Pauer-akkord sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:power-chord-e.png|thumb|300px|E5 (mi5) pauer-akkordi {{Audio|power-chord-e5.mid|''tinglang''}}]]

'''Pauer-akkord''' ({{lang-en|power chord}}) — [[asosiy ton]]dan va [[kvinta]]dan iborat [[akkord]]. Pauer-akkordlar eng koʻp [[elektrogitara]] chalishda „overdrive“ yoki „distortion“ effektlari bilan qoʻllanadi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.amdm.ru/articles/quints/|title=Kvint-akkordlar|publisher=AmDm.ru|language=ruscha|archiveurl=https://www.webcitation.org/6656Yxnib?url=http://www.amdm.ru/articles/quints/|archivedate=2012-03-11|accessdate=2014-11-11}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6656Yxnib?url=http://www.amdm.ru/articles/quints/ |date=2012-03-11 }}</ref> Bunday akkordlar asosan [[rock musiqa]]da uchraydi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://old.guitar.ru/faq/theory.html#20-180|title=FAQ: Musiqiy teoriya|publisher=Guitar.ru|language=ruscha|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKJUfMA?url=http://old.guitar.ru/faq/theory.html#20-180|archivedate=2012-04-12|accessdate=2014-11-11}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/66rKJUfMA?url=http://old.guitar.ru/faq/theory.html#20-180 |date=2012-04-12 }}</ref>

Pauer-akkordlar musiqaga kuchli va shiddatli tovush beradi. Shuning uchun ham ular inglizcha ''power chord'' (''power'' — kuch, quvvat va ''chord'' — akkord) deb nomlanadi. Pauer-akkordlar odatda [[Joʻrnavozlik|akkompanementda]] qoʻllanadi. Ularda [[Tersiya (interval)|tersiya]] tonining yoʻqligi [[solo]]chi uchun qoʻshimcha imkoniyatlarni yaratadi.

== Tarixi ==
[[Fayl:Link Wray - 3-8-03 Photo by Anthony Pepitone.jpg|thumb|200px|Pauer-akkordlardan foydalangan ilk musiqachilarning biri [[Link Wray]]]]

Musiqa asarlarida ilk bor pauer-akkordlarni kim ishlatgani haqida turli fikrlar mavjud. Eng keng tarqalgan versiyaga koʻra, pauer-akkordlarni [[Link Wray]] oʻylab topgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ofmusic.ru/groups/7754.html|title=Link Wray tarixi|publisher=ofmusic.ru|language=ruscha|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKLjSX7?url=http://www.ofmusic.ru/groups/7754.html|archivedate=2012-04-12|accessdate=2014-11-11}}</ref> Wray 1958-yil oʻzining „Rumble“ instrumental asarida pauer-akkordlarni qoʻllagan.

Shunday boʻlsada, pauer-akkordlar Wray asarlaridan oldinroq yozilgan ammo sotuvda katta muvaffaqiyatga erishmagan asarlarda uchraydi. [[Robert Palmer]]ga koʻra, 1950-yillarda [[Sun Records]]da ishlagan [[blues]] gitarachilar [[Willie Johnson]] va [[Pat Hare]] pauer-akkordlarning haqiqiy yaratuvchilaridir. Bunga Johnsonning [[Howlin' Wolf]]ning „How Many More Years“ (1951-yil yozilgan) qoʻshigʻidagi, Harening [[James Cotton]]ning „Cotton Crop Blues“ (1954-yil yozilgan) qoʻshigʻidagi ijrosi dalil boʻlishi mumkin.<ref>{{Kitob manbasi|author1=Robert Palmer|chapter=Church of the Sonic Guitar|editor1-last=DeCurtis|editor1-first=Anthony|title=Present Tense: Rock & Roll and Culture|url=https://archive.org/details/presenttenserock0000unse|date=1992|publisher=Duke University Press|location=Durham, N.C.|isbn=0-8223-1265-4|pages=[https://archive.org/details/presenttenserock0000unse/page/13 13]-38}}</ref>

1964-yil [[The Kinks]] guruhining pauer-akkordlardan tuzilgan „You Really Got Me“ qoʻshigʻi mashhur boʻldi.<ref>{{Kitob manbasi|last1=Walser|first1=Robert|title=Running with the Devil: Power, Gender, and Madness in Heavy Metal Music|date=1993|publisher=Wesleyan University Press|location=Middletown, Connecticut|isbn=0-8195-6260-2|page=9}}</ref> Bu qoʻshiqning [[riff]]i tez almashinuvchi pauer-akkordlardan iborat.

Pauer-akkordlarning yanada keng tarqalishida [[Black Sabbath]] va [[Deep Purple]] singari [[heavy-metal]] guruhlar muhim rol oʻynadi.

== Analizi ==
„Distortion“ effekti ishlatilganda signal spektrida koʻp sonli [[Garmonik tebranishlar|garmonikalar]] hosil boʻladi. Juft garmonikalar asbob [[tembr]]iga koʻlam va teranlik bagʻishlaydi. Toq garmonikalar boʻlsa asosiy ton bilan [[konsonans]]da boʻladi, ammo bir necha nota birdaniga chalinganida ular boshqa asosiy ton va uning garmonikalari bilan [[dissonans]]da boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, [[intermodulyatsiya]] sabab „distortion“ ishlatilganda birdaniga chalingan notalar garmonikalari chastotalari yigʻindisi va farqida qoʻshimcha tovushlar chiqadi.

Odatda akkordlar uch notadan iborat boʻladi. Shuning uchun „distortion“ effekti ishlatilganda uch juft nota shakllanadi va dissonans keltirib chiqaruvchi uchta ikkinchi darajali tovush hosil boʻladi. Pauer-akkordlarning oʻzgachaligi ularda ham asosiy tonlar garmoniyalari, ham chastotalar farqidan kelib chiquvchi tovushlar asosiy tonlar bilan garmoniyada boʻladi. Shu sabab pauer-akkordlar kuchli „distortion“ qoʻllanilganda ham oddiy akkordlardan tozaroq va kuchliroq tovush chiqaradi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.guitars.ru/01/info.php?z901|title=Kuchaytirish va yuklash|publisher=Gutars.ru|last=Avduyevskiy|first=Aleksandr|accessdate=2014-11-15|language=ruscha|arxivsana=2009-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090209154514/http://www.guitars.ru/01/info.php?z901}}</ref> Aynan shuning uchun bunday akkordlar pauer-akkordlar ({{lang-en|powerful}} — ''kuchli'') deb nomlanadi.

Pauer-akkord tarkibidagi tovushlar kvinta hosil qiladi. Kvinta [[oktava]]dan keyingi eng mukammal konsonant intervallarning biridir. Shuning uchun ham pauer-akkord „distortion“ effektisiz ham nisbatan kuchli tovush chiqaradi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/muzyka/MUZIKI_TEORIYA.html#1001858-L-108|title=Musiqa teoriyasi|publisher=Krugosvet onlayn ensiklopediyasi|language=ruscha|archiveurl=https://www.webcitation.org/6656Xm6Ac?url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/muzyka/MUZIKI_TEORIYA.html#1001858-L-108|archivedate=2012-03-11|accessdate=2014-11-12}}</ref>

== Terminologiyasi va tasnifi ==
Pauer-akkord tuzishning ikki asosiy usuli bor: ikki nota boʻyicha (asosiy va kvinta tonlar boʻyicha)<ref>{{Kitob manbasi|last1=Miller|first1=Michael|title=The Complete Idiot's Guide to Music Theory|url=https://archive.org/details/completeidiotsgu0000mill_i7y7|date=2005|publisher=Alpha|location=Indianapolis, Indiana|isbn=978-1592574377|pages=[https://archive.org/details/completeidiotsgu0000mill_i7y7/page/122 122]-315|edition=2nd}}</ref> va uch nota boʻyicha (asosiy ton, kvinta ton va bir oktava yuqori asosiy ton boʻyicha).<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.melbay.com/guitarglossary.asp|publisher=Mel Bay Publications, Inc.|title=Gitara atamalari lugʻati|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKMqpvW?url=http://www.melbay.com/guitarglossary.asp|archivedate=2012-04-12|language=inglizcha|accessdate=2014-11-13}}</ref> Ikki notadan tuzilgan pauer-akkord klassik musiqada akkord emas, balki interval hisoblanishiga qaramasdan,<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.classic-music.ru/accord.html|title=Akkord|publisher=Klassik musiqa|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKNWwz7?url=http://www.classic-music.ru/accord.html|archivedate=2012-04-12|language=ruscha|accessdate=2014-11-13}}</ref> bu atama rock musiqachilar va gitarachilar orasida keng tarqalgan.

Pauer-akkordlar [[Tersiya (interval)|tersiyasiz]] akkordlarga kiradi va 5 raqami bilan belgilanadi (C5 (do5), D5 (re5) va hokazo). Kvintalar boʻyicha tizilgan pauer-akkord kvintakkord hisoblanadi. Shining uchun bu akkordlar bilan [[elektrogitara]] chalishni „kvintalar bilan chalish“ deb atashadi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://metaltab.ru/articles/teh/004.html|publisher=MetalTab.ru|title=Power chords. Kvintalar bilan chalish|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKOVN8b?url=http://metaltab.ru/articles/teh/004.html|archivedate=2012-04-12|language=ruscha|accessdate=2014-11-13}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/66rKOVN8b?url=http://metaltab.ru/articles/teh/004.html |date=2012-04-12 }}</ref>

Pauer-akkordlarda tersiya toni yoʻq. Shuning uchun ular [[major]] ham, [[minor]] ham emas. Pauer-akkordlarni ham major, ham minor akkompanementda ishlatish mumkin boʻlgani uchun ularni baʼzan „universal akkordlar“ deb atashadi.<ref>{{Kitob manbasi|last1=Филипс|first1=Марк|last2=Чаппел|fisrt2=Джон |title=Гитара для чайников|url=https://archive.org/details/gitaradliachanik0000phil|date=2008|publisher=Диалектика|location=Москва|isbn=978-5-8459-0815-5|page=[https://archive.org/details/gitaradliachanik0000phil/page/n305 304]}}</ref>

== Tuzilishi ==
Pauer-akkord tarkibidagi asosiy va kvinta tonlar bir oktavadan keyin takrorlanishi mumkin boʻlgani uchun, har qanday akkordni bir necha usulda chalish mumkin. Pauer-akkord tuzishning quyidagi asosiy usullari mavjud (asosiy va kvinta tonlar mos ravishda 1 va 5 raqamlari bilan belgilangan):

[[Fayl:f5chords.png]]
* 1-5 — toza kvinta ('''A''');
* 1-5-1 — kvintakkord ('''B''');
* 5-1 — toza kvarta ('''C'''); asosiy ton tashlab oʻtilgan deb tushunilgani uchun bunday akkordlar ham pauer-akkordlar hisoblanadi;
* 1-5-1-5 va 5-1-5-1 — bir oktavadan keyin olingan toza kvinta va toza kvarta ('''D''').

Pastki [[Registr (musiqa)|registrdagi]] akkordlar guvillagan va tushunarsiz tovush chiqarishi mumkin. Yuqori registrdagi akkordlar boʻlsa sust va sayoz tovush chiqarishi mumkin. Shuning uchun pauer-akkordlar asosan oʻrta registrda olinadi.

== Applikaturasi ==
Gitarada pauer-akkordlarni chalish uchun odatda bitta [[applikatura]] lozim xolos. Kerakli akkordga mos keluvchi pardani tanlab turib panjalarni torlar boʻylab siljitish mumkin.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.novmuz.net/index.php?name=Pages&op=page&pid=32|title=Boshlovchilar uchun elektrogitara. 5-dars|publisher=novmuz.net|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKQMkBS?url=http://www.novmuz.net/index.php?name=Pages|archivedate=2012-04-12|language=ruscha|accessdate=2014-11-15}}</ref>

=== Standart soz ===
[[Fayl:Powerchord-Foto.jpg|thumb|180px|Standart sozlangan gitarada 1-5-1 kvintakkordiga misol]]
'''1-5-1''' kvintakkordini oltinchi simdan quyudagicha qilib chalish mumkin: asosiy ton istalgan pardada olinadi, kvinta ton — beshinchi simda ikki parda pastroqda olinadi, bir oktava yuqori asosiy ton — toʻrtinchi simda ikki parda pastroqda olinadi. Beshinchi simdan ham akkordlar shu tarzda chalinadi. Toʻrtinchi va uchinchi simlardan ham akkord shu tarzda olinadi, faqat ikkinchi va birinchi simlarda tovushlar bir parda yuqori olinadi.

'''1-5''' toza kvintasi ham kvintakkorddek chalinadi, ammo uch simning eng balanddi chalinmaydi.

         '''G5'''     '''A5'''     '''D5'''     '''E5'''     '''G5'''     '''A5'''     '''D5'''     '''A5'''
 E||----------------------------------------------(10)---(5)----|
 B||--------------------------------(8)----(10)----10-----5-----|
 G||------------------(7)----(9)-----7------9------7------2-----|
 D||----(5)----(7)-----7------9------5------7-------------------|
 A||-----5------7------5------7---------------------------------|
 E||-----3------5-----------------------------------------------|

'''5-1''' toza kvartasini bir panja bilan chalish mumkin. Masalan, [[Deep Purple]] guruhining „[[Smoke on the Water]]“ qoʻshigʻidagi riffni shu tarzda chalish mumkin:
[[Fayl:Smokeonthewaterintro.ogg|thumb|„[[Smoke on the Water]]“ qoʻshigʻida toza kvintalar bilan chalingan riff]]

      '''G5/D''' '''Bb5/F''' '''C5/G'''         '''G5/D''' '''Bb5/F''' '''Db5/Ab''' '''C5/G'''
 E||------------------------|----------------------|
 B||------------------------|----------------------|
 G||*--0---3---5------------|---0---3---6---5------|
 D||*--0---3---5------------|---0---3---6---5------|
 A||------------------------|----------------------|
 E||------------------------|----------------------|

 |-----------------------|---------------------||
 |-----------------------|---------------------||
 |--0---3---5---3---0----|--------------------*||
 |--0---3---5---3---0----|--------------------*||
 |-----------------------|---------------------||
 |-----------------------|---------------------||

'''5-1-5''' kvartakkordini oltinchi va beshinchi simlardan ikki panja bilan chalish mumkin: pastki ikki simni bir panja bilan, yuqorigi simni boshqa panja bilan ikki parda yuqorida bosish mimkin. Toʻrtinchi va uchinchi simlarda kvartakkord chalganda ikkinchi va birinchi simlardagi notalar bir parda yuqorida chalinadi. Bu hollarda pauer-akkordning asosiy toni kvartakkordning pastki emas, balki oʻrtanchi notasi boʻladi.

         '''D5'''     '''E5'''     '''G5'''     '''A5'''     '''D5'''     '''A5'''     '''D5'''     '''G5'''
 E||-----------------------------------------------5------10----|
 B||---------------------------------10-----5------3------8-----|
 G||-------------------7------9------7------2-----(2)----(7)----|
 D||-----7------9------5------7-----(7)----(2)------------------|
 A||-----5------7-----(5)----(7)--------------------------------|
 E||----(5)----(7)----------------------------------------------|

=== Pasaytirilgan soz (Dropped D tuning) ===
Pasaytirilgan sozda ({{lang-en|Dropped D tuning}}) oltinchi tordan boshqa barcha torlarda pauer-akkordlar standart sozdagidek olinadi. Pasaytirilgan sozda kvintakkordlarni oltinchi tordan bir panja bilan chalish mumkin. D5 (re5) akkordini boʻlsa uch torni ochiq chalib chiqazish mumkin:

      '''D5'''      '''E5'''
 E||----------------
 B||----------------
 G||----------------
 D||--0-------2-----
 A||--0-------2-----
 D||--0-------2-----

Odatda pauer-akkordlar koʻpi bilan uch torda olinadi. Ammo pasaytirilgan soz bunday akkordlarni toʻrt, besh va hatto olti torda chalish imkonini yaratadi:

 E||--------------------------5---
 B||--3-------5-------7-------3---
 G||--2-------4-------6-------2---
 D||--0-------2-------4-------0---
 A||--0-------2-------4-------0---
 D||--0-------2-------4-------0---

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Havolalar ==
* [http://www.fretjam.com/guitar-power-chords.html Gitara darsi — Turli pauer-akkord shakllari va mashqlar] {{ref-en}}

[[Turkum:Akkordika]]