Ram Mohan Ray

Рам Моҳан Рай - шунингдек, Раммохон Рой, Рей Раммоҳан, Ража Рам Моҳан Рой (бенгалча: রাজা রামমোহন রায়), (1772-йил 22-май, Бенгалда биринчи Стагор 1772-йил 23-сентабрда топилган) Ҳиндистондаги Браҳмос ижтимоий-диний ислоҳот ҳаракатлари. Рам Моҳан Рой о'зининг сати амалиётини, бева аёлни эрининг жасади билан о'зини о'зи ёқиб юбориш ҳинд ан'анасини ва ко'пхотинлиликни бекор қилишга қаратилган ижтимоий фаолияти билан кенг танилди. У сиёсат, ма'мурий ҳуқуқ, та'лим ва дин соҳасида ҳам сезиларли из қолдирди.

Биография

Рам Моҳан Рой 1772 йилда Бенгалда туг'илган. Унинг оиласи ҳозирги Ҳиндистоннинг Г'арбий Бенгал штатида жойлашган Радҳанагар қишлог'ида яшаган. Ройнинг отаси Харе Кришна оиласидан чиққан, онасининг оиласи эса Шакти анъанаси бўйича брахминлар кастасига мансуб эди. Аристократик келиб чиқиши унга Ража унвони ҳуқуқини берди. Рой Патнадаги мусулмон о'рта мактабини тамомлаган. У 15 ёшидаёқ араб, форс ва санскрит тилларини яхши билган, ҳинд ҳинду фалсафаси ва исломни мукаммал билган. Ҳиндистондаги Британия та'сири туфайли Рой аста-секин Г'арб сивилизацияси, унинг тарихи, маданияти, фалсафаси ва илм-фанига қизиқа бошлади. Уларни чуқур о'рганиш учун у яна бир нечта тилларни о'рганди: инглиз, лотин, қадимги юнон, иброний. Рой ёшлигида оила ишларини бошқариш учун уйга қайтишдан олдин ко'п саёҳат қилган. Кейинчалик, у Калкуттада кредитор бо'либ ишлаган ва 1803-1814 йилларда Британия Шарқий Ҳиндистон компаниясида ишлаган. 1828 йилда Рам Моҳан Рой ҳиндуизмда диний ислоҳот ва Бенгалиядаги ижтимоий ва интеллектуал ислоҳотлар учун ҳаракат бо'лган Браҳмо Самажга асос солди. 1831 йилда Рой Буюк Британияга Муг'аллар империясининг элчиси сифатида келди. У Франсияга ҳам ташриф буюрди. Рам Моҳан Рой 1833 йилда Бристол яқинидаги Стаплетон шаҳрида менингитдан вафот этди ва Бристолда, Арнос Вале қабристонига дафн қилинди. О'лимидан сал олдин у Мери Карпентер билан учрашди ва уни ҳаётини бутунлай о'згартиришга ишонтиришга муваффақ бо'лди; кейинчалик у машҳур феминист ва филантропга айланди, шунингдек, қулликни бекор қилишни ёқлади[1]. 1997 йилда Бристол марказида унинг шарафига ёдгорлик о'рнатилди.

Ижтимоий ва диний ислоҳотлар

Диний урф-одатларни бекор қилиш учун кураш Рам Моҳан Рой бу маросим ҳиндуизмнинг бир қисми эмаслигини та'кидлаб, сати маросимига фаол қарши чиқди. У бу да'вони ёқлаб диний асосли далиллар келтирди. Худди шу асосга кўра, Рой ўша пайтда кўпчилик томонидан қабул қилинган кўпхотинликка қарши чиқди. У муқаддас матнларда ко'пхотинлиликка фақат алоҳида ҳолатларда (бепуштлик ёки биринчи хотиннинг ог'ир касаллиги ва бошқалар) рухсат беришини тушунтирди. Аввалига бундай баёнотлар руҳонийларнинг кескин танқидига учради.

Та'лим

Рам Мохан Рой фанни мактаб ўқув дастурига киритиш орқали та’лим соҳасида қатор ислоҳотларни амалга оширишга ҳаракат қилди. Ҳиндистон генерал-губернатори билан ёзишмаларида Рой “математика, табиий фалсафа, кимё, анатомия ва бошқа фойдали фанлар”нинг муҳимлигини та’кидлади. 1817-йилда у Ғарбий Бенгалиянинг Колката шаҳрида “Ҳинду коллежи”га асос солган (1855-йилда у “Президентлик коллежи” деб ўзгартирилган ва бошқа конфессияларга мансуб талабалар учун очиқ бўлган, 1897-йилдан эса аёллар учун очиқ бўлган). Шу билан бирга, 1826 йилда Рой "Веданта коллежи" ни ташкил этди, у ерда юқори касталарга мансуб болаларга Санскрит тилида муқаддас матнлар о'ргатилган.