„Сонлар талвасаси“ (ингл. Пепси Нумбер Февер) (шунингдек, „349 ҳодисаси“ (ингл. 349 Инcидент) сифатида ҳам танилган) — Американинг ПепсиCо компанияси томонидан 1992-йилда Филиппинда ўз маҳсулотлари сотувини ошириш мақсадида йўлга қўйилган лотереядир. Аксия натижалари оммавий тартибсизликларга олиб келди, натижада камида 5 киши ҳалок бўлди[1].

Сонлар талвасаси
Пепси Нумбер Февер
Сана 1992-йил феврал — май
Жой
Сабаби ПепсиCўнинг лотерея кампанияси
Мақсадлари компания томонидан лотерея ютуқларини тўлаш
Усуллари зўравонликсиз қаршиликлар, оммавий тартибсизликлар
Натижаси суд жараёнлари, ПепсиCо маҳсулотларига бойкот
Фуқаролик низосининг томонлари
намойишчилар
ПепсиCо корпорацияси
Етакчилар
Рақамларда
Қурбонлар ва йўқотишлар
Қурбонлар
Ўлим(лар) камида 5 киши

Тарихи

1992-йил феврал ойида „ПепсиCо“ "Пепси", "7-Уп", "Моунтаин Деw" ва „Миринда“ ичимликларининг шиша идишларидаги қопқоқларида 001 дан 999 гача рақамлар чоп этилишини эълон қилди[2]. Айрим рақамларни 100 песо (тахминан 4 доллар) дан 1 миллион песогача (1992-йилдаги валюта курсига кўра тахминан 40 000 доллар) мукофотларга алмаштириш мумкин эди, бу ўша пайтда Филиппиндаги ўртача ойлик маошдан 611 баравар кўп эди[3]. Корпорация ютуқ жамғармаси учун жами 2 миллион доллар ажратади[4].

Компаниянинг ички маркетологи Педро Вергара Пепси Нумбер Февер механизми учун корпорация илгари Лотин Америкасида ўтказган шунга ўхшаш аксияларни асос қилиб олди.

Лотерея жамоатчилик орасида катта қизиқишга сабаб бўлди, у ПепсиCўнинг ойлик сотувини 10 миллион доллардан 14 миллион долларга ва маҳаллий бозордаги улушини 19,4 фоиздан 24,9 фоизга оширишга муваффақ бўлди. Ғолиблар рақамлари ҳар кеча телевизор орқали эълон қилинди. Май ойигача 51 000 та соврин топширилди ва аксия 8-майга белгиланган тугаш санасидан яна 5 ҳафтага узайтирилди[5].

349 сони

1992-йил 25-майда Тҳе Wорлд Тонигҳт телекўрсатуви ўша куннинг бош соврини 349 та эканлигини эълон қилди. Олий совринли шиша қопқоқларнинг чиқарилиши ПепсиCо вакиллари томонидан қатъий назорат қилинди; ғолиб рақам ва тасдиқлаш учун хавфсизлик коди ёзилган қопқоқли иккита шиша ишлаб чиқарилди ва сотилди.

Бироқ, танлов узайтирилишидан олдин, 800 000 оддий шиша қопқоқлари аллақачон 349 рақами билан (лекин хавфсизлик кодисиз) босилган эди. Бу қопқоқларнинг умумий қиймати жами 32 миллиард АҚШ долларига тенг эди. Минглаб филиппинликлар ўз мукофотларини олиш учун шиша қуйиш заводларига келишди[6].

ПепсиCо дастлаб нотўғри босилган қопқоқларда тасдиқловчи хавфсизлик кодига эга эмаслигини ва шунинг учун уларни алмаштириб бўлмаслигини даъво қилди. Эртаси куни эрталаб газеталар ғалаба қозонган рақам аслида 134 эканлигини эълон қилди ва бу чалкашликни янада кучайтирди. Компания раҳбарларининг фавқулодда йиғилишидан сўнг корпорация хато босилган қопқоқлар эгаларига 500 песо (18 доллар) дан тўлашни таклиф қилди.

Кўплаб ғазабланган қопқоқ эгалари ПепсиCо маҳсулотларига бойкот эълон қилган ва компаниянинг Филиппиндаги офиси ва ҳукумат қароргоҳи олдида митинглар ўтказган „Аллианcе 349“ истеъмолчилар гуруҳини тузиб, таклифни қабул қилишдан бош тортдилар.

Намойишларнинг аксарияти тинч эди, аммо 1993-йилнинг 13-февралида Манилада бир мактаб ўқитувчиси ва 5 ёшли бола намойишчи томонидан Пепси юк машинасига ташлаган қўлбола бомба туфайли, май ойида эса Даваода компаниянинг уч ходими омборга ташланган гранатадан ҳалок бўлди.

Компания раҳбарларига ўлим билан таҳдид қилишди ва корпорациянинг 37 та юк машинаси ағдарилди, тошбўрон қилинди ёки ёқиб юборилди. Полиция томонидан портлашларни уюштирганликда айбланган уч кишидан бири „Пепси“ намойишчиларни террорчиларга ўхшатиш учун ҳужумларни уюштириш учун уларга пул тўлаганини да‘во қилган. Бироқ Филиппин депутати Глория Макапагал Арроё ҳужумлар ПепсиCо заифлигидан фойдаланишга уринаётган рақобатчи компаниялар томонидан амалга оширилган, деб тахмин қилди[7].

Оқибатлари

22 мингга яқин одам „ПепсиCо“ компаниясини судга берди. Камида 689 фуқаролик даъвоси қўзғатилиб, фирибгарлик ҳолатлари бўйича 5200 та жиноий иш очилган. 1993-йил январ ойида Пепси Филиппин Савдо ва саноат департаментига рекламанинг тасдиқланган шартларини бузгани учун жарима сифатида 150 000 песо тўлади. 1996-йил 24-июнда биринчи инстанция суди даъволарнинг бирида даъвогарларга маънавий зарар учун ҳар бирига 10 000 песо (тахминан 380 доллар) тўлаш тўғрисида қарор чиқарди. Яна учта даъвогар апелляция шикояти берди ва 2001-йил 3-июлда Апелляция суди уларнинг ҳар бирига 30 000 песодан пул тўлашни буюрди[8].

ПепсиCо бу қарор устидан шикоят қилди. Компаниянинг даъвоси Филиппин Олий судига етиб борди, у 2006-йилда корпорация қопқоқларда босилган суммаларни эгаларига тўлаш учун жавобгар эмаслиги ҳақида расман қарор чиқарди. Шунингдек, компания, суд қарорига кўра, етказилган зарар учун жавобгар эмас[9].

Ҳодисанинг оммавий маданиятга таъсири

ПепсиCо лотереясидан сўнг, Филиппин аҳолиси орасида „349-га айланиш“ ибораси тарқалди, бу бемаънилик ва ноҳақ алданиш маъносини беради[10].

Манбалар

  1. ↑ @мбфинанcе.ру, @мбфинанcе.ру. „Самая провальная рекламная акция "Пепси-Колы" - по $40000 сотням тысяч человек“ (ру). Телетйпе (2019-йил 15-апрел). Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  2. ↑ „СC деcидес ин финалитй он 'Пепси 349' cасе“. Пҳилстар.cом. Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  3. ↑ „Лотерея «Пепси-колы» чуть не привела к госперевороту на Филиппинах - Аргументы Недели“. аргументи.ру. Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  4. ↑ Сеан Кернан. „Пепси’с $32 Биллион Тйпо Cаусед Деадлй Риоц“ (эн). Медиум (2020-йил 21-июн). 2022-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  5. ↑ „Филиппинский скандал Пепси-Колы - как по 1 млн. песо выиграло 600 тысяч человек?“. wорлдофҳисторй.ру. Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  6. ↑ Реутерс. „CОМПАНЙ НЕWС: Ан Унлуcкй Нумбер; Пепси Cапс тҳе Дамагес Он а Промотион Гоне Флат“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1993-йил 18-август). Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  7. ↑ „Пепси-Cола Унcапс А Лоттерй Нигҳтмаре -- Бомбингс, Тҳреац Фоллоw Cонтест Wитҳ Тоо Манй Wиннерс | Тҳе Сеаттле Тимес“. арчиве.сеаттлетимес.cом. Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  8. ↑ „Почему на Филиппинах так сильно не любят компанию Пепси и все, что с ней связано“ (ру). ТравелАск (2021-йил 19-феврал). Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  9. ↑ „Г.Р. Но. 150394“. wеб.арчиве.орг (2019-йил 7-март). 2019-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-апрел.
  10. ↑ Юрий МАЙБОРОДА. „Почему на Филиппинах ненавидят Пепси: история самой провальной рекламной акции“ (ру). кп.ру (2021-йил 23-январ). Қаралди: 2023-йил 13-апрел.