Pavel Lessar sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| asl ismi = Pavel Mixaylovich Lessar
| tasvir = Lasser P.M.jpg
| uzunlik = 220px
| tartib = [[Rossiya]]ning [[Xitoy]]dagi [[elchi|vakili]]
| bayroq  = Flag of Russia.svg
| bayroq uzunligi = 30px
| boshlanish davri = 1901-yil 29-sentabr
| tugash davri = 1905-yil mart
| monarx = [[Nikolay II]]
| oʻtmishdoshi = [[Mixail Girs|Mixail Nikolaevich Girs]]
| vorisi = [[Dmitriy Pokotilov|Dmitriy Dmitriyevich Pokotilov]]
| tartib_2 = [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro]]da [[siyosiy agent]]
| bayroq_2= Flag of Russia.svg
| bayroq uzunligi2 = 30px
| boshlanish davri_2 = 1890 
| tugash davri_2 = 1895
| monarx_2 = [[Aleksandr III]] <br> [[Nikolay II]]
| oʻtmishdoshi_2 = [[Nikolay Charikov|Nikolay Valeryevich Charikov]]
| vorisi_2 = [[Vladimir Ignatiyev|Vladimir Ivanovich Ignatiyev]]
| tugʻilgan paytidagi ismi = Pavel Mixaylovich Lessar
| tugʻilgan sanasi = [[1851-yil]]
| tugʻilgan joyi = [[Usmonlilar imperiyasi]], hozirgi [[Chernogoriya]]
| vafot sanasi = 1905-yil 21-aprel
| vafot joyi = [[Pekin]] [[Sin|Sin imperiyasi]]
| dafn etilgan joyi = Qadimgi xristian qabristoni
}}
'''Pavel Mixaylovich Lessar''' ([[1851-yil]], [[Usmonlilar imperiyasi]] – [[1905-yil]] [[21-aprel]], [[Pekin]], [[Sin|Sin imperiyasi]]) – [[rus]] [[Muhandis|harbiy muhandis]]i va [[Diplomatiya|diplomati]], [[Markaziy Osiyo]] yurishlari ishtirokchisi, Rus imperiyasining Xitoydagi elchisi. Davlat maslahatchisi vazifasini bajaruvchi.

== Tarjimai holi ==
Pavel Lessar [[Odessa|Odessada]] nomdor fransuzlar, mayor Mixail Lukich Lessar (''Lessard'''/'''Lessart'')<ref>Bil adʼyutantom komanduyuщego 2-go rezervnogo kavaleriyskogo korpusa.</ref> va uning rafiqasi Genrietta Semyonovna Stifellar oilasida tugʻilgan. Lessar „Temir yoʻl muhandislari institutini“ tamomlagandan soʻng, [[Rus-turk urushlari|1877—1878-yillarda boʻlib oʻtgan rus-turk urushi]] paytida [[Poti]] portini qurishda ishtirok etgan. [[Prut]] orqali temir yoʻl koʻprigi qurib bitkazilgach, rus armiyasida aloqa tizimi boʻyicha muhandis sifatida faoliyat yuritadi. Urush tugagandan soʻng, bir muncha vaqt [[Bolgariya|Bolgariyada]] temir yoʻl tadqiqotlari bilan shugʻullangan. Biroq, 1879-yilda, oʻsha paytda [[Kaspiy dengizi|Transkaspiy]] mintaqasida [[turkman]]-[[Taka|takalarga]] qarshi urushga tayyorlanayotgan harbiy ekspeditsiya tarkibiga yuboriladi.

General [[Mixail Annekov|M. N. Annenkov]] boshchiligida Pavel Lessar [[Krasnovodsk]] (hozirgi [[Turkmanboshi]])dan [[Qizilarvot]] (hozirgi [[Serdar]])gacha boʻlgan temir yoʻl qurilishida ishtirok etadi. 1880-yilning ikkinchi yarmida general [[Nikolay Petrusevich|Petrusevich]] qoʻl ostida dala qoʻshinlari tarkibida muhandis sifatida xizmat qilgan va [[Goʻktepa]] (hozirgi [[Ashxobod]]) yoʻnalishidagi muhim oraliq nuqtalarni egallashda qatnashgan va bir necha bor [[Taka|takalar]] bilan toʻqnashuvlarda jang qilgan.

Lessar [[Axal viloyati|Axaltaka]] vohasi [[Mixail Skobelev|M. D. Skobelev]] tomonidan bosib olinib, [[Turkmaniston]] tinchlantirilgandan soʻng, [[Krasnovodsk qoʻltigʻi|Mixaylovskiy koʻrfazi]] (hozirgi [[Krasnovodsk qoʻltigʻi]])dan [[Qizilarvot]]gacha va [[Ashxobod|Ashxoboddan]] [[Saraxs|Saraxsgacha]] muhandislik-geologik tadqiqotlar olib boradi. [[Eron]] va [[Afgʻoniston|Afgʻonistonning]] chegaradosh hududlariga bir necha bor razvedka safarlarini amalga oshiradi. [[Transkaspiy temir yoʻli]]da muhandis boʻlib ishlaydi. 1884-yilgi [[Marv]]ning bosib olinish paytida general [[Aleksandr Komarov|A. V. Komarov]]ga hamrohlik qiladi. 1885-yilda [[Kushkin jangi]]dan keyin [[Turkmaniston]] va [[Afgʻoniston]] oʻrtasidagi chegara chizigʻini aniqlash boʻyicha uch tomonlama [[ingliz]]-[[Afgʻoniston|afgʻon]]-[[rus]] komissiyasiga tuziladi.

[[Oʻrta Osiyo|Oʻrta Osiyoda]] olib borgan kuzatishlari hamda „[[Izvestiya IRGO]]“da chop etilgan ishi uchun Lessar Rossiyasi imperiyasi geografiya jamiyat tomonidan kumush medal (1882-yilda) va kichik oltin medal (1883-yilda) bilan taqdirlangan. Shuningdek, tadqiqotlarining bir qismi Bosh shtabning Harbiy ilmiy qoʻmitasi tomonidan maxfiy „''Osiyo boʻyicha geografik, topografik va statistik materiallar toʻplami''“da nashr etilgan.

U 1890-yilda [[Buxoro amirligi|Buxoro amirligiga]] [[Rossiya imperiyasining siyosiy agentligi|siyosiy agent]] etib tayinlangan hamda ushbu lavozimda 1895-yilgacha faoliyat olib borgan. Ushbu agentlik [[Rossiya imperiyasi|Rossiyaning]] [[Novaya Buxara]] qishlogʻi (hozirgi [[Kogon shahri]])da Transkaspiy temir yoʻlining [[Buxoro]] stansiyasi yaqinida joylashgan edi<ref>Stansiya voznikla na meste bivshego zdes uzbekskogo kishlaka Xokan (Kagan).</ref>. Pavel Lessar amirlikning sud qismini yaxshilash loyihasi ustida ishlagan. 1893-yilgi qonun sud masalalarida Buxoro amirligidagi [[Nasroniylik|nasroniy]] xorijliklarni rus fuqarolariga, nasroniy boʻlmagan xorijliklarni esa buxoriylar bilan teng huquqli deya eʼrifot etdi. Lessarning talabiga binoan 1893-yilda Buxoroga muhandis sifatida Gelman tayinlandi. Uning zimmasiga amirlikning [[Sugʻorish|sugʻorish]], yirik yoʻllar va dovonlarni qurish va taʼmirlash, shuningdek, [[Zarafshon (daryo)|Zarafshon daryosi]] suvlarining Rossiya va Buxoro yerlari oʻrtasida taqsimlanishini nazorat qilish yuklangan edi.

Buxorodan keyin Lessar [[London|Londonda]] Rossiyaning Osiyo ishlari boʻyicha siyosiy agenti sifatida mehnat qildi.

1901-yil 29-sentabrda Lessar [[Mixail Girs|M. N. Girs]] oʻrniga imperiyaning [[Pekin|Pekindagi]] favqulodda va muxtor elchi si etib tayinlandi. U 1902-yilning 8-aprel sanasida Pekinda mamlakat tashqi ishlar vazirligi vakillari, shahzoda Sin va Van Venshao bilan [[Manjuriya|Manchuriya]] boʻyicha bitim imzolaydi. Shartnomaga koʻra, ushbu mamlakat „''Xitoy imperiyasining ajralmas qismi''“, deya tan olinadi va Rossiya oʻz qoʻshinlarini, bir yarim yil ichida, agar „hech qanday tartibsizliklar yuzaga kelmasa va boshqa kuchlarning xatti-harakati bunga toʻsqinlik qilmasa“ u yerdan olib chiqish majburiyatini oladi. Shuningdek, [[Shanxay dovoni|Shanxayguan]]—Yingkou—Sinminting temir yoʻlini egalariga qaytarish ham ruslar majburiyatining bir qismi boʻlgan. [[Xitoy|Xitoyda]] boʻlgan paytida Lessar [[Yaponiya]] bilan bogʻliq siyosiy ziddiyatlarga keskin qarshilik koʻrsatadi. Xususan, [[Aleksey Kuropatkin|A. N. Kuropatkin]], Yalu daryosidagi rus oʻrmonlariga faqat tijorat xarakterini berishi kerakligi haqida shartlarga qarshi kurashadi.

Pavel Mixaylovich Lessar [[1905-yil]]ning aprel oyida Pekinda vafot etdi.
{{Cquote|Bugun Rossiya diplomatiyasi katta yoʻqotishga uchradi. Rus Imperiyasining favqulodda va muxtor elchisi P. M. Lessar Pekinda 55 yoshida vafot etdi. U eng muhim va qiyin paytda vafot etdi. Marhum elchi timsolida davlatimiz allaqachon oʻzini koʻrsata olgan iste’dodli va gʻayratli shaxsni yoʻqotdi. Soʻnggi paytlarda gazetalarda Xitoydagi elchimiz ogʻir kasal boʻlib qolgani haqidagi mish-mishlar tez-tez uchrab turayotgan edi. Ular Lessarning oʻtkazgan operatsiyasi va sogʻligʻining yaxshilangani haqida soʻzlab berishardi. Va toʻsatdan qisqa telegraf xabari keladi. Xabar qisqaligi bilan dahshatli: "P. M. Lessar vafot etdi!”. U kasalligining jiddiyligini anglagan holda, Uzoq Sharqdagi notinch vaqtlardan omon qolishiga va Xitoy bilan hozirgi munosabatlarni muvaffaqiyatli yakunlashga yordam berishiga umidi bor edi. Hozirgi vaqtda Xitoy bilan mohirona diplomatik munosabatlarning muhimligi tashqi ishlar vazirligimiz tomonidan juda aniq e'tirof etilgan.}}
– deydi nekrologlardan biri<ref>"Nastolniy Kalendar-Spravochnik" – Kiev, 1907 g.</ref>.

P. M. Lessarning jasadi boʻlgan sink tobut 1905-yil kuzida Port Artur mudofaasi qahramoni general R. I. Kondratenkoning qoldiqlari bilan birga Munich ({{Talaffuz|Myunxen}}) paroxodi tomonidan Odessaga yetkazildi.

== Adabiyotlar ==
[[Fayl:Lessar_PM.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Lessar_PM.jpg/220px-Lessar_PM.jpg|thumb| Pavel Mixaylovich Lessar 1895-yilda.]]

* Voennie jeleznodorojnie postroyki russkoy armii v kampaniyu 1877—1878 gg. SPb., 1879
* Voennie puti soobщeniya na indo-afganskoy granitse. // „Sbornik geograficheskix, topograficheskix i statisticheskix materialov po Azii“ (SMA). Vip. XLI. SPb., 1890
* Zametki o Zakaspiyskom krae i sopredelnix stranax. // „Izvestiya Imperatorskogo Russkogo geograficheskogo obщestva“ (IIRGO). T. XX. Vip. 1. S. 1—87. SPb., 1884
* Mervskie xani. Polojenie Merva i Ateka v konse 1882 goda. // SMA. Vip. VI. SPb., 1883. S. 62—82.
* Oksus. Yego drevnee soedinenie s Kaspiyskim morem. Tashkent, 1891
* O raspredelenii vod Kelata i Deregeza mejdu etimi xanstvami i Atekom. Vostochniy bereg Tedjena u Seraksa i yujnee ego. // SMA. Vip. VI. SPb., 1883. S. 39—61.
* Peski Kara-kum. Puti soobщenii Zakaspiyskoy oblasti s Xivoyu, Mervom i Buxaroyu. // SMA. Vip. VI. SPb., 1883. S. 83—121.
* Poezdka v Seraks. // IIRGO. T. XVIII. SPb., 1881 (Otdelnoe izdanie: SPb., 1882)
* Po povodu stati gornogo injenera A. Konshina „Putevie zametki o Karakumskix peskax“. // IIGRO. T. XIX. SPb., 1883 (sovmestno s A. E. Gedroysem)
* Puti iz Asxabada k Geratu (1882 g.) // SMA. Vip. VI. SPb., 1883. S. 1—38.
* Svedeniya o Kafiristane // SMA. Vip. XXIX. SPb., 1888
* Yugo-zapadnaya Turkmeniya. // SMA. Vip. XIII. SPb., 1885 (Otdelnoe izdanie: SPb., 1895)
* Yugo-zapadnaya Turkmeniya. (Zemli sarikov i salorov). // IIRGO. T. XXI, vip. 1. SPb., 1885. S. 1—79 (sokraщyonnoe izdanie).

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==
* ''Soroka M. Ye.'' Portret rossiyskogo diplomata: Pavel Mixaylovich Lessar (1851—1905) // Novaya i noveyshaya istoriya. – 2012. – № 4. – S. 123—136.
* ''Romanov B. A.'' Ocherki diplomaticheskoy istorii russko-yaponskoy voyni. – M.—L., 1955
* ''Terentev M. A.'' Istoriya zavoevaniya Sredney Azii. T. 3. – SPb., 1903
* Lessar, Pavel Mixaylovich // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). – SPb., 1890—1907.

== Havolalar ==
{{Commons}}
[[Turkum:1905-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:21-aprelda vafot etganlar]]
[[Turkum:1851-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Rossiya imperiyasining Buxorodagi elchilari]]
[[Turkum:Rossiya-Turkiya urushi qatnashchilari (1877—1878)]]
[[Turkum:Faol davlat maslahatchilari]]
[[Turkum:Rossiyalik sharqshunoslar]]