Qutb sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:DP_Leo_and_Planet.png|right|thumb| Qutb va qizil mitti yulduzdan tashkil topgan DP Aeslon tizimi, (rasm)]]
'''Qutb''' (shuningdek, AM Gerkules, '''AM Her''' kabi o‘zgaruvchilar) (erkak, birlikda '''qutb''') ― juda kuchli magnit maydonga ega [[Qoʻshaloq yulduzlar|bo‘lgan qo‘shaloq yulduzlar tizimidagi]] kataklizm o‘zgaruvchilardan biri hisoblanadi. Qo‘shaloqlari dK — dM spektral sinfdagi mitti yulduz va kuchli magnit maydonga ega (M) issiq ixcham ob’ektdan iborat. Odatda, yorqinlikning o‘zgarish amplitudasi taxminan <sup>1m</sup> ni tashkil qiladi, lekin asosiy komponent [[rentgen nurlari]] bilan nurlantirilganda oʻrtacha yorqinlik 3m ga oshishi mumkin. Yorqinlik o‘zgarishining to‘liq amplitudasi 4-5<sup>m</sup> ga yetishi mumkin<ref>{{veb manbasi|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1187284 |author=П.Н.Холопов |title=О классификации переменных звезд |work=Переменные звезды 21, 465-484, |date=1981 |accessdate=2010-11-11 |deadlink=no |publisher=[[Астронет]] }}</ref>.

Ko‘pgina kataklizm o‘zgaruvchilarida asosiy ketma-ketlikning yo‘ldosh yulduzidagi modda [[Oq mitti yulduzlar|oq mitti]] yulduz ustiga akkretsion diski shaklida tushadi. Qutblarda yaqinida oq mitti yulduzning magnit maydoni shunchalik kuchliki, u akkretsiya diskining shakllanishiga yo‘l qo‘ymaydi. Gaz oq mitti yulduzning dipol magnit maydonining kuch chiziqlari bo‘ylab akkretsiya voronkasi shaklida tushadi<ref> Аккреция / Г. С. Бисноватый-Коган // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 115—117. — 70 000 экз.</ref>.

Bunday ob’ektlarning tipik magnit maydonlari 10 milliondan 80 million [[Gauss|gaussgacha]] ([[Tesla|1000-8000]] tesla). AN Katta Ayiq yulduzi kataklizmatik o‘zgaruvchilar orasida eng kuchli magnit maydonga ega — 230 million gauss (23 kT).

Qutblar o‘z nomini ular chiqaradigan yorug‘likning ham chiziqli, ham aylana [[Yorugʻlikning qutblanishi|qutblanishga]] ega bo‘lganidan olgan. Qutblanish qutblarni o‘rganish uchun muhim ahamiyatga ega, shuningdek, qo‘shaloq yulduzlar tizimining geometriyasi haqida maʼlumot beradi<ref>{{статья |заглавие=Extremely high circular polarization of AN Ursae Majoris |издание=[[The Astrophysical Journal]] |том=216 |страницы=L45 |doi=10.1086/182506 |bibcode=1977ApJ...216L..45K |язык=en |тип=journal |автор=Krzeminski, W. and Serkowski, K. |месяц=8 |год=1977 |издательство=[[IOP Publishing]] }}{{ref-en}}</ref>.

== Yana qarang ==
* [[Kataklizm o'zgaruvchan]]
* [[Oʻrta qutb]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
== Adabiyotlar ==
* {{книга |заглавие=Cataclysmic Variable Stars: How and Why They Vary |издательство=[[Springer Science+Business Media|Springer Praxis]] |год=2001 |isbn=1-85233-211-5 |язык=en |автор=Coel Hellier }}{{ref-en}}
* {{книга|заглавие= Cataclysmic Variable Stars|издательство= Springer|год= 2001|ref=  Hellier|автор= Hellier, Coel}}
== Havolalar ==
* {{статья |заглавие= The polars |издание=[[Space Science Reviews]] |issn= 0038-6308 |страницы= 195—295 |том= 54 |номер= 3—4 |doi= 10.1007/BF00177799 |язык=en |bibcode= 1990SSRv...54..195C |ref=  Cropper |тип=journal |автор= Cropper, Mark |число= 1 |месяц= 12 |год= 1990 |издательство= [[Springer Science+Business Media|Springer]] }}
* {{статья |заглавие=Extremely high circular polarization of AN Ursae Majoris |издание=[[The Astrophysical Journal]] |том=216 |страницы=L45 |doi=10.1086/182506 |bibcode=1977ApJ...216L..45K |язык=en |тип=journal |автор=Krzeminski, W.; Serkowski, K. |месяц=8 |год=1977 |издательство=[[IOP Publishing]] }}
[[Turkum: oq mitti]]
[[Turkum: argumentlar yulduzlar]]