Puy-de-Dome sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
|mamlakat=Fransiya
|mavqe=Shahar
|asl nomi=Puy-de-Dome
|bayroq=Drapeau proposé pour le département Puy-de-Dôme.svg
|gerb=Blason département fr Puy-de-Dôme.svg
|lat_deg = 45|lat_min = 42|lat_sec = 
|lon_deg = 3|lon_min = 13|lon_sec =
|CoordAddon=
|rahbar=
|maydon=
|AP markazi balandligi=
|aholi=662,152
|milliy tarkib=fransuzlar
|konfessiyaviy tarkib=
|vaqt mintaqasi=+1
|telefon kodi=63
|pochta indeksi=
|avtomobil kodi=}}
'''Puy-de-Dome''' ({{IPA-fr|pɥi də dom|lang|fr-Paris--Puy-de-Dôme.ogg}}; Auvergnat yoki ''lo Puèi Domat'') Fransiyaning Auvergne-Rhône-Alpes [[Fransiya mintaqalari|mintaqasida]] joylashgan [[Fransiya departamentlari|departamentdir]]. 2019-yil manbalariga koʻra departamentda 662 152 nafar aholiga istiqomat qiladi<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep63.pdf Populations légales 2019: 63 Puy-de-Dôme], INSEE</ref>. Uning tarkibiga [[Clermont-Ferrand|Clermon-Ferran]], [[Ambert]], [[Issoire|Issuare]], [[Riom]] va [[Thiers]] hudulari kiradi.

Puy de Dome harakatsiz vulqon nomi bilan atalgan, uning aholisi 2005-yilgacha fransuzcha ''Puydedomois'' deb atalgan. 2006-yildan boshlab aholi uchun ishlatiladigan nom Puy-de-Dom Bosh Kengashi tomonidan ''Puydomoisga'' oʻzgartirildi. Oʻshandan beri barcha rasmiy hujjatlar va nashrlarda bu nom qoʻllangan.

== Tarixi ==
Puy-de-Dome 1790-yil 4-martda [[Buyuk fransuz inqilobi|fransuz inqilobi]] paytida yaratilgan 83 ta boʻlimlardan biri. U sobiq Auvergne provinsiyasining bir qismidan yaratilgan. Dastlab, departament ''Mont-d’Or'' („Oltin togʻ“) deb atalishi kerak edi, ammo mahalliy deputat Jan-Francois Gaultier de Biauzatning aralashuvi bilan bu Pyu-de-Domga oʻzgartirildi. Dastlab tanlangan nom milliy soliq organlari tomonidan haddan tashqari nomaqbul eʼtiborni jalb qiladi deb hisoblashgan.

== Geografiyasi ==
Puy-de-Dome hozirgi Auvern-Rhone-Alpes [[Fransiya mintaqalari|mintaqasining]] bir qismi boʻlib, [[Luara (departament)|Luara]], [[Haute-Loire|Haute-Luara]], [[Cantal]], Corrèze, Allier va Creuse departamentlari bilan chegaradosh. Departamentning bir qismi Livradois-Forez tabiiy mintaqasiga tegishli.

Departament Markaziy massivda joylashgan boʻlib, 80 dan ortiq vulqon kraterlariga ega. Parijdan uch soat va [[Lion|Liondan]] A71, A89 magistrallari orqali bir soatlik yoʻl. A75 uni [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]] bilan bogʻlaydi.

=== Asosiy shaharlari ===
Eng koʻp aholi yashaydigan kommuna [[Clermont-Ferrand|Klermon-Ferran]] hisoblanadi. 2019-yil holatiga koʻra, aholisi 10 000 dan ortiq boʻlgan 10 ta kommuna mavjud<ref name="pop2019"/>.
{| class="wikitable"
!Kommuna
! Aholi (2019)
|-
| [[Clermont-Ferrand|Clermon-Ferran]]
| style="text-align: center;" | 147 865
|-
| [[Cournon-d'Auvergne]]
| style="text-align: center;" | 20 322
|-
| [[Riom]]
| style="text-align: center;" | 19 004
|-
| [[Chamalières]]
| style="text-align: center;" | 17 276
|-
| [[Issoire]]
| style="text-align: center;" | 15 296
|-
| [[Pont-du-Château|Pont-dyu-Chateau]]
| style="text-align: center;" | 12,182
|-
| [[Thiers]]
| style="text-align: center;" | 11 784
|-
| [[Aubière|Obyer]]
| style="text-align: center;" | 10 904
|-
| [[Beaumont (Puy-de-Dôme)|Beaumont]]
| style="text-align: center;" | 10 664
|-
| [[Gerzat]]
| style="text-align: center;" | 10 289
|}

== Demografiyasi ==
{{Historical populations|13=1801|14=507,128|15=1806|16=542,834|17=1821|18=553,410|19=1831|20=573,106|21=1841|22=591,458|23=1851|24=596,897|25=1861|26=576,409|27=1872|28=566,463|29=1881|30=566,064|31=1891|32=564,266|33=1901|34=544,194|35=1911|36=525,916|37=1921|38=490,560|39=1931|40=500,590|41=1936|42=486,130|43=1946|44=478,903|45=1954|46=481,380|47=1962|48=508,928|49=1968|50=547,743|51=1975|52=580,033|53=1982|54=594,365|55=1990|56=598,213|57=1999|58=604,266|59=2006|60=623,463|61=2011|62=632,311|63=2016|64=650,700}}

== Iqtisodiyoti ==
[[Clermont-Ferrand|Clermon-Ferran]] departamentida mamlakatning eng mashhur ishlab chiqarish korxonalari va brendlaridan biri – Michelin joylashgan. [[Thiers]] XIV asrdan beri vilkalar, pichoqlar ishlab chiqarish anʼanasi bilan Auvergne shahridagi eng qadimgi sanoat joyidir.

Qishloqlar sayyohlikka xizmat qiladi va Puy-de-Dome shahar aholisi uchun dam olish maskanidir. 2019-yil holatiga koʻra, departamentdagi foydalanishga yaroqli uylarning 10,1 foizi ijara sifatida ishlatilgan<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/6454969?sommaire=6454987&geo=DEP-63 Logement en 2019], INSEE</ref>.

== Siyosati ==
Departament 1974-yildan 1981-yilgacha respublika prezidenti lavozimida ishlagan [[Valéry Giscard dʻEstaing|Valery Giscard d’Estenning]] saylov okrugi edi. Departament kengashi prezidenti 2021-yil iyul oyida saylangan Lionel Chauvindir.

=== Hozirgi Milliy Assambleya vakillari ===
Milliy Assambleyaning 15-Qonun chiqaruvchi organdagi vakillari hisoblanishadi.

== Turizmi ==
<gallery>
Fayl:Clermont vu de Montjuzet.JPG|[[Clermont-Ferrand Cathedral|Klermon-Ferranning qora sobori]]
Fayl:Saint-Floret1.JPG|Saint-Floret
Fayl:Puy de dome 2001-12-15.jpg|[[Puy de Dôme|Puy de Dome]] vulqoni
Fayl:Lac de Guéry5.JPG|[[Massif Central|Markaziy massivdagi]] [[Lac de Guéry|Lac de Gery]]
</gallery>

== Yana qarang ==

* [[Puy-de-Dom departamentining kantonlari]]
* [[Puy-de-Dom departamenti kommunalari]]
* [[Puy-de-Dom departamentining hududlari]]
* [[Moris Persat]]

== Manbalar ==
<references />

== Havolalar ==

* [http://www.puy-de-dome.gouv.fr/ Prefecture website] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131226222932/http://www.puy-de-dome.gouv.fr/ |date=2013-12-26 }}
* [http://www.puy-de-dome.fr/ Departmental Council website]
* {{Curlie|Regional/Europe/France/Regions/Auvergne/Puy-de-Dome|Puy-de-Dome}}
[[Turkum:Fransiya]]
{{Fransiya departamentlari}}
{{Tashqi havolalar}}