Richard Michael Mullane sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Richard Michael Mullane
| tasvir                   =  Richard M. Mullane in blue flight suit.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). -->
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 
| tavallud_joyi            =  AQSHning[[Texas]] shtati Vichita-Fols shahri  1945-yil 10-sentyabr
| vafot_sanasi             = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi ([[Air University]])da
| kasbi = [[NASA ]]astronavti
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[File:Sts-41-d-patch.png|40px]] [[File:Sts-27-patch.png|40px]] [[File:Sts-36-patch.png|40px]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt = [http://www.mikemullane.com/ Rasmiy veb-sayt]
| imzosi =
}}
'''Richard Michael Mullane''' (1945-yil 10-sentyabrda tugʻilgan) – [[muhandis]] va qurolli kuchlar xodimi, isteʼfodagi [[USAF]] xodimi va [[NASA|NASAning]] sobiq [[Astronavt|astronavti]]. Faoliyati davomida u [[STS-41-D]], [[STS-27]] va [[STS-36]] kosmik kemalarida missiya mutaxassisi sifatida uchgan.

== Yoshlik yillari va taʼlimi ==
Richard Michael Mullane 1945-yil 10-sentyabrda AQShning [[Texas]] shtatidagi [[Wichita Falls (Texas)|Wichita-Falls]] shahrida dunyoga kelgan<ref name="nasabio">{{Veb manbasi |sarlavha=Richard M. Mullane (Colonel, USAF, Ret.) |ish=NASA Former Astronauts |nashriyot=[[NASA]] |sana=January 1996 |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/mullane_richard.pdf |qaralgan sana=4 November, 2024}}</ref>. U tugʻilgan paytda, otasi Hugh [[Tinch okeani|Tinch okeanida]] urushda [[B-17]] samolyotida uchuvchi sifatida xizmat qilgan. Otasiga [[poliomielit]] tashxisi qoʻyilib, oyoqlarini ishlatish qobiliyatini yoʻqotmaguncha, oila tez-tez koʻchib yurgan. Bu voqea oilaning [[Nyu-Meksiko]] shtatining [[Albukerke]] shahriga koʻchib oʻtishiga sabab boʻlgan<ref name="ridingrockets">{{Kitob manbasi |last=Mullane |first=Mike |url=https://archive.org/details/ridingrocketsout00mull_0 |title=Riding Rockets: The Outrageous Tales of a Space Shuttle Astronaut |date=2006 |publisher=[[Charles Scribner's Sons|Scribner]] |isbn=0-7432-7683-3 |location=[[New York City]]}}</ref>. U [[Amerika Skautlar Tashkilotida]] Ikkinchi Darajali Skaut boʻlgan<ref name="astro-bsa">{{Veb manbasi |url=http://www.scouting.org/Media/FactSheets/02-558.aspx |sarlavha=Astronauts and the BSA |ish=Fact sheet |nashriyot=[[Boy Scouts of America]] |qaralgan sana=4 November, 2024 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090414205119/http://www.scouting.org/Media/FactSheets/02-558.aspx |arxivsana=April 14, 2009}}</ref>. Richard 1963-yilda [[Nyu-Meksiko]] shtatining [[Albukerke|Albuquerque]] shahrida joylashgan [[Avliyo Pius X nomli oʻrta maktabni]] bitirgan. Keyinchalik, 1967-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida]] [[harbiy muhandislik]] yoʻnalishi boʻyicha [[bakalavr]] darajasini olgan. 1975-yilda esa AQSH [[Harbiy-havo kuchlari]] Texnologiya Institutida [[aviatsiya]] muhandisligi boʻyicha [[Magistr|magistrlik]] darajasiga erishgan.

== Harbiy-havo kuchlaridagi karyerasi ==
Mullane, havo kuchlari polkovnigi, 1967-yilda [[West Point (Iowa)|West Pointni]] tamomlagan. U 1969-yilning yanvaridan noyabrigacha [[Vyetnam|Vyetnamning]] [[Tan Son Nhut]] havo bazasida [[RF-4C]] qurolli kuchlar xodimi sifatida 134 ta jangovar missiyani bajargan. Keyinchalik u Angliyada 4 yillik xizmat safarini oʻtkazgan. 1976-yil iyul oyida [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] Edwards havo kuchlari bazasida USAF parvoz muhandislari kursini tugatgandan soʻng, u [[Florida]] shtatidagi [[Eglin havo kuchlari bazasi|Eglin havo kuchlari bazasidagi]] 3246-sonli samolyotida qurolli kuchlar xodimi etib tayinlangan<ref name="nasabio2">{{Veb manbasi |sarlavha=Richard M. Mullane (Colonel, USAF, Ret.) |ish=NASA Former Astronauts |nashriyot=[[NASA]] |sana=January 1996 |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/mullane_richard.pdf |qaralgan sana=4 November, 2024}}</ref><ref name="spacefacts">{{Veb manbasi |sarlavha=Richard Michael "Mike" Mullane |ish=Biographies of U.S. Astronauts |nashriyot=Spacefacts |sana=August 24, 2018 |url=http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/mullane_richard.htm |qaralgan sana=4 November, 2024}}</ref>.

== NASAdagi faoliyati ==
Mullane 1978-yilning yanvar oyida NASA tomonidan tanlangan va 1979-yilning avgust oyida [[astronavt]] boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=January 19, 1978 |title=Gem Officer Astronaut Pick |page=6 |work=The Times-News |agency=UPI |location=Twin Falls, Idaho |url=https://www.newspapers.com/clip/39474049/the_timesnews/ |via=Newspapers.com}}</ref>. U uchta [[Fazoviy moki|Kosmik raketoplan]] missiyasida uchgan. 1984-yilning avgust oyida [[STS-41-D]] ekipajida, 1988-yilning dekabr oyida STS-27 va 1990-yilning mart oyida [[STS-36]] da missiya mutaxassisi boʻlib ishlagan.

Mullane oʻzining ilk vazifasida 1984-yil 30-avgustda [[Florida|Floridadagi]] [[Kennedy kosmik markazi|Kennedy kosmik markazidan]] uchirilgan STS-41-D parvoz ekipajida missiya mutaxassisi sifatida ishtirok etgan. Bu [[Kosmik apparat|"Orbiter Discovery]]" kosmik kemasining ilk parvozi boʻlgan. Ushbu yetti kunlik vazifa davomida ekipaj OAST-1 [[quyosh paneli]] tajribasini muvaffaqiyatli ishga tushirgan, uchta sunʼiy yoʻldoshni fazoga chiqargan, CFES-III tajribasini oʻtkazgan, talabalarning kristall oʻstirish tajribasini amalga oshirgan hamda [[IMAX]] kino [[Kamera|kamerasi]] yordamida suratga olish tajribalarini bajarganlar. STS 41-D 1984-yil 5-sentyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnishidan oldin 145 soat ichida Yer atrofida 96 marta aylanib chiqqan.

Shundan soʻng Mullane [[STS-62-A]] missiyasiga tayinlangan. Bu [[Vandenberg havo kuchlari baza|Vandenberg havo kuchlari bazasidan]] uchirilishi rejalashtirilgan birinchi Shuttle parvozi boʻishi kutilgan. Biroq, Space Shuttle [[Challenger]] halokati tufayli mazkur missiya bekor qilingan. Shuttle xizmatga qaytganidan soʻng, u 1988-yilning 2-dekabrida Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan STS-27da Orbiter [[Atlantis]] bortida uchgan. Missiya [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] (DOD) yukini, shuningdek, bir qator ikkilamchi yuklarni olib uchgan. Missiya 1988-yilning 6-dekabrida [[California|Kaliforniyadagi]] Edwards havo kuchlari bazasidagi 17-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnishi bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 105 soat boʻlgan. Atlantida parvozi paytida uning muhim issiqlikka chidamli plitkalari jiddiy shikastlangani sababli, ushbu missiya eʼtiborga loyiq hisoblangan.

Uchinchi parvozida Mullane 1990-yilning 28-fevralida Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan „Atlantis“ kosmik kemasining STS-36 ekipajida xizmat qilgan. STS-36 missiyasi 1990-yilning 4-martida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnishi bilan yakunlangan.

Uchinchi parvozi tugagandan soʻng, Mullane koinotda umumiy hisobda 356 soat vaqt oʻtkazgan. U 1990-yilning 1-iyulida [[NASA]] va [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlaridan]] nafaqaga chiqqan<ref name="release 90-019">{{Vikimanba manbasi|plainchapter=[[s:JSC News Release Log 1990/90-019|Mullane to Retire From NASA, Air Force]]|title=JSC News Release Log 1990}}</ref>.

== NASAdan keyingi faoliyati ==
2006-yilda Mullane „Riding Rockets: The Outrageous Tales of a Space Shuttle Astronaut“ nomli avtobiografiyasini nashr etgan, unda uning kosmik dasturdan oldingi va kosmosdagi hayoti batafsil yoritilgan hamda NASA astronavtlar korpusi madaniyatiga nisbatan tanqidiy fikrlarini bayon etgan<ref name="nytimesbookreview">{{Veb manbasi |muallif=Ferell |ism=Tom |muallifhavola= |sarlavha=Too Much of the Right Stuff |ish=Sunday Book Review |nashriyot=[[The New York Times]] |sana=March 19, 2006 |url=https://www.nytimes.com/2006/03/19/books/review/too-much-of-the-right-stuff.html |qaralgan sana=4 November, 2024}}</ref>. Mullane 2006-yilning 13-fevral, dushanba kuni [[Jon Stewart]] bilan Amerika Qoʻshma Shtatlarining „The Daily Show“ telekoʻrsatuvida oʻz kitobini targʻib qilish uchun suratga tushgan.

== Mukofotlari ==

* [[Havo medali|Havo medallari]] (6)
* [[Vetnam kampaniyasi medali|Veytnam kompaniyasi medali]]
* [[Milliy mudofaa xizmati medali]]
* [[Vetnam xizmati medali|Veytnam xizmati medali]]
* [[Harbiy kuchlar faxriy medali]]
* [[NASA Kosmik parvoz medali|NASA Kosmik parvoz medallari]]
* [[Milliy ma'lumot uchun medal]]
* [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|USAF]] [[Parvoz xodimi|Navigator]] oʻquv maktabi (va uning komandir mukofoti oluvchi), USAF Texnologiya instituti va USAF Test Pilot maktabining aʼlochi bitiruvchisi.

U [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlar]]<nowiki/>i assotsiatsiyasi va For All Moonkind boshqaruv kengashi aʼzosi.

== Adabiyotlar ==

* Riding Rockets: Space Shuttle astronavtining gʻazablangan hikoyalari. Muallif: Scribner. {{ISBN|0-7432-7682-5}}
* ''Qizil osmon: sevgi, kosmos va urush romanlari''. (1993-yil) Nashr: Shimoliy-gʻarbiy nashr. {{ISBN|1-56901-111-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-56901-111-7|1-56901-111-7]]
* Kosmonda quloqlarini oching va kosmik sayohat haqida boshqa 500 ta hayratlanarli savollar. Muallif: [[Jon Uily va oʻgʻillar|Uily]]. {{ISBN|0-471-15404-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-471-15404-0|0-471-15404-0]]
* ''Chiqindi!: Kosmonavtning orzu''. . Nashr qiluvchi: Silver Burdett Press. {{ISBN|0-382-24664-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-382-24664-0|0-382-24664-0]]

== Manbalar ==

[[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]