Qoʻshkoʻpir tumani

Қўшкўпир тумани

туман
Таркибида	Хоразм вилояти
Маъмурий маркази	Қўшкўпир
Расмий тиллар	Ўзбек
Аҳоли	128,7 минг киши
Динлар таркиби	мусулмонлар
Майдони	0,54 км²
Вақт минтақаси	УТC+5
Харитада

Қўшкўпир тумани – Ўзбекистон Республикасининг Хоразм вилоятидаги туман. 1936-йил 17-апрелда ташкил этилган. 1962-йил 14-декабрда Хива туманига қўшиб юборилган. 1966-йил 9-январда қайта ташкил этилган. Шимолдан Шовот тумани, шимоли шарқ ва шарқдан Урганч тумани, жанубдан Хива тумани, ғарбдан Туркманистон билан чегарадош. Майдони 0,54 минг км². Аҳолиси 128,7 минг киши (2005). Туманда 1 шаҳарча (Қўшкўпир), 13 қишлоқ фуқаролари йиғини (Ших, Кенагас, Оқдарбанд, Хонобод, Хосиён, Шихмашҳад, Янгилик, Ўзбекёп, Ўртаёп, Қатағон, Ғозовот, Хадра, Хайробод, Незахос) бор. Туман маркази – Қўшкўпир шаҳарчаси.

Этимологияси

"Қўшкўпир" топономикаси иккита кўпир яъни кўприк номидан олинганлиги аниқ дея айтади Умид Бекмуҳаммад ўзининг Хоразм ва Хоразмликлар китобида. Хива хонлиги даврида бу ҳудудларга Ғазовот деб аталган. 1935-йилда эса Ғзавот ва Қўшкўпир бирлаштирилиб Қўшкўпир тумани ташкил этилди. "Ўзбекистон жой номларининг изоҳли луг'ати" китобида ҳам ушбу ҳудудда бир жойда иккита кўприк жойлашганлиги учун у Қўшакўпир деб аталган, кейинчалик у маҳаллий шева вакиллари нутқида Қўшкўпир деб номланган дейилган. Ўзбек тилининг топонимларининг ўқув изоҳли луғатида ёнма-ён иккита кўприк қурилган қишлоқ дейилган.

Табиати

Туман ҳудуди, асосан, текислик. Иқлими кескин континентал. Қишнинг энг совуқ ойи (январ)да ўртача температура —5°, энг паст температура —32°. Ёзнинг энг иссиқ ойи июлнинг ўртача температураси 33°, энг юқори температура 42°. Вегетация даври 192 кун. Йиллик ёғин 50–100 мм. Туман ҳудудини кесиб ўтган Каттакўл, Довдон, Довудкўл магистрал коллекторлари ва уларга туташган коллектор – дренаж шохоб-чалари ишлаб турибди. Тупроғи ўтлоқи тупроқ. Ёввойи ўсимликлардан жийда, туранғил, юлғун; ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, қуён учрайди.

Аҳолиси

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, туркман, эроний, рус, татар, корейс ва бошқа миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км²га 239 киши. Шаҳар аҳолиси 16,9 минг киши (2005). Қишлоқ аҳолиси 111,8 минг киши.

Хўжалиги

Туманда пахта тозалаш, силикат ғишт заводлари, МТП, автокорхоналар, қурилиш ташкилотлари, тикувчилик ва гиламчилик сехлари ишлаб турибди. Кичик ва ўрта бизнес корхоналари, микрофирмалар ва бошқа фаолият кўрсатади.

Қишлоқ хўжалиги, асосан, пахтачилик ва ғаллачиликка ихтисослаштан. Деҳқончилик, чорвачилик, пиллачилик, боғдорчилик, баликчилик ҳам ривожланган. 1 ижара хўжалиги, фермер хўжаликлари, 1 аксиядорлик жамияти, „Қушкўпир парранда“, „Қўшкўпирпилла“ масъулияти чекланган жамиятлар, „Қўшкўпир-асаларичилик“ жамоа корхонаси бор (2005). Жами 27,7 минт га экин май-доннинт 13,3 минг гектарига пахта, 5,3 минг гектарига ғалла, 370 гектарига картошка, 800 гектарига сабзавот; шунингдек, полиз, озуқа экинлари ҳам экилади (2005). Мевазор, тутзорлар бор.

Қўшкўпир туманидаги жамоа ва шахсий хўжаликларда 54,5 минг^Қорамол (шу жумладан, 22,9 минг сигир), 55,1 минг қўй ва эчки, 163 минг парранда боқилади (2005). Асаларичилик ва пил-лачилик билан ҳам шуғулланилади.

Маорифи, матбуоти ва тиббий муассасалари

Туманда 55 умумий таълим, болалар мусиқа ва спорт мактаблари, касб-ҳунар коллежлари бор. Туман марказий кутубхонаси ва унинг 35 тармоғи, маданият уйлари, 15 маданият муассасаси, маданият ва истироҳат боғи (2005). стадион, спорт заллари ва бошқа спорт иншоотлари мавжуд. Туман марказий касалхонаси (430 ўрин), поликлиника, туғруқхона, 4 тиш даволаш поликлиникаси пунктлари, дорихоналар ва бошқа тиббий муассасаларда 216 врач аҳолига хизмат кўрсатади (2005). Қўшкўпир тумани маркази Қўшкўпир шаҳарчасидан Хива, Урганч ва бошқа шаҳарларга автобус ва маршрутли таксилар қатнови йўлга қўйилган. Меъ-морий ёдгорликлардан Иморат бобо меъморий мажмуаси (ХИВ—ХВИИИ асрлар) сақланган. 1941-йилдан „Ҳаёт кўзгуси“ туман газ. чоп этилади.