Ziyosfera

Qiziloʻrda: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Qiziloʻrda
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Qiziloʻrda]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Qiziloʻrda
| asl nomi = Қызылорда
| mavqe = shahar
| mamlakat = Qozogʻiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Qizilo'rda Viloyati
| jadvalda mintaqa = Qizilo'rda Viloyati
| tuman turi =
| tuman =
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =Kyzylorda coat-of-arms.png
| bayroq =
|lat_dir =N |lat_deg =44 |lat_min =51 |lat_sec =
  |lon_dir =E |lon_deg =65 |lon_min =31 |lon_sec =
  |CoordAddon            = |type:city(200000)_region:KZ
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami =
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = Akim
| rahbar = Jayimbetov Marxabat
| asos solingan = 1820 -yil
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari = Oq mechit, Perovsk
| qachondan beri =
| maydon = 240
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til = qozoqcha
| aholi = 200 900
| sanalgan yil = 2012-yil
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib = [[Qozoqlar]] - 90% <br /> [[Ruslar]] - 5% <br /> [[Koreyslar]] - 3,0%  <br />   
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +6
| DST =
| telefon kodi = +7 7242
| pochta indeksi = 120000
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi = X
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi = Qyzylorda
| sayt = http://www.kyzylorda-city.kz
}}
'''Qiziloʻrda''' ({{lang-kz|Қызылорда}}) (1853-yilgacha Oqmachit, 1925-yilgacha Perovsk) — [[Qozogʻiston]] Respublikasidagi shahar, Qizil-oʻrda viloyati markazi. Sirdaryoning oʻng sohilida. Transport yoʻli stansiyayei. Aholisi 157,8 ming kishi (2002). Q. 1820-yillar-da Oqmachit nomi bilan Qoʻqon xonli-gining qalʼasi sifatida vujudga kelgan. 1853-yil iyulida Oqmachitni general V. A. Perovskiy boshchiligida rus qoʻshinlari bosib oldi va u Perov-skiy forti deb ataldi, keyinchalik Perovsk. deb nomlangan. 1917-yil gacha kichik maʼmuriy savdo markazi. 1926-yildan 1929-yilgacha Qozogʻiston poytax-ti boʻlgan. Muhim korxonalari: sel-lyuloza-karton, qurilish materiallari, uysozlik kombinatlari, poyabzal, tikuvchilik va trikotaj fabrikalari; oziq-ovqat sanoati korxonalari, pedagogika instituti, drama teatri, tarixiy-oʻlka-shunoslik muzeyi bor. Q.dan jan.-roqda sholipoyalarni sugʻorish maq-sadida Sirdaryoga toʻgʻon qurilgan. Sha-har atrofida yirik sholikor xoʻja-liklar joylashgan.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
'''Qiziloʻda''' — shahar, Qiziloʻrda viloyatining markazi (1938-yildan buyon). [[Sirdaryo daryosi]]ning oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 201-ming kishi (2012). Shahar dengiz sathidan 126–130 m balandlikda joylashgan. Hududi 3683 ga. Shaharning 17,0 ga hududi temir yoʻllariga, 165 ga hududi avtomabil yoʻllariga, 19 ga hududi shahar bogʻlari va oromgohlarga tegishli.
 
== Tarixi ==
Qizloʻrda shaharining tashkil topish tarixi qadimgi asosini yoʻqotmqy, faqat nomi bir necha marta oʻzgargani bilan (Oq mechit — [[1818]]-yili, Perovsk — [[1853]]-yili, qaytadan Oq mechit — [[1922]]-yili, Qiziloʻrda — [[1925]]-yili), har doim Sirqaryo yoqasining madaniy markazi boʻlib tashkil topdi.
 
Oq mechit [[1818]]-yili [[Qo'qon xonligi]] davrida Sirdaryo qirgʻogʻida ilk bor tashkil topgan. Shahar ichkarsidagi oq gʻishtdan barpo etilgan mechitning rangiga atab Oq mechit deb atadi.
 
[[1853]]-yilga [[28]]-iyulga [[Orenburg]] general-gubernatori V.A Perovskiy Sir qozoqlarini himolashni bahona qilib rus harbiylari bilan qal’ala bostirib kirib, qoʻqonliklarni qal’adan quvib chiqadi. Shahar nomi Perovsk boʻlib, [[1867]]-yili u Sirdaryo uezining markaziga aylantiriladi.
 
1922—1925-yillari shahr nomi qaytadan Oq mechit boʻlib, 1925—1929-yillarda Qozogʻistonning poytaxti boʻladi. 1925-yili shaharga Qiziloʻrda nomi berildi.
 
== Aholisi ==
Shahar aholisining koʻpchiligini qozoqlarlar tashkil qiladi. Qadimda bu shahar Qoʻqon xonligining tarkibida edi, shu vaqtda bu shahrda koʻpchilikni oʻzbeklar tashkil qilardi. Hozirgi kunda shahar aholisining milliy tarkibi: [[Qozoqlar]] — 90 %, [[Ruslar]] — 5 %, [[Koreyslar]] — 3 % qolganlarini [[Olmonlar]], [[Chechenlar]], [[Oʻzbeklar]], [[Ukrainlar]], [[Beloruslar]], [[Ingushlar]], [[Yunonlar]] tashkil etadi.<ref>[http://demoscope.ru/weekly/2006/0235/analit09.php Osobennosti etnicheskogo sostava naseleniya Kazaxstana]</ref>
 
== Galeriya ==
<gallery widths="120px" heights="120px">
Fayl:Qyzylorda station.jpg|Vokzal
Fayl:Mechet Aytbaya, Kizilorda, 2009.jpg|Aytbay Mechiti
Fayl:Kazanskaya serkov, Kizilorda, 2009.jpg|xram
</gallery>
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{OʻzME}}
{{Qozogʻiston shaharlari}}
 
[[Turkum:Qozogʻiston shaharlari]]
[[Turkum:Sirdaryo boʻyidagi shaharlar]]
[[Turkum:Qiziloʻrda| ]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Qiziloʻrda

Қызылорда
shahar
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
44°51′0″N 65°31′0″E / 44.85000°N 65.51667°E / 44.85000; 65.51667
Mamlakat Qozogʻiston
viloyat Qizilo'rda Viloyati
Hukumat
 • Akim Jayimbetov Marxabat
Asos solingan 1820 -yil
Avvalgi nomlari Oq mechit, Perovsk
Maydon 240 km2 (93 kv mi)
Rasmiy til(lar)i qozoqcha
Aholisi
 (2012-yil)
 200 900
Milliy tarkib Qozoqlar - 90%
Ruslar - 5%
Koreyslar - 3,0%
Vaqt mintaqasi UTC+6
Telefon kodi +7 7242
Pochta indeks(lar)i 120000
Avtomobil kodi X
Qiziloʻrda xaritada
Qiziloʻrda
Qiziloʻrda

Qiziloʻrda (qozoqcha: Қызылорда) (1853-yilgacha Oqmachit, 1925-yilgacha Perovsk) — Qozogʻiston Respublikasidagi shahar, Qizil-oʻrda viloyati markazi. Sirdaryoning oʻng sohilida. Transport yoʻli stansiyayei. Aholisi 157,8 ming kishi (2002). Q. 1820-yillar-da Oqmachit nomi bilan Qoʻqon xonli-gining qalʼasi sifatida vujudga kelgan. 1853-yil iyulida Oqmachitni general V. A. Perovskiy boshchiligida rus qoʻshinlari bosib oldi va u Perov-skiy forti deb ataldi, keyinchalik Perovsk. deb nomlangan. 1917-yil gacha kichik maʼmuriy savdo markazi. 1926-yildan 1929-yilgacha Qozogʻiston poytax-ti boʻlgan. Muhim korxonalari: sel-lyuloza-karton, qurilish materiallari, uysozlik kombinatlari, poyabzal, tikuvchilik va trikotaj fabrikalari; oziq-ovqat sanoati korxonalari, pedagogika instituti, drama teatri, tarixiy-oʻlka-shunoslik muzeyi bor. Q.dan jan.-roqda sholipoyalarni sugʻorish maq-sadida Sirdaryoga toʻgʻon qurilgan. Sha-har atrofida yirik sholikor xoʻja-liklar joylashgan.

Qiziloʻda — shahar, Qiziloʻrda viloyatining markazi (1938-yildan buyon). Sirdaryo daryosining oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 201-ming kishi (2012). Shahar dengiz sathidan 126–130 m balandlikda joylashgan. Hududi 3683 ga. Shaharning 17,0 ga hududi temir yoʻllariga, 165 ga hududi avtomabil yoʻllariga, 19 ga hududi shahar bogʻlari va oromgohlarga tegishli.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qizloʻrda shaharining tashkil topish tarixi qadimgi asosini yoʻqotmqy, faqat nomi bir necha marta oʻzgargani bilan (Oq mechit — 1818-yili, Perovsk — 1853-yili, qaytadan Oq mechit — 1922-yili, Qiziloʻrda — 1925-yili), har doim Sirqaryo yoqasining madaniy markazi boʻlib tashkil topdi.

Oq mechit 1818-yili Qo'qon xonligi davrida Sirdaryo qirgʻogʻida ilk bor tashkil topgan. Shahar ichkarsidagi oq gʻishtdan barpo etilgan mechitning rangiga atab Oq mechit deb atadi.

1853-yilga 28-iyulga Orenburg general-gubernatori V.A Perovskiy Sir qozoqlarini himolashni bahona qilib rus harbiylari bilan qal’ala bostirib kirib, qoʻqonliklarni qal’adan quvib chiqadi. Shahar nomi Perovsk boʻlib, 1867-yili u Sirdaryo uezining markaziga aylantiriladi.

1922—1925-yillari shahr nomi qaytadan Oq mechit boʻlib, 1925—1929-yillarda Qozogʻistonning poytaxti boʻladi. 1925-yili shaharga Qiziloʻrda nomi berildi.

Aholisi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar aholisining koʻpchiligini qozoqlarlar tashkil qiladi. Qadimda bu shahar Qoʻqon xonligining tarkibida edi, shu vaqtda bu shahrda koʻpchilikni oʻzbeklar tashkil qilardi. Hozirgi kunda shahar aholisining milliy tarkibi: Qozoqlar — 90 %, Ruslar — 5 %, Koreyslar — 3 % qolganlarini Olmonlar, Chechenlar, Oʻzbeklar, Ukrainlar, Beloruslar, Ingushlar, Yunonlar tashkil etadi.[1]

Galeriya

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Osobennosti etnicheskogo sostava naseleniya Kazaxstana 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qizilo'rda?oldid=225065" dan olindi