Акацияда паразитлик қилувчи доддер (Покистон)

Паразитлар (паразит ўсимликлар) — ўсимликларнинг экологик гуруҳи бўлиб, озиқ моддаларни бевосита бошқа ўсимликларнинг тўқималаридан олади. Аксарият ҳолларда паразитизм бўлими вакиллари орасида маълум ангиоспермлар (Магнолиопҳйта), жуда кам учрайди, истисно сифатида игнабаргли дарахтлар (Пинопҳйта), шунингдек, яшил сув ўтларининг пастки ўсимликларида(Члоропҳйта).Паразит герминал илдизнинг ёки камдан-кам ҳолларда поя тўқималарининг ўзгариши натижасида ҳосил бўлган гаустория орқали хос ўсимлик билан алоқа қилади [1] .

Ҳозирги вақтда 19 оилага мансуб 4100 га яқин астения- паразит ўсимликлар тури маълум .

Таснифлаш

Паразит ўсимликларни қуйидагича таснифлаш мумкин:

  • 1а. Мажбурий паразитлар донорсиз мавжуд бўлолмайдиган паразитлардир.
  • 1б. Факултатив паразитлар донорсиз мавжуд бўладиган паразитлардир.
  • 2а. Поя паразитлари поя тўқималаридан гаустория ҳосил бўладиган паразитлардир.
  • 2б. Илдиз паразитлари — бу илдиз тўқималаридан гаустория ҳосил бўладиган паразитлар.
Ҳолопаразит Ҳёбанче сангуинеа, Рихтерсфелд қўриқхонаси, Шимолий Кейп, Жанубий Африка
  • 3а. Бошқа ўсимликларда тўлиқ паразитлик қиладиган ва деярли хлорофиллга эга бўлмаган ўсимликларнинг ҳолопаразитлари.
  • 3б. Ярим паразитлар паразит ўсимликлар бўлиб, улар ҳам маълум даражада фотосинтезни амалга оширадилар. Ярим паразитлар донордан фақат сув ва минерал моддаларни олишлари мумкин. Улар ундан органик моддаларни ҳам олишлари мумкин.

Ярим паразитлар учун учта атаманинг битта элементи битта турга қўлланиши мумкин, масалан:

  • Нуйциа флорибунда (Ғарбий Австралия Рождество дарахти) мажбурий илдизли ярим паразитдир.
  • Раттле (масалан , Кичик раттле)- бу факултетив илдиз ярим паразитдир.
  • Ома ўти — мажбурий пояли ярим паразит.

Холопаразитлар ҳар доим мажбурийдир, шунинг учун фақат 2 та атама талаб қилинади, масалан:

  • Доддер пояли ҳолопаразитдир.
  • Ҳйднора спп. илдиз ҳолопаразитларидир.

Паразитларнинг айрим вакиллари

Раффлезия

Раффлезия оиласининг вакиллари (тахминан 30 тур) Виноградовлар оиласининг Тетрастигма жинсидан ўсимликларни паразит қилади. Паразит деярли бутунлай ўсимликнинг илдизида ёки поясида жойлашган: фақат гуллар ташқарида жойлашган. Энг машҳур вакил — Арнолднинг раффлезияси бўлиб, у жуда катта гуллар (диаметри бир метргача) билан ажралиб туради.

Сантал

Россиянинг жанубий ҳудудларида лайм ўсимлиги, кучли тарвақайлаб кетган кўп йиллик бута, кўпинча терак ва бошқа дарахтларнинг шохларига жойлашади. Бу ўсимлик фотосинтезга қодир, лекин у сув ва бошқа минералларни мезбон дарахтнинг ксилемасига кирадиган гаусториум орқали олади.

Супурги

Супурги оиласининг аксарият вакиллари хлорофиллдан маҳрум бўлиб, улар ўсадиган асосий ўсимлик ҳисобига бутунлай мавжуд. Петров хочи жинсининг вакиллари кўпчиликка маълум. Унинг гўштли, рангсиз поялари бир томонлама қизил малина гуллари билан эрта баҳорда рус ўрмонларида пайдо бўлади. Тупроқда жойлашган илдиз шохланади ва хочсимон бўғинларни ҳосил қилади, ундан ўсимлик номи келиб чиқади.

Паразитаксус

Паразитаксус Янги Каледония оролининг эндемикидир, игнабаргли дарахтлар орасида ягона паразит .

Манбалар

  1. ↑ Стеблевоэ происхождениэ гаусторий известно для родов повилика (Cусcута) и Cассйтҳа — по: Жук А. В. „Происхождениэ паразитизма у светкових растений“.// Вестник СПбГУ, 2001, серия 3, випуск 1, сс. 170—186.

Ҳаволалар