Qoʻshbegi: Versiyalar orasidagi farq

{{{lavozim}}}
Qarorgoh	Ark

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Buxoro qoʻshbegi (Buxoro qoʻshbegi) (oʻzbekcha: Buxoro qo‘shbegisi, Qo‘shbegi^[1]) — 1756—1920-yillarda Buxoro amirligida oʻzbek mangʻitlar sulolasi hukmronligi davrida davlat ishlarini boshqargan vazir va oliy mansabdor shaxs unvoniga mos keladigan unvon.

„Qoʻshbegi“ soʻzi turkiy tildan soʻzma-soʻz tarjima qilganda shtab, qarorgoh boshligʻi degan manoni anglatadi^[2].

Buxoro amirligidagi unvon

Buxoro amirligida ikki qoʻshbegi, Qoʻshbegi bolo (Oliy qoʻshbegi) va Qoʻshbegi poyon (Quyi qoʻshbegi) ishlagan va ular davlatning ijro etuvchi hokimiyatiga ega boʻlgan. Bu ikki mansab favqulodda vaziyatlarda yoki mamlakatdagi urushlar paytida birlashtirilib, Qulli qoʻshbegi (barcha qoʻshbegi) lavozimi oʻrnatildi^[3]^[4].

Ayrim tarixchilar Qulli qoʻshbegiva oliy qoʻshbegi oʻrinlarini notoʻgʻri aniqlaganlar, ular oʻrtasida hech qanday farq koʻrmaganlar^[5].

Qoʻshbegi bolo— Oliy qoʻshbegi

Amirlik poytaxtidagi oliy maʼmuriy hokimiyat mamlakatning birinchi martabali vakili va Buxoro shahrida boʻlmagan davrida amir oʻrinbosari boʻlgan qoʻshbegiga tegishli edi. Darhaqiqat, qoʻshbegi nafaqat poytaxt boshlig‘i, balki o‘ziga xos bosh vazir yoki sharq tili bilan aytganda, bosh vazir ham bo‘lgan. U amirlikning barcha maʼmuriy va xoʻjalik ishlarini boshqargan. Qoʻshbegi Buxoro viloyatini ham boshqargan. Shu bilan birga, barcha beklarning beklari — amirlik hududlari^[6] ham unga tobe edi. Barcha amaldorlarni u tayinlagan, faqat oliy mansabdor shaxslarni amirning oʻzi tayinlagan^[7].

Amir nomiga kelgan barcha xabarlar, so‘rovlar qoʻshbegi idorasiga o‘tkazildi. Markaziy hukumatdan buyruq va ko‘rsatmalar idoradan kelardi. Qoʻshbegisiz birorta ham ish amir nazariga tushmadi. Qoʻshbegi amirga amirlikdagi ahvol haqida shaxsan hisobot berdi^[8].

Kundalik hayotda uni Qoʻshbegi bolo (Oliy qoʻshbegi) deb atashgan, chunki u Buxoroning baland tepalikda joylashgan qoʻrgʻoni — Arkda yashab, ishlagan^[9]^[10]. Amir poytaxtni tark etgach, qoʻshbegi amir noibi sifatida hech qanday sharoitda Arkni tark etishga haqli emas edi.

Qoʻshbegi poyon — Quyi qoʻshbegi

Amirlikda qoʻshbegidan keyin ikkinchi eng muhim shaxs kundalik hayotda qoʻshbegi poyon (Quyi qoʻshbegi) boʻlgan, uni Zakyatchi Kalyan — Zakotning oliy yigʻuvchisi yoki bosh zakyotchi deb ham atashgan. U Devonbegi^[11]^[12]^[13] unvoni bilan taqdirlangan. Qoʻshbegi poyon amirlikning markaziy moliyaviy qismiga, asosan, soliq — zakot va zarbxonaga rahbarlik qilgan. Barcha viloyat zakotchilari unga itoat qilganlar.

Qoʻshbegi poyon oʻz idorasi bilan Ark etagida joylashgan hovlida joylashgan boʻlib, shuning uchun uni quyi qoʻshbegi deb atashgan. Oliy qoʻshbegi boʻlmagan taqdirda, uning oʻrnini egallagan va mamlakatni tark etayotganda yoki amir ogʻir kasal boʻlganida ikkala qoʻshbegi ham hukumatga kirgan^[14].

Qulli qoʻshbegi — hamma narsaning qoʻshbegi

Urushlar va favqulodda vaziyatlarda amirlikda qulli qoʻshbegi (barcha qoʻshbegi) lavozimi tashkil etilgan. Quli qoʻshbegiga yuklangan vazifalar oliy qoʻshbegilardan farq qilar edi, chunki u Quyi qoʻshbegi funksiyalarini ham bajargan. Masalan, Muhammadbiy (1870 — 1889), Ostonaqulbiy (1889 — 1910) va Nasrullabiy (1910 — 1917) kabi Qulli Qoʻshbegilar davri tashqi xavf va xalq g‘alayonlari tufayli amirlikda keskinlik bilan xarakterlanadi.

Buxoro qoʻshbeglari^{[manba kerak]}

№	Qoʻshbegi	Hayot yillari	Ishlagan yillar	Eslatma
1	Abdulla-biy	1723	1702—1710/1711
2	To‘raqulibiy	1670—1711	1710/1711-—1711
3	Javshon	1680—1711	1711—1711
4	Abdulla-biy	1723	1711—1716	Ikkinchi marta tayinlangan
5	Sulton biy	1723	1716—1723^[15]
6	Muhammad Davlat	1712—1785	1756—1785	Buxoro amirligining birinchi qoʻshbegi
7	Utkur-biy	1743—1812	1790—1812
8	Muhammad Hakim-biy	1769—1840	1812—1837
9	Rahmonberdi turkman		1837
10	Aziz	1860	1860
11	Muhammad Yoqub-biy		1860—1870
12	Muhammad-biy	1808—1889	1870—1889
13	Ostonqul-biy	1860—1923	1889—1910
14	Nasrulla qoʻshbegi	1860—1918	1910—1917
15	Nizomaddin Urganji	1871—1921	1917—1920	Buxoro amirligining oxirgi qoʻshbegi

Manbalar

↑ „[[Национальная Энциклопедия Узбекистана]], буква "Q" стр.452 на узбекском языке“. 2022-yil 3-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-aprel.
↑ Bartold V. V. Sochineniya. Tom 2. Chast 2. Moskva: Izdatelstvo „Nauka“. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1964
↑ [[Natsionalnaya Ensiklopediya Uzbekistana]], bukva „Q“ str.452 na uzbekskom yazike (neopr.). Data obraщeniya: 24 aprelya 2022. Arxivirovano 3 fevralya 2022 goda.
↑ „Введение к «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009“. 2020-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.
↑ Madjlisov A. Agrarnie otnosheniya v Vostochnoy Buxare v XIX — nachale XX veka. Dushanbe-Alma-Ata, 1967, S. 31—41
↑ Trever K. V., Yakubovskiy A.Yu., Vorones M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. — Tashkent: AN UzSSR, 1947.
↑ „Управление Бухарским эмиратом в конце ХІХ — начале ХХ вв.“. 2015-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.
↑ „Фонд «Канцелярии кушбеги эмира Бухарского» — Источник изучения истории крестьянского движения в Бухарском эмирате“. 2018-yil 22-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.
↑ „Введение к «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009“. 2020-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.
↑ „Комментарии к тексту «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009“. 2018-yil 14-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.
↑ V sentralnom pravitelstve divanbegi yavlyalsya visokoy personoy, vtoroy posle kushbegi
↑ A. A. Semenov. Ocherk ustroystva administrativnogo upravleniya Buxarskogo xanstva pozdneyshego vremeni. / Trudi AN Tadj. SSR. Institut istorii, arxeologii i etnografii. Vip. 2, Stalinabad, 1954, str. 57, 61;
↑ M. A. Abduraimov. Ocherki agrarnix otnosheniy v Buxarskom xanstve. Tashkent, 1966, str. 72-73
↑ Materiali po istorii tadjikov i uzbekov Sredney Azii. Izdatelstvo AN Tadjikskoy SSR. 1954
↑ Dokladi Natsionalnoy akademii nauk Respubliki Kazaxstan. UDK 930.2. J. M. Tulibaeva. „Tavarix-i avvail va avvaxir“ kak istochnik po istorii kazaxov XVIII — pervoy polovini XIX vv.

Adabiyotlar

Vohidov Sh.. Qoʻqon xonligi va buxoro amirligida unvon va mansablar, T., 1996.
Natsionalnaya ensiklopediya Uzbekistana (uzb.). — Tashkent, 2000—2005.
Mirza Salimbek: Tarix-i Salimi (Istochnik po istorii Buxarskogo emirata). Tashkent. Akademiya. 2009.
Buxarskiy traktat o chinax i zvaniyax i ob obyazannostyax ix nositeley ix v srednevekovoy Buxare // Sovetskoe vostokovedenie, Tom V. M.-L. 1948
Abdalazim Sami: Taʼrix-i Salatin-i Mangitiya (Istoriyu mangitskix gosudarey). Moskva. 1962.
Axmad Donish. Istoriya mangitskoy dinastii. Dushanbe. Donish. 1967
Trever K. V., Yakubovskiy A.Yu., Vorones M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. — Tashkent: AN UzSSR, 1947. — 517 s.

Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan.

Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin.
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak.

[enciklopedia.uz-1] „[[Национальная Энциклопедия Узбекистана]], буква "Q" стр.452 на узбекском языке“. 2022-yil 3-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-aprel.

[Bartold-2] Bartold V. V. Sochineniya. Tom 2. Chast 2. Moskva: Izdatelstvo „Nauka“. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1964

[enciklopedia.uz4-3] [[Natsionalnaya Ensiklopediya Uzbekistana]], bukva „Q“ str.452 na uzbekskom yazike (neopr.). Data obraщeniya: 24 aprelya 2022. Arxivirovano 3 fevralya 2022 goda.

[vvedenie2-4] „Введение к «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009“. 2020-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.

[5] Madjlisov A. Agrarnie otnosheniya v Vostochnoy Buxare v XIX — nachale XX veka. Dushanbe-Alma-Ata, 1967, S. 31—41

[Тревер-6] Trever K. V., Yakubovskiy A.Yu., Vorones M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. — Tashkent: AN UzSSR, 1947.

[7] „Управление Бухарским эмиратом в конце ХІХ — начале ХХ вв.“. 2015-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.

[kancelyaria-8] „Фонд «Канцелярии кушбеги эмира Бухарского» — Источник изучения истории крестьянского движения в Бухарском эмирате“. 2018-yil 22-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.

[vvedenie3-9] „Введение к «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009“. 2020-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.

[kommentarii-10] „Комментарии к тексту «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009“. 2018-yil 14-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-avgust.

[11] V sentralnom pravitelstve divanbegi yavlyalsya visokoy personoy, vtoroy posle kushbegi

[12] A. A. Semenov. Ocherk ustroystva administrativnogo upravleniya Buxarskogo xanstva pozdneyshego vremeni. / Trudi AN Tadj. SSR. Institut istorii, arxeologii i etnografii. Vip. 2, Stalinabad, 1954, str. 57, 61;

[13] M. A. Abduraimov. Ocherki agrarnix otnosheniy v Buxarskom xanstve. Tashkent, 1966, str. 72-73

[Istorija2-14] Materiali po istorii tadjikov i uzbekov Sredney Azii. Izdatelstvo AN Tadjikskoy SSR. 1954

[15] Dokladi Natsionalnoy akademii nauk Respubliki Kazaxstan. UDK 930.2. J. M. Tulibaeva. „Tavarix-i avvail va avvaxir“ kak istochnik po istorii kazaxov XVIII — pervoy polovini XIX vv.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

-#YOʻNALTIRISH [[Qoʻshbegi]]
+{{Lavozim bilgiqutisi|bayroq=Flag of the Emirate of Bukhara.svg|rahbarlik qiladi=[[Nizomiddin Urganji]]|qarorgohi=Ark|taʻsis etilgan sanasi=1756-yil|mamlakat=[[Buxoro xonligi]] va [[Buxoro amirligi]]|ta‘sis etilgan sanasi=[[1756-yil]]}}
+'''Buxoro qoʻshbegi''' ('''Buxoro qoʻshbegi''') ({{Lang-uz|Buxoro qo‘shbegisi, Qo‘shbegi<ref name="enciklopedia.uz">{{Cite web |url=http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Q%20harfi.pdf |title=&#91;&#91;Национальная Энциклопедия Узбекистана&#93;&#93;, буква "Q" стр.452 на узбекском языке |access-date=2022-04-24 |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203101022/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Q%20harfi.pdf |deadlink=no }}</ref>}}) — [[1753|1756—1920-]]<nowiki/>yillarda [[Buxoro amirligi|Buxoro amirligida]] oʻzbek [[Mangʻitlar sulolasi|mangʻitlar]] sulolasi hukmronligi davrida davlat ishlarini boshqargan [[vazir]] va oliy mansabdor shaxs [[1920|unvoniga]] mos keladigan unvon.
+„Qoʻshbegi“ soʻzi [[Turkiy til|turkiy tildan]] soʻzma-soʻz tarjima qilganda shtab, qarorgoh boshligʻi degan manoni anglatadi<ref name="Bartold">Bartold V. V. Sochineniya. Tom 2. Chast 2. Moskva: Izdatelstvo „Nauka“. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1964</ref>.
+== Buxoro amirligidagi unvon ==
+[[Buxoro amirligi|Buxoro amirligida]] ikki qoʻshbegi, '''Qoʻshbegi bolo''' (Oliy qoʻshbegi) va '''Qoʻshbegi poyon''' (Quyi qoʻshbegi) ishlagan va ular davlatning ijro etuvchi hokimiyatiga ega boʻlgan. Bu ikki mansab favqulodda vaziyatlarda yoki mamlakatdagi urushlar paytida birlashtirilib, '''Qulli qoʻshbegi''' (barcha qoʻshbegi) lavozimi oʻrnatildi<ref name="enciklopedia.uz4"><span class="citation"><span lang="und">[http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Q%20harfi.pdf &#x5B;&#x5B;Natsionalnaya Ensiklopediya Uzbekistana&#x5D;&#x5D;, bukva „Q“ str.452 na uzbekskom yazike]</span><span class="hidden-ref" style="display:none;">&nbsp;&nbsp;<small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(neopr.)</small></span>.&#x20;<small>Data obraщeniya: 24 aprelya 2022.</small>&#x20;<small>[https://web.archive.org/web/20220203101022/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Q%20harfi.pdf Arxivirovano] 3 fevralya 2022 goda.</small></span></ref><ref name="vvedenie2">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/framevved.htm |sarlavha=Введение к «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009 |qaralgan sana=2018-08-01 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806105338/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/framevved.htm}}</ref>.
+Ayrim tarixchilar Qulli qoʻshbegiva oliy qoʻshbegi oʻrinlarini notoʻgʻri aniqlaganlar, ular oʻrtasida hech qanday farq koʻrmaganlar<ref>Madjlisov A. Agrarnie otnosheniya v Vostochnoy Buxare v XIX — nachale XX veka. Dushanbe-Alma-Ata, 1967, S. 31—41</ref>.
+== Qoʻshbegi bolo— Oliy qoʻshbegi ==
+Amirlik poytaxtidagi oliy maʼmuriy hokimiyat mamlakatning birinchi martabali vakili va [[Buxoro]] shahrida boʻlmagan davrida [[Buxoro amiri|amir]] oʻrinbosari boʻlgan qoʻshbegiga tegishli edi. Darhaqiqat, qoʻshbegi nafaqat [[poytaxt]] boshlig‘i, balki o‘ziga xos bosh vazir yoki sharq tili bilan aytganda, bosh vazir ham bo‘lgan. U amirlikning barcha maʼmuriy va xoʻjalik ishlarini boshqargan. Qoʻshbegi [[Buxoro viloyati|Buxoro viloyatini]] ham boshqargan. Shu bilan birga, barcha beklarning beklari — amirlik hududlari<ref name="Тревер">Trever K. V., Yakubovskiy A.Yu., Vorones M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. — Tashkent: AN UzSSR, 1947.</ref> ham unga tobe edi. Barcha amaldorlarni u tayinlagan, faqat oliy mansabdor shaxslarni amirning oʻzi tayinlagan<ref>{{Veb manbasi |url=http://prouz.ru/history.php?id=his_1_57 |sarlavha=Управление Бухарским эмиратом в конце ХІХ — начале ХХ вв. |qaralgan sana=2018-08-01 |arxivsana=2015-05-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150518094108/http://prouz.ru/history.php?id=his_1_57}}</ref>.
+[[Amir]] nomiga kelgan barcha xabarlar, so‘rovlar qoʻshbegi idorasiga o‘tkazildi. Markaziy hukumatdan buyruq va ko‘rsatmalar idoradan kelardi. Qoʻshbegisiz birorta ham ish amir nazariga tushmadi. Qoʻshbegi amirga amirlikdagi ahvol haqida shaxsan hisobot berdi<ref name="kancelyaria">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1860-1880/Fond_kusbegi/frametext.htm |sarlavha=Фонд «Канцелярии кушбеги эмира Бухарского» — Источник изучения истории крестьянского движения в Бухарском эмирате |qaralgan sana=2018-08-01 |arxivsana=2018-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180722185532/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1860-1880/Fond_kusbegi/frametext.htm}}</ref>.
+Kundalik hayotda uni Qoʻshbegi bolo (Oliy qoʻshbegi) deb atashgan, chunki u [[Buxoro|Buxoroning]] baland tepalikda joylashgan qoʻrgʻoni — [[Buxoro arki|Arkda]] yashab, ishlagan<ref name="vvedenie3">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/framevved.htm |sarlavha=Введение к «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009 |qaralgan sana=2018-08-01 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806105338/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/framevved.htm}}</ref><ref name="kommentarii">{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/primtext1.phtml#66 |sarlavha=Комментарии к тексту «Тарих-и Салими» (Источник по истории Бухарского эмирата). Мирза Салимбек. Ташкент. Akademiya. 2009 |qaralgan sana=2018-08-01 |arxivsana=2018-08-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180814090824/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XX/1900-1920/Mirza_Salimbek_2/primtext1.phtml#66}}</ref>. [[Buxoro amiri|Amir]] poytaxtni tark etgach, qoʻshbegi amir noibi sifatida hech qanday sharoitda Arkni tark etishga haqli emas edi.
+== Qoʻshbegi poyon — Quyi qoʻshbegi ==
+Amirlikda qoʻshbegidan keyin ikkinchi eng muhim shaxs kundalik hayotda qoʻshbegi poyon (Quyi qoʻshbegi) boʻlgan, uni '''Zakyatchi Kalyan''' — [[Zakot|Zakotning]] oliy yigʻuvchisi yoki bosh zakyotchi deb ham atashgan. U [[Devonbegi]]<ref>V sentralnom pravitelstve divanbegi yavlyalsya visokoy personoy, vtoroy posle kushbegi</ref><ref>A. A. Semenov. Ocherk ustroystva administrativnogo upravleniya Buxarskogo xanstva pozdneyshego vremeni. / Trudi AN Tadj. SSR. Institut istorii, arxeologii i etnografii. Vip. 2, Stalinabad, 1954, str. 57, 61;</ref><ref>M. A. Abduraimov. Ocherki agrarnix otnosheniy v Buxarskom xanstve. Tashkent, 1966, str. 72-73</ref> unvoni bilan taqdirlangan. Qoʻshbegi poyon amirlikning markaziy moliyaviy qismiga, asosan, soliq — zakot va zarbxonaga rahbarlik qilgan. Barcha viloyat zakotchilari unga itoat qilganlar.
+Qoʻshbegi poyon oʻz idorasi bilan Ark etagida joylashgan hovlida joylashgan boʻlib, shuning uchun uni quyi qoʻshbegi deb atashgan. Oliy qoʻshbegi boʻlmagan taqdirda, uning oʻrnini egallagan va mamlakatni tark etayotganda yoki amir ogʻir kasal boʻlganida ikkala qoʻshbegi ham hukumatga kirgan<ref name="Istorija2">Materiali po istorii tadjikov i uzbekov Sredney Azii. Izdatelstvo AN Tadjikskoy SSR. 1954</ref>.
+== Qulli qoʻshbegi — hamma narsaning qoʻshbegi ==
+Urushlar va favqulodda vaziyatlarda amirlikda qulli qoʻshbegi (barcha qoʻshbegi) lavozimi tashkil etilgan. Quli qoʻshbegiga yuklangan vazifalar oliy qoʻshbegilardan farq qilar edi, chunki u Quyi qoʻshbegi funksiyalarini ham bajargan. Masalan, [[Muhammadbiy]] (1870 — 1889), [[Ostonaqul qoʻshbegi|Ostonaqulbiy]] (1889 — 1910) va [[Nasrullo qushbegi|Nasrullabiy]] (1910 — 1917) kabi Qulli Qoʻshbegilar davri tashqi xavf va xalq g‘alayonlari tufayli amirlikda keskinlik bilan xarakterlanadi.
+== Buxoro qoʻshbeglari{{fact}} ==
+{| class="wikitable wide"
+|-
+!№
+!Qoʻshbegi
+!Hayot yillari
+!Ishlagan yillar
+!Eslatma
+|-
+|1
+|[[Abdulla-biy]]
+|1723
+|1702—1710/1711
+|
+|-
+|2
+|[[To‘raqulibiy]]
+|1670—1711
+|1710/1711-—1711
+|
+|-
+|3
+|[[Javshon]]
+|1680—1711
+|1711—1711
+|
+|-
+|4
+|[[Abdulla-biy]]
+|1723
+|1711—1716
+|Ikkinchi marta tayinlangan
+|-
+|5
+|[[Султан-бий|Sulton biy]]
+|1723
+|1716—1723<ref>Dokladi Natsionalnoy akademii nauk Respubliki Kazaxstan. UDK 930.2. J. M. Tulibaeva. „Tavarix-i avvail va avvaxir“ kak istochnik po istorii kazaxov XVIII — pervoy polovini XIX vv.</ref>
+|
+|-
+|6
+|[[Muhammad Davlat]]
+|1712—1785
+|1756—1785
+|Buxoro amirligining birinchi qoʻshbegi
+|-
+|7
+|[[Utkur-biy]]
+|1743—1812
+|1790—1812
+|
+|-
+|8
+|[[Muhammad Hakimbiy qoʻshbegi|Muhammad Hakim-biy]]
+|1769—1840
+|1812—1837
+|
+|-
+|9
+|Rahmonberdi turkman
+|
+|1837
+|
+|-
+|10
+|[[Aziz qoʻshbegi|Aziz]]
+|1860
+|1860
+|
+|-
+|11
+|[[Muhammad Yoqubbiy|Muhammad Yoqub-biy]]
+|
+|1860—1870
+|
+|-
+|12
+|[[Muhammadbiy|Muhammad-biy]]
+|1808—1889
+|1870—1889
+|
+|-
+|13
+|[[Ostonaqul qoʻshbegi|Ostonqul-biy]]
+|1860—1923
+|1889—1910
+|
+|-
+|14
+|[[Nasrullo qushbegi|Nasrulla qoʻshbegi]]
+|1860—1918
+|1910—1917
+|
+|-
+|15
+|[[Nizomiddin Urganji|Nizomaddin Urganji]]
+|1871—1921
+|1917—1920
+|Buxoro amirligining oxirgi qoʻshbegi
+|}
+== Manbalar ==
+{{manbalar}}
+== Adabiyotlar ==
+* Vohidov Sh.. Qoʻqon xonligi va buxoro amirligida unvon va mansablar, T., 1996.
+* Natsionalnaya ensiklopediya Uzbekistana (uzb.). — Tashkent, 2000—2005.
+* Mirza Salimbek: Tarix-i Salimi (Istochnik po istorii Buxarskogo emirata). Tashkent. Akademiya. 2009.
+* Buxarskiy traktat o chinax i zvaniyax i ob obyazannostyax ix nositeley ix v srednevekovoy Buxare // Sovetskoe vostokovedenie, Tom V. M.-L. 1948
+* Abdalazim Sami: Taʼrix-i Salatin-i Mangitiya (Istoriyu mangitskix gosudarey). Moskva. 1962.
+* Axmad Donish. Istoriya mangitskoy dinastii. Dushanbe. Donish. 1967
+* Trever K. V., Yakubovskiy A.Yu., Vorones M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. — Tashkent: AN UzSSR, 1947. — 517 s.
+{{OʻzME}}
+{{chala}}
+[[Turkum:Buxoro amirligining davlat lavozimlari]]
+[[Turkum:Buxoro qoʻshbegilari|*]]