Pirmuhammadxon II: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Pirmuhammadxon II | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Maʼnolari|Pirmuhammadxon (maʼnolari)}} | |||
{{Davlat arbobi bilgiqutisi | |||
| bayroq = War flag of Khanate of Bukhara.svg | |||
| ismi = Pirmuhammadxon II | |||
| asl ismi = {{lang-uz|Pirmuhammadxon II}} | |||
| boshlanish davri = [[1598]] | |||
| tugash davri = [[1599]] | |||
| vorisi = [[Joni Muhammad]]<br />(1599—1603) | |||
| otasi = [[Sulaymon Sulton]] | |||
| dini = [[Islom]] [[sunniylik|sunniylik]] | |||
| bolalari = Muhammad Salim sulton, Ibodulla sulton | |||
| tavallud joyi = [[Buxoro]]<br />[[Buxoro xonligi]] | |||
| vafot joyi = [[Buxoro]]<br />[[Buxoro xonligi]] | |||
| lavozim = 13- [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligi xoni]] | |||
| tavallud sanasi = [[1550-yil]] | |||
| vafot sanasi = [[1599-yil]] | |||
| oʻtmishdoshi = [[Abdulmoʻminxon]]<br />(1598) | |||
| toj_kiydirish_marosimi = [[1598-yil]],[[Buxoro]] | |||
}} | |||
'''Pirmuhammadxon ibn Sulaymon sulton ibn Jonibek sulton''' — 1598–1599-yillarda [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligida]] hukmronlik qilgan [[Oʻzbeklar|oʻzbek]] [[Shayboniylar]] sulolasining oʻn uchinchi hukmdori. | |||
== Kelib chiqishi == | |||
Pirmuhammadxon II [[Сулейман султан|Sulaymon Sultonning]] oʻgʻli, [[Oʻzbek ulusi|Oʻzbek xonligi]] asoschisi [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxonning]] avlodi. [[Abdullaxon II|U Abdullaxon II]] ning ham amakivachchasi hisoblanadi. | |||
== Siyosiy faoliyati == | |||
[[Abulgʻozixon|Abulg‘ozi Bog‘adirxonning]] „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator [[O‘rta Osiyo]] manbalari [[Abdullaxon II]]<nowiki/>ning o‘g‘li va vorisi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmo‘minxonni]] so‘nggi shiboniylar deb biladi. [[Movarounnahr]] hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni [[Movarounnahr]] Shiboniylar hukmronligining so‘nggi yili deb ko‘rsatadilar{{sfn|Ахмедов|1982|p=97}}. | |||
Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov [[Iskandar Munshiy|Iskandar Munshiyning]] „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u [[Miyonqol|Miyonqolada]] [[Abdulmoʻminxon]] tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, [[Lane Pool, Stenli|S.]] Lene Pool, K. A. Bosvord, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] Shiboniylar sulolasining tarixi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmo‘minxon]] bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi. | |||
Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi so‘nggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga [[1598|1598-]]<nowiki/>yilda kelib, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligini]] boshqargani{{sfn|Ахмедов|1982|p=100}}. | |||
Pirmuhammadxon II [[Movarounnahr]] hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga [[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan so‘ng [[Samarqand|, Samarqandni]] Pirmuhammadxon II [[Boqi Muhammadxon|Boqiy Muhammad]] va ashtarxoniylar urug‘ining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi. | |||
Sharqshunoslarning so‘nggi tadqiqotlari shuni ko‘rsatdiki, [[Boʻriboy Ahmedov|B. A. Ahmedov]] va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qo‘lidan Ashtarxoniylar qo‘liga o‘tish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " [[Bahr ul-asror|Bahr al-isror]] "da Shiboniylarning [[Ashtarxoniylar]] bilan almashtirilgan yili 1601-yil bo‘lganligi taʼkidlanadi. | |||
== Oilasi == | |||
Pirmuhammadxon IIning oʻgʻillari Muhammad Salim Sulton va Ibodulla Sulton Hisori Shodmon va [[Chagʻoniyon|Chagʻoniyonda]] hukmronlik qilganlar{{sfn|Ахмедов|1982|p=98—99}}. | |||
{{Buxoro hukmdorlari}} | |||
== Oʻlimi == | |||
1599-yilda Bog‘i shamol hududida Pirmuhammadxon II qo‘shinlari bilan ashtarxoniylar urug‘i o‘rtasidagi jangda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammad]] qo‘shin markazini ag‘darib, dushman qo‘shinlarini mag‘lub etishga muvaffaq bo‘ldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt o‘tgach, u [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadning]] buyrug‘i bilan qatl etildi<ref>Thomas Welsford, Four Types of Loyalty in Early Modern Central Asia: the Tūqāy-Tīmūrid takeover of Greater Mā Warā al-Nahr, 1598—1605, Leiden. Boston., Brill, 2013, s.93</ref><ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|accessdate=2019-12-29|deadlink=no|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref>. | |||
Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) [[Toshkent]] hokimi boʻlib qolgan | |||
1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad o'rtasida qonli to'qnashuv yuz berdi. Mag'lub bo'lgan Pirmuhammadxon II o'ldirildi. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
== Adabiyotlar == | |||
* {{Kitob manbasi |author=Ahmedov B.A.|title=Balx tarixi (XVI—XVIII asrning birinchi yarmi)|date=1982|publisher=Muxlis |location=T |pages=295 |isbn= |ref=Ahmedov }} | |||
{{chala}} | |||
{{Shayboniylar}} | |||
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] | |||
[[Turkum:Shayboniylar]] | |||
[[Turkum:Buxoro]] | |||
[[Turkum:Buxoro xonlari]] | |||
[[Turkum:Buxoro xonligi kishilari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Pirmuhammadxon II | |
|---|---|
oʻzbekcha: Pirmuhammadxon II | |
 | |
|
Mansab davri 1598 – 1599 | |
| Oʻtmishdoshi |
Abdulmoʻminxon (1598) |
| Vorisi |
Joni Muhammad (1599—1603) |
| Toj kiydirish marosimi | 1598-yil,Buxoro |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
1550-yil Buxoro Buxoro xonligi |
| Vafoti |
1599-yil Buxoro Buxoro xonligi |
| Bolalari | Muhammad Salim sulton, Ibodulla sulton |
| Otasi | Sulaymon Sulton |
| Dini | Islom sunniylik |
Pirmuhammadxon ibn Sulaymon sulton ibn Jonibek sulton — 1598–1599-yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan oʻzbek Shayboniylar sulolasining oʻn uchinchi hukmdori.
Kelib chiqishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Pirmuhammadxon II Sulaymon Sultonning oʻgʻli, Oʻzbek xonligi asoschisi Abulxayrxonning avlodi. U Abdullaxon II ning ham amakivachchasi hisoblanadi.
Siyosiy faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abulg‘ozi Bog‘adirxonning „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator O‘rta Osiyo manbalari Abdullaxon IIning o‘g‘li va vorisi Abdulmo‘minxonni so‘nggi shiboniylar deb biladi. Movarounnahr hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni Movarounnahr Shiboniylar hukmronligining so‘nggi yili deb ko‘rsatadilar[1].
Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov Iskandar Munshiyning „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u Miyonqolada Abdulmoʻminxon tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, S. Lene Pool, K. A. Bosvord, Movarounnahrdagi Shiboniylar sulolasining tarixi Abdulmo‘minxon bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi.
Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi so‘nggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga 1598-yilda kelib, Movarounnahrdagi barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida Buxoro xonligini boshqargani[2]. Pirmuhammadxon II Movarounnahr hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga Ashtarxoniy sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan so‘ng , Samarqandni Pirmuhammadxon II Boqiy Muhammad va ashtarxoniylar urug‘ining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi.
Sharqshunoslarning so‘nggi tadqiqotlari shuni ko‘rsatdiki, B. A. Ahmedov va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qo‘lidan Ashtarxoniylar qo‘liga o‘tish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " Bahr al-isror "da Shiboniylarning Ashtarxoniylar bilan almashtirilgan yili 1601-yil bo‘lganligi taʼkidlanadi.
Oilasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Pirmuhammadxon IIning oʻgʻillari Muhammad Salim Sulton va Ibodulla Sulton Hisori Shodmon va Chagʻoniyonda hukmronlik qilganlar[3].
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Oʻlimi[tahrir | manbasini tahrirlash]1599-yilda Bog‘i shamol hududida Pirmuhammadxon II qo‘shinlari bilan ashtarxoniylar urug‘i o‘rtasidagi jangda Boqi Muhammad qo‘shin markazini ag‘darib, dushman qo‘shinlarini mag‘lub etishga muvaffaq bo‘ldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt o‘tgach, u Boqi Muhammadning buyrug‘i bilan qatl etildi[4][5]. Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) Toshkent hokimi boʻlib qolgan 1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad o'rtasida qonli to'qnashuv yuz berdi. Mag'lub bo'lgan Pirmuhammadxon II o'ldirildi. Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]
Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
