Ziyosfera

Pluton: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Pluton
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Pluton]]
{{Maʼnolari|Pluton (maʼnolari)}}
[[Fayl:Pluto in True Color - High-Res.jpg|thumbnail|right|Pluton, ''[[New Horizons]]'' olgan surat, 2015-yil 13-iyul.]]
'''134340 Pluton''' ([[Astronomik belgilar|belgilari]]: [[file:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{veb manbasi |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22  |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> va [[Fayl:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{kitob manbasi |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) – [[Quyosh sistemasi]]dagi [[mitti sayyora]]dir. [[Koʻrinma yulduz kattaligi|Koʻrinma kattaligi]] – 13,65.<ref>[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html Pluto Fact Sheet] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151107081306/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |date=2015-11-07 }}, [[NASA]]</ref> Uni 1930-yili amerikalik [[astronom]] [[Klayd Tombo]] kashf etgan. [[Astronomik belgilar|Astronomik belgisi]] R. Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 39,4 [[astronomik birlik]]ka teng (29 astronomik birlikdan 49 astronomik birlikkacha oʻzgarib turadi). [[Orbita]]sining [[ekssentrisitet]]i 0,253, [[ekliptika]]ga ogʻmaligi 17"8’. Quyosh atrofini 247,7 yilda (oʻrtacha 4,7&nbsp;km/s Pluton va uning yoʻldoshi [[Xaron]]. Koʻrinishdan suv muzi bilan qoplangan tosh yadrolardan iborat tezlik bilan) toʻla bir marta aylanib chiqadi. Pluton 1979-yildan <nowiki>XX</nowiki> asrning oxirigacha [[Neptun]]ga nisbatan Quyoshga yaqin boʻlgan. [[Yer]]dan ancha uzoq boʻlgani uchun uning tabiatini oʻrganish qiyin. Tabiiy tuzilishi katta sayyoralar – [[Yupiter]], Neptun va Urannikidan keskin farq qiladi. Pluton diametri taxminan 3000&nbsp;km, [[massa]]si 1,791022&nbsp;kg, [[zichlik|zichligi]] 2100&nbsp;kg/m3. Plutonning oʻz oʻqi atrofida aylanish davri 6,3 [[sutka]]. 1978-yilda amerikalik astronom [[Jeyms Uolter Kristi]] Plutonning yoʻldoshi [[Xaron]]ni kashf etdi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> Xarondan tashqari Plutonning yana toʻrtta (jami beshta) yoʻldoshi maʼlum: [[Stiks (yo'ldosh)|Stiks]], [[Nikta]], [[Kerber]] va [[Gidra]].<ref name="Showalter">{{Yangiliklar manbasi
|last=Showalter
|first=Mark R.
|title=Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32)
|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/
|accessdate=11-iyul 2012-yil
|newspaper=HubbleSite NewsCenter
|date=11-iyul 2012-yil<!--, 11:30 AM EDT-->
}}</ref>
 
1992-yilda qator oʻxshash jismlar ochilishi bilan Plutonning [[sayyora]] mavqei muhokama qilina boshlandi. 2005-yilda Plutondan 27% massivroq [[Erida]] kashf etilgach, [[Xalqaro astronomiya ittifoqi]] „sayyora“ atamasi taʼrifini aniqlashtirdi,<ref>[http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2007/24/full/ „Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet“]</ref> bu taʼrifni Pluton qanoatlantirmasligi tufayli u sayyoralar safidan chiqarilib, „mitta sayyora“ (aniqrogʻi [[plutoid]]) deb sinflashtirildi.<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm „Farewell Pluto?“], [[BBC]]</ref>
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
 
{{Tashqi havolalar}}
 
 
{{astro-stub}}

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Pluton (maʼnolari).
Pluton, New Horizons olgan surat, 2015-yil 13-iyul.

134340 Pluton (belgilari: ⯓[1] va ♇[2]) – Quyosh sistemasidagi mitti sayyoradir. Koʻrinma kattaligi – 13,65.[3] Uni 1930-yili amerikalik astronom Klayd Tombo kashf etgan. Astronomik belgisi R. Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 39,4 astronomik birlikka teng (29 astronomik birlikdan 49 astronomik birlikkacha oʻzgarib turadi). Orbitasining ekssentrisiteti 0,253, ekliptikaga ogʻmaligi 17"8’. Quyosh atrofini 247,7 yilda (oʻrtacha 4,7 km/s Pluton va uning yoʻldoshi Xaron. Koʻrinishdan suv muzi bilan qoplangan tosh yadrolardan iborat tezlik bilan) toʻla bir marta aylanib chiqadi. Pluton 1979-yildan XX asrning oxirigacha Neptunga nisbatan Quyoshga yaqin boʻlgan. Yerdan ancha uzoq boʻlgani uchun uning tabiatini oʻrganish qiyin. Tabiiy tuzilishi katta sayyoralar – Yupiter, Neptun va Urannikidan keskin farq qiladi. Pluton diametri taxminan 3000 km, massasi 1,791022 kg, zichligi 2100 kg/m3. Plutonning oʻz oʻqi atrofida aylanish davri 6,3 sutka. 1978-yilda amerikalik astronom Jeyms Uolter Kristi Plutonning yoʻldoshi Xaronni kashf etdi.[4] Xarondan tashqari Plutonning yana toʻrtta (jami beshta) yoʻldoshi maʼlum: Stiks, Nikta, Kerber va Gidra.[5]

1992-yilda qator oʻxshash jismlar ochilishi bilan Plutonning sayyora mavqei muhokama qilina boshlandi. 2005-yilda Plutondan 27% massivroq Erida kashf etilgach, Xalqaro astronomiya ittifoqi „sayyora“ atamasi taʼrifini aniqlashtirdi,[6] bu taʼrifni Pluton qanoatlantirmasligi tufayli u sayyoralar safidan chiqarilib, „mitta sayyora“ (aniqrogʻi plutoid) deb sinflashtirildi.[7]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ JPL/NASA. „What is a Dwarf Planet?“. Jet Propulsion Laboratory (2015-yil 22-aprel). Qaraldi: 2022-yil 19-yanvar.
  2. ↑ Physics and chemistry of the solar system, 2 John Lewis: , Elsevier, 2004 — 64-bet. 
  3. ↑ Pluto Fact Sheet (Wayback Machine saytida 2015-11-07 sanasida arxivlangan), NASA
  4. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  5. ↑ Showalter, Mark R.. „Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32)“ (11-iyul 2012-yil). Qaraldi: 11-iyul 2012-yil.
  6. ↑ „Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet“
  7. ↑ „Farewell Pluto?“, BBC 





"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pluto?oldid=223313" dan olindi