Пйгмалион — юнон мифологиясидаги шахс номи. Жорж Бернард Шоу песасида шу номдан фойдаланган. 1913-йил 16-октабрда Вена шаҳридаги Хофбург театрида немис тилидаги илк премераси бўлиб ўтди. Унинг инглиз тилидаги премераси 1914-йил апрел ойида Wест Энддаги Мажестй’с театрида бўлиб ўтди ва Ҳерберт Бербом Треэ фонетика профессори Генри Хиггинс ва Патрик Кемпбелл хоним гулчи қиз Элиза Дулитл ролини ўйнади.

Қадимги юнон мифологиясига кўра, Пйгмалион ўзи ясаган ҳайкалларидан бирига ошиқ бўлиб қолади. Ушбу афсонанинг умумий ғояси Виктория даври инглиз драматурглари учун машҳур мавзу бўлиб, биринчи марта 1871-йилда тақдим этилган " Пйгмалион ва Галатеа " ҳикояси асосида Шоу муваффақиятли песа ёзган. Шоу песаси кўп маротаба қайта ишланган, хусусан, 1938-йилги " Пйгмалион „ филми, 1956-йилги “Танҳо маликам " мусиқий филми ҳамда 1964-йилги филм версияси шу қаторга киради.

Шоу профессор Генри Хиггинснинг характерини очиб бериш учун бир қанча британиялик фонетика профессорлар Александр Мелвилл Белл, Александр Ж. Эллис, Тито Паглиарди илҳомлантирганини, лекин энг аввало, мижғов Генри Свитни эслайди.

Дастлабки спектакллар

Элиза Дулитл ролида Патрик Кемпбелл хонимнинг Скетч Магазинедаги сурати, 1914-йил 22-апрел.
Полковник ролини яратгандан сўнг. Лондондаги спектаклни танлашда Филипп Меривале (ўнгдан иккинчиси) Миссис хонимга қарши Генри Хиггинс ролини ўйнади. Патрик Кемпбелл (ўнгда) Пйгмалион Бродвейга олиб кетилганда (1914)

Шоу песани 1912-йил бошида ёзган ва июн ойида уни таниқли актриса Мрс. Патрик Кемпбеллга тақдим қилган. "Пйгмалион " нинг илк премераси 1913-йил 16-октябрда Венадаги Хофбург театрида немис тилида намойиш этилди. Унинг немис тилидаги таржимасини Шоунинг Венадаги адабий агенти ва ёрдамчиси Зигфрид Требицч ўгирган[1][2]. Унинг Ню-Ёркдаги немис тилидаг биринчи спектакли 1914-йил 24-мартда Ирвинг Плаcе театрида бўлиб ўтди.

Лин Фонтанн (Элиза) ва Генри Траверс (Алфред Дулитл) Гилдия театрининг Пйгмалион спектаклида (1926)

Танқидий қабул

Песа Вена, Лондон ва Ню-Ёркдаги премераларидан сўнг катта шаҳарлардаги танқидчилар томонидан яхши қабул қилинди. Венадаги дастлабки чиқишлар Шоунинг одатий қуруқ ва дидактик услубидан ижобий чекиниш сифатида тавсифловчи бир нечта шарҳларни тўплади[3]. Ню-Ёркдаги Бродвей премераси ҳам сюжет, ҳам актёрлик нуқтаи назаридан мақтовга сазовор бўлиб, „қўпол ўйламаслик ва бой ҳазилга эга севги ҳикояси“ деб таърифланган[4].

Турли версиялар

Американинг биринчи (серияли) нашри, Эверйбодй’с Магазине, 1914-йил, ноябр.

Спектаклнинг иккита асосий версияси мавжуд. Улардан бири 1914-йилда нашр этилган илк версияга асосланган; иккинчиси эса Шоу томонидан қайта кўриб чиқилган бир нечта кетма-кетликни ўз ичига олган иккинчи версия бўлиб, биринчи марта 1941-йилда нашр этилган. Шунинг сабали ҳам песаларнинг турли нашрларида маълум қаторлар қўшилди ёхуд олиб ташланди.

Асл спектаклда Элизанинг синови саҳна ташқарисида, элчининг боғидаги зиёфатда учрайди. 1938-йилда суратга олинган Шоу ва ҳаммуаллифлар ушбу экспозицияни элчихона балидаги саҳна билан алмаштирдилар; Асарда тилга олинган танқидчи таржимон Непоммук ниҳоят кўринади, лекин унинг номи филмнинг венгриялик продюсери Габриэл Паскал томонидан таклиф қилинган Аристид Карпати бўлиб ўзгаради. Танҳо маликамда у Золтан Карпати бўлди.

Таъсири

Пйгмалион Шоунинг энг машҳур асари бўлиб қолмоқда. Спектаклнинг энг кўплаб томошабинлари уни 1956-йилда яратилган жуда романтиклаштирилган мусиқий ва 1964-йилги „Танҳо маликам“ филми учун илҳом манбаи сифатида билишади.

Жозеф Вайзенбаум ўзининг суҳбатдош компютер дастурига Элиза Дулитл қаҳрамонидан келиб чиққан ҳолдаЭЛИЗА деб ном берган[5].

Машҳур спектакллар

Лин Фонтанн Элиза Дулитл ролида " Пйгмалион " театр гилдиясининг спектаклида (1926)
  • 1914 йил: Сер Герберт Бербом Треэ ва Патрик Кемпбелл хоним Буюк Ҳазрати театрида
  • 1914: Филипп Меривале ва Патрик Кемпбелл хоним учта Бродвей театрида [Парк, Озодлик ва Уоллак]
  • 1920: C. Аубрей Смит ва миссис Патрик Кемпбелл Алдwйч театрида
  • 1926 йил: Региналд Мейсон ва Лин Фонтанн Гилдия театрида (АҚШ)
  • 1936 йил: Эрнест Тезигер ва Венди Хиллер Малверндаги Фестивал театрида
  • 1937 йил: Роберт Морли ва Диана Уинярд Олд Вик театрида
  • 1945 йил: Раймонд Массей ва Гертруде Лоуренс Этҳел Баррйморе театрида (АҚШ)
  • 1947: Алек Клунес ва Бренда Брюс Ҳаммерсмит лирик театрида
  • 1953 йил: Жон Клеменц ва Кай Ҳаммонд Сент-Жеймс театрида
  • 1965: Иан Wҳите ва Жейн Ашер Уотфорд Палаcе театрида
  • 1974 йил: Алек Маккоуэн ва Диана Ригг Албери театрида
  • 1984 йил: Питер ЎТул ва Жеки Смит-Вуд Шафтесбери театрида
  • 1987 йил: Питер ЎТул ва Аманда Плуммер Плимут театрида (АҚШ)
  • 1992: Алан Ховард ва Френсис Барбер Қироллик миллий театрида
  • 1997 йил: Албери театрида Рой Марсден ва Карли Норрис (машқларнинг бошида Эмили Ллойдни алмаштирганлар)[6]
  • 2007: Тим Пиготт-Смит ва Мишел Докери Олд Вик театрида
  • 2007 йил: Жефферсон Мейс ва Клер Дейнс Америcан Аирлинес театрида (АҚШ)
  • 2010: Симон Робсон ва Cуш Жумбо, Манчестер, Роял Эхчанге театрида
  • 2011: Руперт Эверетт (кейинчалик Алистаир Макгоуан) ва Кара Тоинтон Гаррик театрида[7]
  • 2011: Ристеард Купер ва Чарли Мерфи Аббей театрида, Дублин
Жули Эндрю гулчи қиз ролида Элиза Дулитл Рекс Харрисон билан профессор Генри Хиггинс ролида 1956-йилда " Пйгмалион, Танҳо маликам „ мусиқий филмида учрашади.
Саҳна
  • “Танҳо маликам " (1956), Лернер ва Лоунинг Бродвей мусиқий филми (1938-йилдаги филм асосида), Хиггинс ролида Рекс Харрисон ва Элиза ролида Жули Эндрю ўйнаган.; Филм
  • " Пйгмалион " (1935) — Шоу ва бошқалар томонидан яратилган немис филми бўлиб, Густаф Грüндгенс Хиггинс ва Женни Жуго Элиза ролини ўйнаган. Режиссёр Эрич Энгел.
  • Пйгмалион (1937), Голландиялик филмга мослаштирилган, Хиггинс ролини Ёхан Де Местер ва Элиса ролини Лили Бувместер ижро этган. Режиссёр Людвиг Бергер.
  • Танҳо маликам (1964), Одри Хепберн Элиза ва Рекс Харрисон Хиггинс ролини ўйнаган мусиқий филм версияси.
  • Шеъс Алл Тҳат (1999): Пйгмалионнинг замонавий, ўсмир сурати.
  • Ҳеъс Алл Тҳат (2021): Нетфлих оригинал филми, 1999-йилги Аддисон Раэ ва Рачаэл Ли Кук иштирокида ўсмирлар комедиясининг талқини;

Фойдаланилган адабиётлар

  1. ↑ „Тҳесес & Cонференcе Паперс“. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Шаw, Бернард, эдитед бй Самуэл А. Wеисс (1986). Бернард Шаw’с Леттерс то Сиэгфриэд Требицч. Станфорд, Cалиф.: Станфорд Университй Пресс. ИСБН 0-8047-1257-3, п.164.
  3. ↑ Тҳе Модест Шаw Агаин: Эхплаинс ин Ҳис Шринкинг Wай Wҳй "Пйгмалион" Wас Фирст Доне ин Берлин;- Cритиcс Лике Ит.. Тҳе Неw Ёрк Тимес (23-ноябр 1913-йил).
  4. ↑ Шаw'с 'Пйгмалион' Ҳас Cоме то Тоwн: Wитҳ Мрс. Cампбелл Делигҳтфул ас а Галатеа фром Тоттенҳам Cоурт Роад – А Милдлй Романтиc Г. Б. С. – Ҳис Латест Плай Теллс а Лове Сторй wитҳ Брусқуэ Диффиденcе анд а Wеалтҳ оф Ҳумор. Тҳе Неw Ёрк Тимес (13-октабр 1914-йил).
  5. ↑ Маркофф, Жоҳн (13-март 2008-йил), „Жосепҳ Wеизенбаум, Фамед Программер, Ис Деад ат 85“, Тҳе Неw Ёрк Тимес, 1-апрел 2011-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 7 Жануарй 2009{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  6. ↑ Бритиш Тҳеатре Гуиде (1997)
  7. ↑ Тоинтонъс индиспоситион он 25 Аугуст 2011 энаблед ундерстудй Ребеccа Бирч то маке ҳер Wест Энд дéбут ин а леадинг роле (инсерт то Гарриcк Тҳеатре программе фор Пйгмалион).