Ratanpur jangi (1706)
| Ratanpur jangi (1706) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Boburiylar va Maratxalar urushlari | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
1706-yil mart oyida Boburiylar shahzodasi Bidar Bakht Dhanaji Jadhav boshchiligidagi maratxalarning Gujaratga uyushtirgan bosqinlariga qarshi harbiy yurish boshladi. Narmada daryosi bo‘yidagi Ratanpur tomon keyingi harakatlar chog‘ida u daryoning sharqiy sohilidagi Rajpipla yaqinida maratxalar bilan to‘qnashdi. Jang Boburiylar uchun to‘liq mag‘lubiyat bilan yakunlandi. Sarkardalar Safdar Xon Babi va Nazar Olim Xon asirga olindi. Ushbu mag‘lubiyat Dekandagi Boburiylar imperiyasi hokimiyatiga katta zarba bo‘ldi[1][2][3].
Jang
1705-yil noyabr oyida Gujarat subahdori shahzoda Muhammad A’zam imperator Avrangzeb huzuriga borish uchun Ahmadobod shahrini tark etdi. U Junnar orqali yurib, 1706-yil 25-martda Ahmadnagarga yetib keldi. Uning yo‘qligida shahzoda Bidar Bakht Gujarat subahdori etib tayinlandi va 1706-yil 30-iyulda Ahmadobodga yetib keldi[4].
Ushbu sakkiz oy davomida viloyat mudofaasining zaiflashganidan foydalangan maratxalar Gujaratga bostirib kirdilar. Dhanaji Jadhav boshchiligidagi, soni 80 000 nafarga yetgani aytiladigan maratha qo‘shini Gujarat bo‘ylab keng ko‘lamli yurish olib bordi[4]. Bunga javoban viloyat noibi maratxalarning yurishini to‘xtatish uchun qo‘shinlarini safarbar etdi. Biroq Boburiylar qo‘mondonlari o‘rtasidagi bo‘linish va o‘zaro muvofiqlashtirishning yo‘qligi yagona mudofaa kuchini tashkil etish borasidagi sa’y-harakatlarga to‘sqinlik qildi. Narmada daryosi bo‘yidagi Boba Pyara kechuvi yaqinida to‘plangan Boburiylar qo‘shini bir oydan ortiq vaqt davomida shu yerda turdi, biroq uning aynan shu hududda bo‘lishini oqlaydigan biror muhim harbiy harakat sodir bo‘lmadi[4].
1706-yil mart oyining o‘rtalarida Boburiylar qo‘shini Narmada daryosining sharqiy sohilida, Rajpipla yaqinidagi Ratanpur tomon harakatlandi. Shu payt maratxalar frontdan hujum boshladilar. Shiddatli jang yuz berdi va Boburiylar qo‘shini katta talafot ko‘rdi[4]. Jangda ko‘plab askarlar halok bo‘ldi yoki yaralandi. Boburiylar qo‘shini askarlari Broach tomon qochdilar. Boburiylarning ikki sarkardasi — Safdar Xon Babi va Nazar Ali Xon asirga olindi. Keyinchalik ular 800 000 rupiy miqdoridagi to‘lov evaziga ozod qilindi. Maratxalar Boburiylar qarorgohini talon-toroj qilib, oziq-ovqat zaxiralari va yuklarni olib ketdilar, shuningdek, bir necha kishini asirga oldilar[4][5].
Gujarat noibi o‘rinbosari Abdul Hamid Xon Boburiylar qo‘shinining og‘ir ahvolga tushib qolganidan xabar topgach, oz sonli qo‘shin bilan zudlik bilan yordam berish uchun safardagi boshqa sarkardalar tomon yo‘l oldi[4]. Boba Pyara kechuviga yetib kelganida, u va uning askarlari son jihatdan ulardan bir necha barobar ustun hamda harbiy jihatdan ancha kuchli maratxalar tomonidan qurshab olindi. Noib o‘rinbosari bilan birga butun guruh asirga olindi, ularning qarorgohi esa talon-toroj qilindi[5]. Jang maydonida g‘alaba qozongan maratxalar atrofdagi qishloqlar va hududlardan chauth solig‘ini undirdilar, so‘ngra ortga qaytdilar. Boburiylarning Ratnapurdagi mag‘lubiyati ularga jiddiy zarba bo‘ldi. Bu voqea Dekandagi Boburiylar qudrati, shon-shuhrati va ta’sirining sezilarli darajada pasayishiga olib kelgan halokatli voqea sifatida baholanadi[5].
Manbalar
- ↑ Jaques, Tony. Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century [3 volumes] (en). Bloomsbury Publishing USA, 30 November 2006 — 842-bet. ISBN 978-0-313-02799-4.
- ↑ Jaisingrao Pawar. Chhatrapati Rajaram And The Maratha State — 280-bet.
- ↑ Commissariat, Manekshah Sorabshah. A History of Gujarat: Mughal period, from 1573 to 1758 (en). Longmans, Green & Company, Limited, 1957 — 215-bet.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Kulkarni, G. T.. The Mughal-Maratha Relations: Twenty Five Fateful Years, 1682-1707 (en). Department of History, Deccan College Post-Graduate Research Institute, 1983 — 248–249-bet.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 G. T. Kulkarni. Maratha War Of Independence 1680-1707 AD, 1 January 1967 — 490–493-bet.