Podshoh oyim: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Podshoh oyim | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Davlat arbobi | |||
|ismi = Podshoh oyim<br>(Oyposhshoh oyim, Oyposhsha bibi, Oysha bibi) | |||
|asl ismi = Podshoh oyim | |||
|lavozimi = [[Buxoro xonligi]] malikasi | |||
|hukmdor = [[Nadr Muhammadxon]] (1642—1645)<br>[[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxon]] (1645—1681) | |||
|tavallud sanasi = taxminan [[1607-yil]] | |||
|tavallud joyi = [[Buxoro]], [[Buxoro xonligi]] | |||
|vafot sanasi= [[1675-yil|1675]]/[[1676-yil|76-yil]] | |||
|vafot joyi= [[Buxoro]], [[Buxoro xonligi]] | |||
|otasi= [[Abdurahimxoja]] | |||
|onasi= Bibijon xonim | |||
|eri= [[Nadr Muhammadxon]] | |||
|bolalari= [[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxon]]<br>[[Subhonqulixon]] | |||
|fuqaroligi = [[Tasvir:War flag of Khanate of Bukhara.svg|25px]] [[Buxoro xonligi]] | |||
}} | |||
'''Podshoh oyim (Oyposhshoh oyim, Oyposhsha bibi)''' — [[ashtarxoniylar]] oʻzbek sulolasi malikasi. [[Buxoro xonligi]] hukmdori [[Nadr Muhammadxon]]ning (1642—1645) xotini. Buxoro xonligining hukmdorlari — [[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxon]] va [[Subhonqulixon]]larning onasi hamda [[Mangʻitlar (sulola)|Mangʻitlar]] oʻzbek sulolasi vakillarining amir [[Haydar]]dan (1800—1826) boshlab barcha [[Buxoro amirligi]] hukmdorlarining bibikalonidir. [[Joʻybori kalon madrasasi]]ning donatori. ''"Oyposhshoh oyim"'', ''"Oyposhsha bibi"'' nomlari bilan ham mashhur boʻlgan. | |||
Malika tarixiy manbalarda „Zamon Xadichasi“, „Davron Fotimasi“ nomlari bilan ham ulugʻlangan. | |||
== Kelib chiqishi == | |||
Podshoh oyim taxminan 1607-yillarda [[Buxoro]]da tugʻilgan. Ota tomondan [[Joʻyboriylar]] va ona tarafdan [[Ashtarxoniylar]] naslidan edi. Uning otasi [[Abdurahimxoja]] joʻyboriylardan [[Xoja Kalonxoja]]ning (Nosiriddinxoja Saʼdning) 2-oʻgʻli, onasi Bibijon xonim esa, ashtarxoniy [[Jonibekxon (Ashtarxoniy)|Jonibekxonning]] qizi edi{{sfn|Jumanazar|2017|с=272—274}}. | |||
== Hayoti == | |||
Podshoh oyim voyaga yetgach ashtarxoniylardan [[Nadr Muhammadxon]]ga turmushga chiqadi. Ulardan [[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxon]] va [[Subhonqulixon]]lar dunyoga keladi{{sfn|Jumanazar|2017|с=272—274}}. Malika nihoyatda maʼrifatli, taqvoli ayol edi{{sfn|Asrorova|2017|с=213—214}}. Uning tarix oldidagi xizmatlari hali yetarli tadqiq etilmagan{{sfn|Jumanazar|2017|с=272—274}}. | |||
[[Sayyid]]lar avlodidan boʻlgan [[Shamsiyabonu]]ning [[Din Muhammadxon]]ga va Podshoh oyimning Nadr Muhammadxonga turmushga chiqishi sababdan muarrixlar Ashtarxoniylar va [[Mangʻitlar (sulola)|Mangʻit]] hukmdorlarini ham [[Chingiziylar|Chingiziy]], ham [[sayyid]]lar naslidan deb qarashadi{{sfn|Jumanazar|2017|с=146—147}}. | |||
== Bunyodkorlik ishlari == | |||
[[Fayl:Медресе Джуиборий Калон.jpg|thumb|right|[[Joʻybori kalon madrasasi]] — [[Oʻzbekiston musulmonlari idorasi]]ga qarashli ayol-qizlar oʻrta maxsus islom bilim yurti]] | |||
[[1671-yil]]i [[Buxoro qalʼasi]]dan tashqarida, Joʻybor mavzesida Podshoh oyim mablagʻlari evaziga [[Joʻybori kalon madrasasi]] bunyod etilgan. U Buxorodagi eng nufuzli va dovruqli madrasalardan hisoblanib, ''"Oyposhsha oyim"'' madrasasi deb ham nomlangan{{sfn|Jumanazar|2017|с=269}}. Sovetlar davrida madrasa faoliyati toʻxtatilib, undan turli maqsadlarda foydalanilgan{{sfn|Asrorova|2017|с=213—214}}. Madrasada 1992-yildan buyon [[Oʻzbekiston musulmonlari idorasi]]ga qarashli ayol-qizlar oʻrta maxsus islom bilim yurti oʻz faoliyatini olib boryapti<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.naqshband.uz/makolalar/juybori_kalon14|title=Buxoro ayol-qizlar madrasasi|website=Naqshband.uz|accessdate=2021-11-11|deadlink=no}}</ref>. | |||
== Oʻlimi va nomining abadiylashtirish == | |||
[[Fayl:Chor Bakr 10.jpg|thumb|right|[[Chor Bakr meʼmoriy majmuasi]]dagi xaziralardan birining koʻrinishi]] | |||
Podshoh oyim [[1675-yil|1675]]/[[1676-yil|76-yilda]] olamdan oʻtadi. Qabri [[Chor Bakr meʼmoriy majmuasi]]da saqlanib qolgan. Tepasiga qora marmartosh qoʻyilgan. Uning qabri joylashgan ziyoratgoh hozir Poshsha oyim dahmasi deb ataladi. U ''"Podshooyim xazirasi"'' nomi ostida davlat himoyasiga olingan, [[Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxati]]ga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://lex.uz/ru/docs/4543266|title=Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori|website=Lex.uz|accessdate=2021-11-11|deadlink=no}}</ref>. Bu yerda uning yana bir qancha yaqinlari dafn etilgan{{sfn|Jumanazar|2017|с=272—274}}. | |||
== Manbalar == | |||
;Sharhlar | |||
{{manbalar|group="sharh"}} | |||
;Manbalar | |||
{{manbalar|2}} | |||
== Havolalar == | |||
{{Ovozli Vikipediya|sana=2022-07-18|Podshoh oyim.ogg}} | |||
== Adabiyotlar == | |||
* {{kitob manbasi|author=Asrorova L. Q.|title=Buxoro madrasalari tarixidan|date=2017|publisher=Hilol-nashr|location=Toshkent|pages=224|isbn=978-9943-4818-6-2|ref=Asrorova}} | |||
* {{kitob manbasi|author=Jumanazar A. K.|title=Buxoro taʼlim tizimi tarixi|date=2017|publisher=Akademnashr|location=Toshkent|pages=592|isbn=978-9943-4728-2-2|ref=Jumanazar}} | |||
[[Turkum:Ashtarxoniylar]] | |||
[[Turkum:Madrasa asoschilari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Podshoh oyim (Oyposhshoh oyim, Oyposhsha bibi, Oysha bibi) | |
|---|---|
Podshoh oyim | |
| Buxoro xonligi malikasi | |
| Hukmdor |
Nadr Muhammadxon (1642—1645) Abdulazizxon (1645—1681) |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
taxminan 1607-yil Buxoro, Buxoro xonligi |
| Vafoti |
1675/76-yil Buxoro, Buxoro xonligi |
| Fuqaroligi |
 Buxoro xonligi |
| Turmush oʻrtogʻi | Nadr Muhammadxon |
| Bolalari |
Abdulazizxon Subhonqulixon |
| Onasi | Bibijon xonim |
| Otasi | Abdurahimxoja |
Podshoh oyim (Oyposhshoh oyim, Oyposhsha bibi) — ashtarxoniylar oʻzbek sulolasi malikasi. Buxoro xonligi hukmdori Nadr Muhammadxonning (1642—1645) xotini. Buxoro xonligining hukmdorlari — Abdulazizxon va Subhonqulixonlarning onasi hamda Mangʻitlar oʻzbek sulolasi vakillarining amir Haydardan (1800—1826) boshlab barcha Buxoro amirligi hukmdorlarining bibikalonidir. Joʻybori kalon madrasasining donatori. "Oyposhshoh oyim", "Oyposhsha bibi" nomlari bilan ham mashhur boʻlgan.
Malika tarixiy manbalarda „Zamon Xadichasi“, „Davron Fotimasi“ nomlari bilan ham ulugʻlangan.
Kelib chiqishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Podshoh oyim taxminan 1607-yillarda Buxoroda tugʻilgan. Ota tomondan Joʻyboriylar va ona tarafdan Ashtarxoniylar naslidan edi. Uning otasi Abdurahimxoja joʻyboriylardan Xoja Kalonxojaning (Nosiriddinxoja Saʼdning) 2-oʻgʻli, onasi Bibijon xonim esa, ashtarxoniy Jonibekxonning qizi edi[1].
Hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Podshoh oyim voyaga yetgach ashtarxoniylardan Nadr Muhammadxonga turmushga chiqadi. Ulardan Abdulazizxon va Subhonqulixonlar dunyoga keladi[1]. Malika nihoyatda maʼrifatli, taqvoli ayol edi[2]. Uning tarix oldidagi xizmatlari hali yetarli tadqiq etilmagan[1].
Sayyidlar avlodidan boʻlgan Shamsiyabonuning Din Muhammadxonga va Podshoh oyimning Nadr Muhammadxonga turmushga chiqishi sababdan muarrixlar Ashtarxoniylar va Mangʻit hukmdorlarini ham Chingiziy, ham sayyidlar naslidan deb qarashadi[1].
Bunyodkorlik ishlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]
1671-yili Buxoro qalʼasidan tashqarida, Joʻybor mavzesida Podshoh oyim mablagʻlari evaziga Joʻybori kalon madrasasi bunyod etilgan. U Buxorodagi eng nufuzli va dovruqli madrasalardan hisoblanib, "Oyposhsha oyim" madrasasi deb ham nomlangan[1]. Sovetlar davrida madrasa faoliyati toʻxtatilib, undan turli maqsadlarda foydalanilgan[2]. Madrasada 1992-yildan buyon Oʻzbekiston musulmonlari idorasiga qarashli ayol-qizlar oʻrta maxsus islom bilim yurti oʻz faoliyatini olib boryapti[3].
Oʻlimi va nomining abadiylashtirish
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Podshoh oyim 1675/76-yilda olamdan oʻtadi. Qabri Chor Bakr meʼmoriy majmuasida saqlanib qolgan. Tepasiga qora marmartosh qoʻyilgan. Uning qabri joylashgan ziyoratgoh hozir Poshsha oyim dahmasi deb ataladi. U "Podshooyim xazirasi" nomi ostida davlat himoyasiga olingan, Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan[4]. Bu yerda uning yana bir qancha yaqinlari dafn etilgan[1].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Sharhlar
- Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Jumanazar 2017.
- ↑ 2,0 2,1 Asrorova 2017.
- ↑ „Buxoro ayol-qizlar madrasasi“. Naqshband.uz. Qaraldi: 2021-yil 11-noyabr.
- ↑ „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori“. Lex.uz. Qaraldi: 2021-yil 11-noyabr.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Asrorova L. Q.. Buxoro madrasalari tarixidan. Toshkent: Hilol-nashr, 2017 — 224-bet. ISBN 978-9943-4818-6-2.
- Jumanazar A. K.. Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592-bet. ISBN 978-9943-4728-2-2.