Rayta bint As-Saffoh sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi 
|name        = Rayta bint al-Saffoh <br> رايته بنت السفاح
|succession  = [[Abbosiylar]] xalifasining rafiqasi
| title      = Zavjat ul-xalifa
|predecessor = {{plainlist|
*Hammadah bint Isa
*Fotima bint Muhammad al-Taymi}} (Al-Mansurning xotinlari)
|successor   = Al-Xayzuran bint Atta
|image   =
|caption =
|spouse      = [[Al-Mahdi]] (761)
|issue       = {{plainlist|
* Ubaydallah ibn Muhammad al-Mahdi
* Ali ibn Muhammad al-Mahdi}}
|issue-type  = Farzandlari
|full name   = Rayta bint Abdallah al-Saffoh ibn Muhammad
|place of burial= Baghdad
|dynasty     = [[Abbosiylar]] saltanati
|father      = [[As-Saffoh]]
|mother      = Umm Salama bint Ya'qub al-Maxzumiy
|religion    = [[Islom]]
|ismi=Rayta bint al-Saffoh <br> رايته بنت السفاح|tugʻilgan_joyi=Abbosiylar xalifaligi, Kufa yoki Anbar shahri|tugʻilgan_sanasi=Taxminan 751-753-yillar|vafot_joyi=Abbosiylar xalifaligi, [[Bagʻdod]] shahri|vafot_sanasi=780-yillar}}
'''Rayta bint As-Saffoh''' ({{lang-ar|رايته بنت السفاح}}) — [[Abbosiylar sulolasi|Abbosiylar]] malikasi, birinchi Abbosiy xalifasi [[As-Saffoh]]ning qizi (hukmronligi 750-754-yillar), ikkinchi Abbosiy xalifasi [[Al-Mansur]]ning jiyani (hukmronligi 754-775-yillar) va uchinchi Abbosiy xalifasi [[Al-Mahdi]]ning birinchi xotini boʻlgan (hukmronligi 775-785-yillar).

== Biografiya ==
Rayta As-Saffohning [[Quraysh|Quraysh qabilasi]]ning [[Banu Maxzum]] urugʻiga mansub mashhur xotini Ummu Salama binti Yaʼqub al-Maxzumiydan qizi edi{{sfn|Abbott|1946|p=11}}. Uning otasi birinchi [[Abbosiy]] xalifasi boʻlib, 750—754-yillarda hukmronlik qilgan.

Raytaning onasi tomondan [[Umaviylar]] shahzodasi Maslama ibn Hishom bilan birinchi nikohidan Said ibn Maslama ismli oʻgay akasi bor edi. Said [[Umaviylar]] xalifasi Hishomning nabirasi (hukmronligi 724-743-yillar) edi. Said Abbosiylar davridagi tarixiy anʼanalarning ogʻzaki tashuvchisi boʻlgan{{sfn|Bosworth|1994|pp=279–280}}.

Otasi vafot etganida Rayta juda yosh edi. As-Saffahning ukasi [[Al-Mansur]] hijriy 136-yil Zulhijjadan 158-yil Zulhijjagacha (milodiy 754-775-yillar) qariyb yigirma ikki yil hokimiyatni boshqarib, Abbosiylar xalifaligini mustahkamlash masʼuliyatini oʻz zimmasiga olgan edi<ref name= Al-Masudi>Sanders, P. (1990). The Meadows of Gold: The Abbasids by MASʻUDI. Translated and edited by Lunde Paul and Stone Caroline, Kegan Paul International, London and New York, 1989 {{ISBN|0 7103 0246 0}}. Middle East Studies Association Bulletin, 24(1), 50-51. doi:10.1017/S0026318400022549</ref><ref name=Axworthy>Michael Axworthy (2008); ''Eron tarixi''; Basic, AQSh; {{ISBN|978-0-465-00888-9}}. p. 81.</ref>.

761-yilda Abbosiy xalifasi [[Al-Mahdi]] Xurosondan qaytgach, Raytaga birinchi xotini sifatida uylandi{{sfn|Abbott|1946|p=25}}. U Ubaydalloh va Ali ismli ikki oʻgʻilni dunyoga keltirgan{{sfn|Abbott|1946|p=25}}<ref>{{harvnb|Al-Xatib al-Bag'dodiy|2011|p=310}}; {{harvnb|Ibn Hazm|1982|p=22}}.</ref>.

Rayta turmush oʻrtogʻi Al-Mahdi [[Hijoz]]da tugʻilgan yamanlik arab ayoli Al-Xayzuron bintu Atta bilan turmush qurguniga qadar uning eng suyukli rafiqasi boʻlgan. Al-Xayzuron Al-Mahdini ozod qilishga va unga uylanishga koʻndirib, Raytani imtiyozlaridan mahrum qildi, shuningdek u garchi oʻsha paytdagi odatlar qulning oʻgʻillarini merosxoʻr deb atashga ruxsat bermagan uning Rayta tomonidan oʻgʻllarini valiahdlikdan (taxt vorisi) mahrum qilishga, uning oʻrniga oʻzining oʻgʻllarini merosxoʻr deb eʼlon qilishga koʻndirgan. Shu paytdan boshlab u xalifaning eng nufuzli xotini boʻlgan.

== Oila ==
Rayta xalifalikning hukmron xonadoni boʻlgan [[Abbosiylar sulolasi]] bilan ona va ota tomondan qarindosh boʻlgan. U bir qancha Abbosiy xalifalari, Abbosiy shahzodalari va malikalariga zamondosh edi.
{| class="wikitable" border="2"
!No.
!Oila aʼzolari
!Qarindoshligi
|-
|1
| [[As-Saffoh]]
| Otasi
|-
|2
| [[Al-Mansur]]
| Amakisi va Qaynatasi
|-
|3
| [[Al-Mahdi]]
| Turmush oʻrtogʻi
|-
|4
| [[Al-Hadi]]
| Oʻgay oʻgʻli
|-
|5
| [[Horun ar-Rashid]]
| Oʻgay oʻgʻli
|-
|6
| Ubaydallah ibn al-Mahdi
| Toʻngʻich oʻgʻli
|-
|7
| Ali ibn al-Mahdi
| Ikkinchi oʻgʻli
|-
|8
| Abbasa bint al-Mahdi
| Oʻgay qizi
|-
|9
| [[Ulayya bintu Al-Mahdiy]]
| Oʻgay qizi
|-
|10
| Ibrahim ibn al-Mahdi
| Oʻgay oʻgʻli
|-
|11
| Mansur ibn al-Mahdi
| Oʻgay oʻgʻli
|-
|12
| Aliyah bint al-Mahdi
| Oʻgay qizi
|-
|13
| Abdallah ibn al-Mahdi
| Oʻgay oʻgʻli
|-
|14
| Isa ibn al-Mahdi
| Oʻgay oʻgʻli
|-
|15
| Banuqa bint al-Mahdi
| Oʻgay qizi
|-
|16
| Zubaidah bint Jaʼfar
| Jiyani
|-
|17
| Saʼid ibn Maslama
| Oʻgay akasi
|-
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{kitob manbasi|last = Abbott | first = Nabia |author-link = Nabia Abbott| title=Bog'dodning ikki malikasi: Horun Al Rashidning onasi va xotini | publisher=[[University of Chicago Press]] | year=1946 | isbn=978-0-86356-031-6 }}
* {{jurnal manbasi|last=Bosvort |first=C. Edmund |author-link=Clifford Edmund Bosworth |title=Abū Hafṣ Umar al-Kirmoniy va Barmakiylarning yuksalishi |jurnal=[[Sharq va Afrikashunoslik maktabi axborotnomasi]] |data=1994 |volume=5 |issue=2 |page=268–282 |doi=10.1017/S0041977X0002485X |jstor=620573 }}
* Sanders, P. (1990). Oltin oʻtloqlari: MAS’UDI tomonidan Abbosiylar. Lunde Pol va Stoun Karolin tomonidan tarjima qilingan va tahrirlangan, Kegan Pol International, London va Nyu-York, 1989 ISBN 0 7103 0246 0. Yaqin Sharq tadqiqotlari uyushmasi byulleteni, 24(1), 50-51. doi: 10.1017/S0026318400022549
* {{kitob manbasi|title = Jamharat Ansab al-'Arab |last = Ibn Hazm | first = Abu Muhammad ibn Ali ibn Ahmad ibn Said al-Andalusiy | author-link = Ibn Hazm |editor1-first = 'Abd as-Salom Muhammad | editor1-last = Horun | language = ar | editor = 5th | year = 1982 | publisher = Dar al-Maarif | location= Qohira }}
* {{kitob manbasi |title = Tarix Bag'dod/Madinat as-Salom | volume = 10 | last = Al-Xatib al-Bag'dodiy |first= Abu Bakr Ahmad ibn Ali | author-link = Al-Xatib al-Bag'dodiy | editor1-last = Mustafo 'Abd al-Qodir 'Ato | language = ar | year = 2011 | publisher = Dar al-Kutub al-'Ilmiyya | location = Bayrut | url = https://books.google.com/books?id=1gJ7DwAAQBAJ }}.

[[Turkum:Ayollar]]
[[Turkum:Abbosiylar]]
[[Turkum:Abbosiylar malikalari]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifalarining qizlari]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr ayollari]]