuqqa chidamli. Parvarishi danakli meva daraxtlarinikiga oʻxshash. Oʻzbekistonda Vengerka, Berton, Ispolin olxoʻrisi, [[Samarqand]] qora olusi, [[Vashington]] va boshqa navlari ekiladi.

Zararkunandalari: olxoʻri qurti, [[olma qurti]].

[[Kasallik]]lari: [[klyasterosporioz]] va boshqa

== Adabiyot ==
* Pomologiya Uzbekistana, T., 1983;
* Ribakov A. A., Ostrouxova S. A., Ozbekistan mevaçiligi, T., 1967.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Raʼnodoshlar]]
[[Turkum:Osiyo o'simliklari]]
[[Turkum:Danak]]
[[Turkum:Shimoliy Amerika florasi]]
[[Turkum:Yevropa o'simliklari]]
[[Turkum:Olxoʻrilar]]
[[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]]