Oregano sahifasining manbasini koʻrish

'''Oregano''' ('''''Origanum vulgare''''') — yalpizdoshlar [[Yalpizdoshlar|oilasiga mansub]] [[Gulli oʻsimliklar|gulli oʻsimlik]]. U [[Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasi|Oʻrta yer dengizi mintaqasida]] oʻsadi, ammo [[Moʻtadil iqlim|moʻtadil]] [[Shimoliy yarimshar|Shimoliy yarim shar]]ning boshqa joylarida ham keng tarqalgan.

Oregano -boʻyi 20-30 smga yetadigan yogʻochli koʻp yillik oʻsimlik, qarama-qarshi barglari uzunligi {{Convert|1|–|4|cm|in}} Gullari binafsha,{{Convert|3|–|4|mm|in}} uzun, yozda tik toʻpgullarda hosil boʻladi. Baʼzan uni '''yovvoyi marjoram''' deb atashadi va uning yaqin qarindoshi ''O. majorana'' '''shirin marjoram''' deb nomlanadi. Ikkalasi ham oshxona ziravorlari sifatida keng qoʻllanadi, ayniqsa turk, yunon, ispan, italyan, meksika va fransuz oshxonalarida. Oregano, shuningdek, [[Manzarali oʻsimliklar|manzarali oʻsimlik]] boʻlib, turli xil barglar rangi, gul rangi uchun koʻplab [[Nav|ekiladi]].

== Etimologiya ==
<nowiki>XVIII</nowiki> asrning oʻrtalaridan beri qoʻllangan ispancha " ''orégano'' " soʻzi [[Lotin tili|lotincha]] ''orīganum'' va oxir-oqibat [[Qadimgi yunon tili|klassik yunoncha]] {{Lang|grc|ὀρίγανον}}. (''origanon'').<ref name="oed">{{veb manbasi|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=oregano|sarlavha=Oregano|nashriyot=Online Etymology Dictionary, Douglas Harper, Inc.|kirish sanasi=6-oktabr 2016-yil}}</ref> Bu yunoncha murakkab atama boʻlib, {{Lang|grc|ὄρος}} dan iborat (''óros'') „togʻ“ degan maʼnoni anglatadi va {{Lang|grc|γάνος}} (''gános'') „yorqinlik“, demak, „togʻning yorqinligi“ degan maʼnoni anglatadi.<ref name="oed" />

== Tavsif va biologiya ==
[[Fayl:Origanum_vulgare_inflorescence_-_Keila.jpg|thumb|Gullash]]
Oregano marjoram oʻtiga oʻxshash boʻlib, baʼzida yovvoyi marjoram deb ataladi. Binafsha rang gullari va belkurak shaklidagi, zaytun-yashil barglari bor. Oregano koʻp yillik boʻlsa ham<ref name="W21">{{veb manbasi|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ORVU|sarlavha=Origanum vulgare L. oregano|nashriyot=Plants Database, United States Department of Agriculture|kirish sanasi=30-yanvar 2011-yil}}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="W1">{{veb manbasi|url=http://www.omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/02-049.htm|sarlavha=Growing Culinary Herbs in Ontario|nashriyot=Ontario Ministry of Agriculture, Food & Rural Affairs|kirish sanasi=30-yanvar 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100719222438/http://www.omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/02-049.htm|arxivsana=19-iyul 2010-yil}}</ref>, sovuqroq iqlim sharoitida bir yillik oʻsimlik sifatida oʻstiriladi, chunki u koʻpincha qishdan omon qolmaydi.<ref name="B266">{{kitob manbasi|last=Peter|first=K. V.|title=Handbook of herbs and spices|chapterurl=https://books.google.com/books?id=jITovbFEuO8C&pg=PA215|accessdate=30-yanvar 2011-yil|year=2004|publisher=Woodhead Publishing Limited|location=Abington Hall, Abington|isbn=1-85573-721-3|page=219|chapter=14.3.1 Growth habit of wild oregano populations}}</ref><ref name="aW1">{{veb manbasi|url=http://www.agriculture.gov.sk.ca/Default.aspx?DN=b1d5ac77-718e-45d1-9aec-ccc6d293e4a1|sarlavha=Herbs|sana=September 2009|nashriyot=Government of Saskatchewan|kirish sanasi=30-yanvar 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111003060853/http://www.agriculture.gov.sk.ca/Default.aspx?DN=b1d5ac77-718e-45d1-9aec-ccc6d293e4a1|arxivsana=3-oktabr 2011-yil}}</ref> Oregano erta bahorda ekiladi, oʻsimliklar tuproqqa taxminan 30 sm chuqurlikka ekiladi quruq tuproq, toʻliq quyosh nuri pH 6,0 (engil kislotali) va 9,0 (kuchli ishqoriy) oraligʻida oʻsadi, afzal koʻrilgan diapazon 6,0 va 8,0 orasida boʻladi. U issiq, nisbatan quruq iqlimni afzal koʻradi, lekin boshqa muhitda ham yaxshi oʻsadi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omafra.gov.on.ca/CropOp/en/herbs/culinary/orega.html|sarlavha=Oregano and Marjoram|nashriyot=Ontario Ministry of Agriculture, Food and Rural Affairs, Guelph, Canada|sana=17-oktabr 2012-yil|kirish sanasi=31-yanvar 2017-yil}}</ref>

== Taksonomiya ==
[[Fayl:Majorana_syriaca_-_za'atar.jpg|right|thumb| Suriya oregano (''Origanum syriacum'')]]
[[Fayl:Bombus_lucorum_-_Origanum_vulgare_-_Keila.jpg|thumb|Oq dumli ari bilan changlanish]]
[[Fayl:S_oregano.png|thumb|Oregano barglari]]
[[Fayl:Origanum_vulgare_young_plant_2.JPG|right|thumb| Yosh oʻsimlik]]
Oreganoni oʻziga xos taʼmi uchun turlari asrlar davomida odamlar tomonidan yetishtirilgan. Taʼmlar achchiq yoki murakkabroq shiringacha. ''Origanum vulgare'' kabi bogʻ doʻkonlarida sotiladigan oddiy oregano yumshoq taʼmga va kattaroq, kamroq zich barglarga ega boʻlishi mumkin va pazandalik uchun eng yaxshisi hisoblanmaydi, taʼmi unchalik ajoyib va oʻtkir emas. U boshqa murakkab shtammlarni changlatishi mumkin, ammo nasl kamdan-kam sifatga ega.

''Origanum onites'' (Gretsiya, Turkiya) va ''O. syriacum'' ([[Gʻarbiy Osiyo]]) oʻxshash turlarining taʼmi oʻxshash. Oʻxshash boʻlgan oʻsimlik Turkiyadan marjoram boʻlib, u taʼmi jihatidan sezilarli darajada farq qiladi, chunki uning efir moyida fenolik birikmalar yoʻq. Baʼzi navlar oregano va marjoram oʻrtasida oraliq tamni koʻrsatadi.

=== Kichik turlar ===
Qabul qilingan kichik turlar:<ref>{{veb manbasi|url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=143954|sarlavha=Oregano, ''Origanum vulgare'' L.|nashriyot=Kew World Checklist of Selected Plant Families, Royal Botanic Gardens, Kew, Richmond, Surrey, UK|sana=2017|qaralgan sana=2022-06-22|arxivsana=2017-07-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170721014721/http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=143954}}</ref>

# ''O. v.'' subsp. ''glandulosum'' <small>(Desf.</small> <small>) Ietsw.</small> — [[Tunis]], [[Jazoir]]
# ''O. v.'' subsp. ''gracile'' <small>(K.Koch) Ietsw.</small> (= ''O. tyttanthum'') yaltiroq yashil barglari va pushti gullari bor. U qozonlarda yoki konteynerlarda yaxshi oʻsadi va boshqa oreganolarga qaraganda koʻproq bezak qiymati uchun oʻstiriladi. Taʼmi oʻtkir va achchiqdir.<ref name="drugs">{{veb manbasi|url=https://www.drugs.com/npp/oregano.html|sarlavha=Oregano|nashriyot=Drugs.com|sana=2016|kirish sanasi=7-oktabr 2016-yil}}</ref> — Markaziy Osiyo, [[Eron]], [[Hindiston]], [[Turkiya]], [[Afgʻoniston]], [[Pokiston]].
# ''O. v.'' subsp. ''hirtum'' <small>(havola) Ietsw.</small> — (italyancha oregano, yunoncha oregano) ''O. v. gracilenikidan'' farqli xushboʻy hidga ega<ref name="drugs" /> navlarning keng tarqalgan manbai. Oʻsish kuchli va juda qattiq, quyuq yashil, biroz tukli barglar bilan. Umuman olganda, u eng yaxshi koʻp maqsadli oshpazlik kenja turi hisoblanadi. — [[Gretsiya]], Bolqon, Turkiya, [[Kipr Respublikasi|Kipr]]
# ''O. v.'' subsp. ''virens'' <small>(Hoffmanns.</small> <small>& Havola) Ietsw.</small> — [[Marokash]], [[Ispaniya]], [[Portugaliya]], [[Balear orollari]], [[Kanar orollari]], [[Azor orollari]], Madeyra
# ''O. v.'' subsp. ''viridulum'' <small>(Martrin-Donos) Nyman</small> — [[Korsika]]dan [[Nepal]]gacha keng tarqalgan.
# ''O. v.'' subsp. ''vulgare'' — Yevropada + Osiyoda [[Irlandiya oroli|Irlandiyadan]] [[Xitoy]]gacha keng tarqalgan; [[Shimoliy Amerika]] + [[Venesuela]]da naturalizatsiya qilingan

=== Turlari ===
[[Nav|Oreganoning]] eng yaxshi navlariga quyidagilar kiradi:

* „Aureum“ — oltin barglari (agar soyada oʻstirilsa, yashil rangga ega), yumshoq taʼmi: Qirollik [[bogʻdorchilik]] jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=RHS Plant Selector – ''Origanum vulgare'' 'Aureum'|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/89773/Origanum-vulgare-Aureum/Details|kirish sanasi=16-yanvar 2021-yil}}</ref>
* 'Greek Kaliteri' — ''O. v.'' subsp. ''hirtum'' shtammlari/ landraces, kichik, qattiq, quyuq, ixcham, qalin, kumushsimon sochli barglari, odatda pastki tomoni binafsha rangga ega, taʼmi va oʻtkirligi, shuningdek, dorivor maqsadlarda qoʻllanishi, kuchli, arxetipik oregano taʼmi ([[Yunon tili|yunoncha]] ''sifatri'' : eng yaxshi)
* 'Hot & Spicy' — ''O. v.'' subsp. ''hirtum'' kuchlanishi
* „Nana“ — mitti nav

Italiya, Sitsiliya va boshqalar sifatida sotiladigan navlar odatda qattiq shirin marjoram (O. majoricum), janubiy [[Adriatika dengizi|Adriatik]] ''O. v.'' subsp oʻrtasidagi gibriddir. ''hirtum'' va shirin marjoram (''O. majorana''). Ular shirin va achchiq ohanglari, ozgina achchiqligi bilan obroʻga ega va ularning taʼmi va turli retseptlar va soslar bilan muvofiqligi uchun qadrlanadi.

== Foydalanadi ==

=== Pazandachilik ===
[[Fayl:Oregano (অরেগানো).JPG|thumb|Quritilgan oregano barglari]]
Oregano — bu oshpazlik oʻti boʻlib, barglarining taʼmi uchun ishlatiladi, quritilganda yangidan koʻra kuchliroq boʻlishi mumkin. U tuproqli, issiq va biroz achchiq taʼmga ega boʻlib, intensivligi har xil boʻlishi mumkin. Sifatli oregano deyarli tilni qoʻzgʻatadigan darajada kuchli boʻlishi mumkin, ammo sovuqroq iqlimga moslashtirilgan navlar kamroq taʼmga ega boʻlishi mumkin. Iqlim, fasl va tuproq tarkibi kabi omillar mavjud boʻlgan aromatik yogʻlarga taʼsir qilishi mumkin va bu taʼsir oʻsimliklarning turli turlari oʻrtasidagi farqlardan kattaroq boʻlishi mumkin. Lazzatlanishga hissa qoʻshadigan kimyoviy birikmalar orasida karvakrol, timol, limonen, pinen, ocimen va karyofilin mavjud.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1016/S0031-9422(00)00474-X|pmid=11336262|title=The essential oil of Origanum vulgare L. Ssp. Vulgare growing wild in Vilnius district (Lithuania)|url=https://archive.org/details/sim_phytochemistry_2001-05_57_1/page/65|journal=Phytochemistry|volume=57|issue=1|pages=65–9|year=2001|last=Mockute|first1=Danute|last2=Bernotiene|first2=Genovaite|last3=Judzentiene|first3=Asta}}</ref>

Oregano italyan oshxonasining asosiy ziravori boʻlib, koʻpincha qovurilgan, qovurilgan yoki dimlangan [[sabzavot]], [[goʻsht]] va [[baliqlar]] bilan ishlatiladi. Oregano Italiyaning janubida mashhur boʻlgan anʼanaviy ovqatlar bilan yaxshi kombinatsiyalangan. Mamlakat shimolida odatda marjoram qoʻllanadi. Uning AQShda mashhurligi [[Ikkinchi Jahon urushi]]dan qaytgan askarlar oʻzlari bilan Italiyaning janubida asrlar davomida isteʼmol qilingan „pitsa oʻti“ ni tatib koʻrganlarida boshlangan.<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Martyris |first=Nina |date=9-may 2015-yil |title=GIs Helped Bring Freedom To Europe, And A Taste For Oregano To America |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/05/09/405302961/gis-helped-bring-freedom-to-europe-and-a-taste-for-oregano-to-america |access-date=28-may 2018-yil}}</ref>

Oregano [[Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasi|Oʻrta yer dengizi havzasi]] va [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] oshxonalarida, ayniqsa Meksika oshxonasida va [[Argentina]] oshxonasida keng qoʻllanadi. Turk oshxonasida oregano koʻpincha goʻshtni, ayniqsa qoʻy va qoʻzichoqni ziralash uchun ishlatiladi. Barbekyu va [[kabob]] restoranlarida,  uni odatda ziravor sifatida, qalampir, tuz va dolchin bilan birga ishlatilishi mumkin.

Yozda quritilgan oregano koʻpincha [[Portugaliya]]da [[pomidor]] va bodring salatiga qoʻshiladi, lekin uni goʻsht va baliq ovqatlarini tatib koʻrish uchun ham ishlatish mumkin. Quritilgan va maydalangan barglar koʻpincha Gretsiyada yunon salatiga maza qoʻshish uchun ishlatiladi va odatda baliq yoki goʻsht boʻlaklari va kostryulkalar bilan birga boʻlgan limon-zaytun moyi sousiga qoʻshiladi. Albaniyada quritilgan oregano koʻpincha [[Albaniya]]ning shimoliy qismida mashhur boʻlgan oʻsimlik choyini tayyorlash uchun ishlatiladi.

=== Oregano yogʻi ===
[[Fayl:OreganoEssentialOil.png|thumb|Shaffof shisha flakonda oregano efir moyi]]
Oregano yogʻi asrlar davomida xalq tabobatida ishlatilgan.<ref name="drugs"/> Oregano efir moyi oregano oʻsimligining barglaridan olinadi. Oregano yoki uning yogʻi xun takviyesi sifatida ishlatilishi mumkin boʻlsa-da, ularning inson salomatligiga taʼsiri borligini koʻrsatadigan klinik dalillar mavjud emas.<ref name="drugs" /><ref name="mp">{{veb manbasi|url=https://medlineplus.gov/druginfo/natural/644.html|sarlavha=Oregano|nashriyot=MedlinePlus, US National Library of Medicine|sana=2016|kirish sanasi=7-oktabr 2016-yil}}</ref>

2014-yilda AQSh Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi (FDA) [[Yuta]] shtatidagi Young Living kompaniyasini uning oʻsimlik mahsulotlari, jumladan oregano [[Efir moylari|efir moyi]] koʻplab isbotlanmagan kasalliklarga qarshi taʼsir koʻrsatishi targʻib qilinayotgani va shuning uchun ruxsatsiz notoʻgʻri dori sifatida sotilayotgani haqida ogohlantirdi. Bu dorilar musodara qilingan va federal jarimaga tortilgan.<ref name="fda">{{veb manbasi|url=https://www.fda.gov/inspections-compliance-enforcement-and-criminal-investigations/warning-letters/young-living-09222014|sarlavha=Warning Letter: Young Living|muallif=LaTonya M. Mitchell|nashriyot=Inspections, Compliance, Enforcement, and Criminal Investigations, US Food and Drug Administration|sana=22-sentabr 2014-yil|kirish sanasi=7-oktabr 2016-yil}}</ref> Oregano efir moyi mahsulotlari haqida notoʻgʻri reklama va sogʻliq uchun tasdiqlanmagan daʼvolar uchun oʻxshash FDA ogohlantirish xatlari 2017 va 2018-yillarda chop etilgan<ref name="fda2">{{veb manbasi|url=https://www.fda.gov/inspections-compliance-enforcement-and-criminal-investigations/warning-letters/absonutrix-508557-07252017|sarlavha=Warning Letter: Absonutrix|muallif=Ingrid A. Zambrana|nashriyot=Inspections, Compliance, Enforcement, and Criminal Investigations, US Food and Drug Administration|sana=25-iyul 2017-yil|kirish sanasi=18-may 2019-yil}}</ref><ref name="fda3">{{veb manbasi|url=https://www.fda.gov/inspections-compliance-enforcement-and-criminal-investigations/warning-letters/long-life-unlimited-533282-01312018|sarlavha=Warning Letter: Long Life Unlimited|muallif=Kimberly L. McMillan|nashriyot=Inspections, Compliance, Enforcement, and Criminal Investigations, US Food and Drug Administration|sana=31-yanvar 2018-yil|kirish sanasi=18-may 2019-yil}}</ref>

== Kimyoviy komponentlar ==
Oregano tarkibida polifenollar, jumladan, koʻplab flavonlar mavjud.<ref name="Dragland2003">{{jurnal manbasi|url=http://jn.nutrition.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12730411|last=Dragland|first1=Steinar|last2=Senoo|first2=Haruki|last3=Wake|first3=Kenjiro|last4=Holte|first4=Kari|last5=Blomhoff|first5=Rune|title=Several culinary and medicinal herbs are important sources of dietary antioxidants|journal=Journal of Nutrition|volume=133|issue=5|pages=1286–90|date=1-may 2003-yil|doi=10.1093/jn/133.5.1286|issn=0022-3166|pmid=12730411}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1080/14786419.2014.896011|pmid=24635145|title=Origanum species native to the island of Crete: in vitro antioxidant characteristics and liquid chromatography–mass spectrometry identification of major polyphenolic components|journal=[[Natural Product Research]]|volume=28|issue=16|pages=1284–7|year=2014|last=Tair|first1=Asma|last2=Weiss|first2=Erika-Krisztina|last3=Palade|first3=Laurentiu Mihai|last4=Loupassaki|first4=Sofia|last5=Makris|first5=Dimitris P.|last6=Ioannou|first6=Efstathia|last7=Roussis|first7=Vassilios|last8=Kefalas|first8=Panagiotis}}</ref>

Oreganoning efir moyi asosan monoterpenoidlar va monoterpenlardan iborat boʻlib, har bir birikmaning nisbiy konsentratsiyasi geografik kelib chiqishi va boshqa omillar boʻyicha keng farq qiladi. 60 dan ortiq turli xil birikmalar aniqlangan, ularning asosiylari karvakrol va timol 80% dan oshadi, kamroq tarqalgan birikmalarga ''p'' -simen, g-terpinen, karyofillen, spathulenol, germakren D, b-fenxil spirti va d- terpinol kiradi..<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1002/jsfa.6089|pmid=23553824|title=Chemical composition and bioactivity of different oregano (''Origanum vulgare'') extracts and essential oil|journal=[[Journal of the Science of Food and Agriculture]]|volume=93|issue=11|pages=2707–14|year=2013|last=Teixeira|first1=Bárbara|last2=Marques|first2=António|last3=Ramos|first3=Cristina|last4=Serrano|first4=Carmo|last5=Matos|first5=Olívia|last6=Neng|first6=Nuno R|last7=Nogueira|first7=José M F|last8=Saraiva|first8=Jorge Alexandre|last9=Nunes|first9=Maria Leonor}}</ref>

Oʻsimlikni quritish uchuvchi birikmalarning miqdori va tarqalishining koʻpayishiga yuqori issiqlik va quritish vaqtida ishlatadigan usullar koʻproq salbiy taʼsir koʻrsatadi. Yangi yaxlit oʻsimlik materialining namunasi 33 g / kg quruq vazn (3,1 g / kg hoʻl) ni oʻz ichiga olganligi aniqlangan, issiq havo konvektsiyasi bilan quritilganidan keyin uchdan bir qismga kamaydi. Oʻsimlik mavsumining oxirida yigʻib olinsa uchuvchi birikmalarning ancha yuqori konsentratsiyasiga erishish mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1016/j.jfoodeng.2010.01.002|title=Composition of oregano essential oil (Origanum vulgare) as affected by drying method|journal=[[Journal of Food Engineering]]|volume=98|issue=2|pages=240–7|year=2010|last=Figiel|first1=Adam|last2=Szumny|first2=Antoni|last3=Gutiérrez-Ortíz|first3=Antonio|last4=Carbonell-Barrachina|first4=Ángel A.}}</ref>

=="Oregano" deb nomlangan boshqa oʻsimliklar ==

* ''Coleus amboinicus'', Kuba oregano, {{Lang|es|orégano poleo}} sifatida tanilgan („ pennyroyal oregano“), {{Lang|fr|orégano francés}} ('Fransuz oreganoʻ), Meksika yalpizi, Meksika kekigi va boshqa koʻplab nomlar ham yalpiz oilasiga (Lamiaceae) kiradi. Uning katta va biroz shirali barglari bor. Lotin Amerikasi, Afrika va Janubi-Sharqiy Osiyoni oʻz ichiga olgan tropik mamlakatlarda keng tarqalgan boʻlib, u sharqiy yarim sharda kelib chiqishi mumkin.
* ''Lippia graveolens'', meksikalik oregano, ispan tilida {{Lang|es|orégano cimarrón}} nomi bilan tanilgan ('yovvoyi oreganoʻ), yalpiz oilasida emas, balki tegishli [[Tizimguldoshlar|vervain oilasida]] (Verbenaceae) mavjud. Meksikalik oreganoning taʼmi haqiqiy oreganoda bibariyaga oʻxshash qaragʻay hidi oʻrniga kuchliroq shoʻr tarkibiy qismga ega va uning sitrus aksenti oreganoga qaraganda xushboʻyroq boʻlishi mumkin. U Meksikadan tashqarida, ayniqsa AQShning janubi-sharqiy qismida koʻproq sotilmoqda. Baʼzan epazote barglari oʻrnini bosuvchi vosita sifatida ishlatiladi.
* ''Hedeoma patens'', ispan tilida {{Lang|es|orégano chiquito}} nomi bilan tanilgan („kichik oregano“), shuningdek, Lamiaceae orasida. Meksikaning [[Chiuaua|Chihuahua]] va [[Koauila|Coahuila]] shtatlarida oʻt sifatida ishlatiladi.

== Yana qarang ==

* ''[[Thymus vulgaris]]'', kekik

== Manbalar ==
{{manbalar|30em}}

== Havolalar ==

* [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Origanum+&SPECIES_XREF=vulgare&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: ''Origanum vulgare'']
* [https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=25913 Germplasm Resources Information Network: ''Origanum vulgare'']

[[Turkum:Yalpizdoshlar]]
[[Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar]]
[[Turkum:Yevropa oʻsimliklari]]
[[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]]
[[Turkum:Osiyo oʻsimliklari]]
[[Turkum:Ziravorlar]]
[[Turkum:Botanika]]
[[Turkum:Fan]]
[[Turkum:Oʻsimliklar]]