Qaragʻandi

Қарағанди (қозоқча: Қарағанды) — Қозоғистон Республикаси Қарағанди вилоятидаги шаҳар (1934-йилдан), вилоят маркази. Темир йўл бекати. Аҳолиси 475 267 киши (2012). Шаҳар Қарағанда кўмир ҳавзасининг марказида шахтёрлар шаҳарчаси сифатида вужудга келган. 1936-йилдан Қарағанди вилояти маркази. Саноатининг асосий тармоғи — кўмир қазиб олиш. Машинасозлик заводлари ишлаб турибди, коншахта жиҳозлари ва металл конструксиялар ишлаб чиқарилади. Енгил, озиқ-овқат саноати тармоқлари, қурилиш материаллари корхоналари, иссиқлик электр маркази фаолият кўрсатади. Қарағанди бир неча массивлардан иборат, булар: Эскишаҳар (ХИХ асрнинг 2-ярми), Янгишаҳар, Мойқудуқ, Катта Михайловка, Фёдоровка ва бошқалар). Ҳозирги Қарағандининг маркази — Янгишаҳар. Қозоғистон Фанлар Академиясининг бўлими, 5 олий ўқув юрти (шу жумладан, университет), 3 театр, тасвирий санъат ва ўлкашунослик музейлари, Ботаника боғи бор.

Қараг'анди Қарағанды
шаҳар
Герб
49°48′0″Н 73°7′0″Э
Мамлакат	Қозоғистон
вилоят	Қараг'анди вилояти
Ҳукумат
• Аким	Абдишев Бауржан Туйтеэвич
Асос солинган	1931
Илк эслатилиши	1934
Майдон	550 км2 (210 кв ми)
Маркази баландлиги	553 м
Аҳолиси  (2013)	479 211
Зичлиги	846 киши/км2
Миллий таркиб	руслар 50,57 % қозоқлар 36,25 % украинлар 4,80 % олмонлар 3,31 % татарлар 3,05 % корейслар 1,57 % белоруслар 1,16 %
Вақт минтақаси	УТC+6
Телефон коди	+7 7212
Почта индекс(лар)и	100000-100030
Автомобил коди	М
Қараг'анди

Аҳолиси

Аҳолиси бўйича қарағанди вилоятида биринчи ўринни эгаллайди — 475 267 киши. (2012) Қозоғистон бўйича 4 ўринни эгаллайди (Олмота, Остона ва Чимкентдан шаҳарларидан кейин). Шаҳар аҳолисининг миллий таркиби (1-январ 2010-йил):

• руслар — 214 969 киши (50,57 %)
• қозоқлар — 171 038 киши (36,25 %)
• украинлар — 22 631 киши (4,80 %)
• олмонлар — 15 608 киши (3,31 %)
• татарлар — 14 395 киши (3,05 %)
• корейслар — 7 423 киши (1,57 %)
• белоруслар — 5 484 киши (1,16 %)
• поляклар — 2 535 киши (0,54 %)
• чеченлар — 2 127 киши (0,45 %)
• озарбайжонлар — 1 502 киши (0,32 %)
• бошқуртлар — 1 404 киши (0,30 %)
• мордвалар — 1 029 киши (0,22 %)
• ўзбеклар — 1 028 киши (0,22 %)
• молдаванлар — 809 киши (0,17 %)
• чувашлар — 714 киши (0,15 %)
• литвалар — 615 киши (0,13 %)
• юнонлар — 531 киши (0,11 %)
• бошқалар — 7 933 киши (1,68 %)
• Умумий — 471 784 киши (100,00 %)

Демография

2006-йилги ҳисобот бўйича аҳолининг 1000 кишига умумий коэффисиэнтлари:

• туғулиш — 16,85
• ўлим — 13,89
• табиий ўсиш — 2,96

Корхоналари

Шаҳарда 01.01.07 йилги 10371 тадбиркорлик суб’экти рўйхатдан ўтган, шулардан 92 катта, 397 ўрта, 9882 кичик суб’эктлардир.

• Асосий иқтисоди:
• энергетика;
• озиқ овқат корхонаси.

Шаҳарнинг асосий корхоналари: „Қарағанди-Жариқ“ МЧБ, „Қарағанди Маргарин заводи“ АЖ, „ЭФЕС Қарағанди пиво заводи“ АЖ ҲТ, „Қарағанди конфети“ АЖ, Қарағанди металлоконструкция заводи „Имстал’кон“ АЖ филиали, „Қарағанди Жилу“ МCҲБ. Ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг асосий турлари:

• Электр энергияси;
• иссиқлик энергияси;
• маргарин маҳсулоти;
• пиво;
• конфетлар.

Қишлоқ хўжалиги

Қарағанди ҳудудида қишлоқ хўжалиги ҳосил олиш учун 10,3 минг гектар қишлоқ хўжалик ерлари фойданилади, шу жумладан 3,0 минг гектари — экинзорлар. 2006-йилги буғдойга 2,9-минг гектар қишлоқ хўжалик ерлари фойдаланди, унинг 0,1-минг гетарини шоли ўсимликлари, 1,3-минҳ гектарини карточка, 0,5-минг гектарини кўкатлар олади. 2006-йили 0,1-минг тонна шоли ўсимликлар, 23,5-минг тонна карточка, 12,5-минг тонна кўкатлар, 0,7-минг ттонна гўшт (тириклай ҳисобда), 3,5-минг тонна сут; 1991,0-минг та тухум олинди. 2007-йилги 1-январда Буқа ва сигирлар сони 3,0-минг та; қўй ва эчки — 1,1-минг та; чўчқа — 2,4-минг та; йилқи — 0,1-минг та; қуш — 22,8-минг тани ташкил қилди.*

Ижтимоий соҳа

Шаҳарда 2006/2007 ўқув йили бўйича

• 103 кундузги умумий билим даргоҳи фаолият юритади, унда 62917-ўқувчи ўқийди,
• 18 колледжда — 23427-ўқувчи,
• 11 касб-ҳунар ўқув жойида — 4567 ўқувчи,
• 12 олий ўқув юртларда — 56222 студент ўқийди.
• 26 кутубхона,
• 9 клубга ўхшаш маҳкама,
• 4 маданият ва ҳордиқ чиқариш парки,

• 3 театр,

• 2 музей,
• 1 концерт зали,
• 1 хайвонотлар боғи иш юритади.