Real yalpi ichki mahsulot sahifasining manbasini koʻrish

'''Real yalpi ichki mahsulot''' ('''real YaIM''') — bu narx oʻzgarishlariga (yaʼni [[inflyatsiya]] yoki [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]]) tuzatilgan iqtisodiy [[mahsulot]] qiymatining [[makroiqtisodiyot|makroiqtisodiy]] oʻlchovidir<ref>{{cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/r/realgdp.asp|title=Real Gross Domestic Product (GDP)|first=Will|last=Kenton|website=Investopedia.com|access-date=2 April 2019}}</ref>. Ushbu tuzatishlar pul qiymati oʻlchovi [[Yalpi ichki mahsulot#Nominal YaIM va YaIMga tuzatishlar|nominal yalpi ichki mahsulotni]] umumiy mahsulot miqdorining [[indeks]]iga aylantiradi. YaIM umumiy mahsulot boʻlsa-da, u birinchi navbatda umumiy xarajatlarga (iste’molchi xarajatlari, sanoat tomonidan amalga oshirilgan investitsiyalar, eksportning importdan oshib ketishi va davlat xarajatlari yigʻindisi) juda yaqin boʻlgani uchun foydalidir. Inflyatsiya tufayli nominal YaIM jismoniy mahsulot oʻzgarmagan taqdirda ham oshishi mumkin va shuning uchun iqtisodiyotdagi haqiqiy oʻsishni aks ettirmaydi. Shuning uchun real YaIM oʻsishini olish uchun YaIM inflyatsiya darajasiga boʻlinishi kerak. Turli tashkilotlar har xil turdagi Real YaIM oʻlchovlaridan foydalanadi, masalan, UNCTAD 2015-yilgi doimiy narxlar va [[valyuta kursi]]lardan foydalanadi, FRED esa 2009-yilgi doimiy narxlar va valyuta kurslaridan foydalanadi va yaqinda [[Jahon banki]] 2005-yildan 2010-yilgi doimiy narxlar va valyuta kurslariga oʻtdi<ref>{{cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/series/GDPC1|title=Real Gross Domestic Product|last=U.S. Bureau of Economic Analysis|date=1 January 1947|website=FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis|access-date=2 April 2019}}</ref><ref name="unctad.org">{{cite web |title=UNCTADstat - Table view |url=https://unctadstat.unctad.org/wds/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=95 |access-date=20 February 2024 |website=Unctadstat.unctad.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD?year_high_desc=false|title=GDP (constant 2010 US$) - Data|website=Data.worldbank.org|access-date=2 April 2019|arxivsana=2017-08-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829075948/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD?year_high_desc=false}}</ref>.

Real YaIM real yalpi ichki daromad bilan taqqoslanadi, u narx oʻzgarishlarida boshqa usul bilan tuzatiladi.

==Nominal YaIM bilan farqi==
Real YaIM [[iqtisodiyot]]da real va nominal qiymatlar oʻrtasidagi farqning namunasidir. Nominal yalpi ichki mahsulot maʼlum bir geografik mintaqada, odatda mamlakatda ishlab chiqarilgan barcha yakuniy tovarlarning bozor qiymati sifatida aniqlanadi, bu ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar miqdoriga va ularning tegishli narxlariga bogʻliq.

[[Yalpi ichki mahsulot deflyatori|YaIM deflyatori]] deb ataladigan indeksni har bir yil uchun nominal YaIMni real YaIMga boʻlish orqali olish mumkin, shuning uchun bazis yili uchun YaIM deflyatori 100 ga teng boʻladi. Bu iqtisodiyotdagi narx oʻzgarishining (inflyatsiya yoki deflyatsiya) umumiy darajasi haqida maʼlumot beradi.

: Yil <math>t</math> uchun YaIM deflyatori <math>=\frac{Nominal YaIM_t}{Real YaIM_t}\times100</math>

Yillik asosdagi real YaIM oʻsishi bu inflyatsiyaga tuzatilgan nominal YaIM o‘sishidir. U odatda foiz sifatida ifodalanadi.

„YaIM“ real YaIMdan farqlash uchun „nominal“ yoki „joriy“ yoki „tarixiy“ YaIMga ishora qilishi mumkin. Real YaIM baʼzan „doimiy“ YaIM deb ataladi, chunki u doimiy narxlarda ifodalanadi. Kontekstga qarab, „YaIM“ real YaIMga ham ishora qilishi mumkin.

==Manbalar==
{{manbalar|2}}
[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]]
[[Turkum:Yalpi ichki mahsulot]]